Инсон ҳаётда юксак мақомларга эришиши, жамиятда ўз ўрнига эга бўлиши учун чиройли одоб ва гўзал ахлоқни ўрни жуда муҳимдир. Ҳукамолар айтадиларки: “Илм афзалми ёки одобми?, деб сўралса – одоб афзалдир, чунки одобсизлик билан илмда равнақ бўлмайди, лекин одоб билан юксалиш бўлаверади”. Чиройли одобга эга бўлишлик ислом динини ривож топишида катта аҳамиятга молик хисобланади. Одоб-ахлоқ эгаси бўлувчи инсон муомала маданиятида, юриш туришида, оила барқарорлигида атрофга намуна бўлади.
«Инсон ўзининг эҳтиросларига ҳукмрон, уларни ўзгартиришга, бошқаришга қодир, ўз жони ва танини тарбиялар экан, салбий жиҳатларни мақтайдиган нарсаларга айлантиришга, уни маънавий шифокорлик билан доволашга ҳамда аста секин ахлоқ хақидаги китобларда кўрсатилган усуллар билан иллатларни бартараф этишга қодирдир», дейди буюк олим Абу Райҳон Беруний ҳазратлари. Фарзанднинг одоби ёшликдан тарбияланиб шаклланиши ва унинг мукаммал ҳолга келиши, ота-оналарнинг тарбиясидаги эътиборига боғлиқдир.
Зеро Пайғамбаримиз алайҳиссалом «Фарзандларингизга одоб беринглар ва одобларини гўзал қилинглар» дедилар. Чунки инсон одоби билан гўзал, унинг ранги, жуссаси, бошқа сифатлари гўзал одоб олдида бош эгади. Инсон гўзал одоб билан бошқа мавжудотлардан ажралиб туради. Одобли инсон гўзал хулқга эга бўлади ва улуғ даражаларга эришади. Бундай баланд даражалар Пайғамбаримиз ҳадисларида жуда кўплаб келтирилган. Хусусан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қилинди: «Аллоҳ таоло сизлар учун дин тўғрисидан Исломни ихтиёр қилди, бас уни (исломни) чиройли хулқ ва саховат билан ҳурматланглар! У (ислом) фақатгина чиройли хулқ ва саховат билан мукаммал бўлади» дея марҳамат қилдилар.
Дарҳақиқат ёмон хулқли бўлиш оғир касаллик бўлиб, ундан соҳибинг ўзи ҳам ва униг атрофидаги инсонлар ҳам қаттиқ озор чекадилар. Шу маънода Аҳнаф ибн Қайс рахимахуллоҳнинг ҳикматли сўзларини келтирамиз: “Сизларга дардларни энг оғирини айтайми? – деди. “Ҳа айтинг”, – дедилар. “У ёмон (пасткаш) хулқ ва беҳаё сўз сўзловчи тил”, деди. Ким бундай ёмон дардга чалинса унга кенг шаҳарлар ҳам тор бўлиб қолади.
Донишмандлар айтадилар: “Кимники хулқи ёмон бўлса, унинг ризқи камаяди”.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаламдан муборак хадис ривоят қилинди. У зот айтдилар: «Чиройли хулқ ва чиройлик қўшничилик диёрларни обод ва умрларни зиёда қилади».
Гўзал хулқ билан инсон Аллоҳ таолога севикли бўлади. Пайғамбаримиз алайҳиссалом яна бир хадиси шарифда марҳамат килиб айтадилар: «(Қиёматда) тарозида тортиладиган амалларнинг энг оғирроғи ҳусни хулқдир. Хусни хулқ, ўз соҳибини рўза тутувчи, намоз ўқувчи даражасига кўтаради (яъни савоб олишда шунчалик юқори бўлади)».
Уламолар хулқ тўғрисида яна шундай таъриф берганлар: “Мақталадиган ё ёмонланадиган белгилари орқали билиниб турадиган нафсдаги сифат хулқ деб аталади. Хулқ яхши ёки ёмон бўлиши мумкин, унинг яхши ёки ёмонлиги инсоннинг ташқи аломатлари орқали ҳам кўринади”.
Аллоҳ барчамизни хулқи гўзаллардан қилсин!
Муҳаммаднаби ОРИПОВ,
Риштон тумани бош имом-хатиби
