Савол: Ассалому алайкум!
— Мен шоли, буғдой экиш каби деҳқончилик ишлари билан шуғулланмайман. Тижорат соҳасида иш юритаман. Шу ҳолатда одамлардан кейинчалик уларга буғдой, шоли етказиб бериш шарти билан шу каби маҳсулотларга пул олсам бўладими? Пул керак бўлган вақтда бир танишим шундай қилишни маслаҳат берди.
Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Деҳқончилик маҳсулотларини кейинчалик етказиб бериш шарти билан савдо қилувчи шахс деҳқон бўлиши шарт эмас.
Маҳсулотни маълум муддатдан кейин етказиб бериш шарти билан савдо қилишни салам савдоси дейилади. Салам савдонинг бир қанча шартлари бор. Мана шуларга риоя қилган ҳолатда пул олсангиз бўлади. Бу шартларнинг ичида пул олаётган кишининг ўзида мазкур маҳсулот бўлиши керак деган шарт йўқ, балки маҳсулот икки томон келишган вақтдан бошлаб, топшириладиган кунгача одамларда ёки бозорларда мавжуд бўлиши лозим. Чунки тўлаш муддати келганда сотувчи уни топиб бера олиши керак. Бу ҳақида фиқҳий манбаларимизда шундай дейилади:
وَلَا يَجُوزُ السَّلَمُ حَتَّى يَكُون الْمُسْلَمُ فِيهِ مَوْجُودًا مِنْ حِينِ الْعَقْدِ إلَى حِينِ الْمَحِلِّ
“Салам савдоси, сотиб олинаётган маҳсулот келишув вақтидан бошлаб, топшириш вақтигача бўлган муддат давомида мавжуд бўлсагина жоиз бўлади” (“Жавҳаратун наййира” китоби). Валлоҳу аълам.
ЎМИ Фатво маркази
***
Savol: Assalomu alaykum!
— Men sholi, bug‘doy ekish kabi dehqonchilik ishlari bilan shug‘ullanmayman. Tijorat sohasida ish yuritaman. Shu holatda odamlardan keyinchalik ularga bug‘doy, sholi yetkazib berish sharti bilan shu kabi mahsulotlarga pul olsam bo‘ladimi? Pul kerak bo‘lgan vaqtda bir tanishim shunday qilishni maslahat berdi.
Javob: Va alaykum assalom!
— Dehqonchilik mahsulotlarini keyinchalik yetkazib berish sharti bilan savdo qiluvchi shaxs dehqon bo‘lishi shart emas.
Mahsulotni ma’lum muddatdan keyin yetkazib berish sharti bilan savdo qilishni salam savdosi deyiladi. Salam savdoning bir qancha shartlari bor (https://t.me/diniysavollar/398). Mana shularga rioya qilgan holatda pul olsangiz bo‘ladi. Bu shartlarning ichida pul olayotgan kishining o‘zida mazkur mahsulot bo‘lishi kerak degan shart yo‘q, balki mahsulot ikki tomon kelishgan vaqtdan boshlab, topshiriladigan kungacha odamlarda yoki bozorlarda mavjud bo‘lishi lozim. Chunki to‘lash muddati kelganda sotuvchi uni topib bera olishi kerak. Bu haqida fiqhiy manbalarimizda shunday deyiladi:
وَلَا يَجُوزُ السَّلَمُ حَتَّى يَكُون الْمُسْلَمُ فِيهِ مَوْجُودًا مِنْ حِينِ الْعَقْدِ إلَى حِينِ الْمَحِلِّ
“Salam savdosi, sotib olinayotgan mahsulot kelishuv vaqtidan boshlab, topshirish vaqtigacha bo‘lgan muddat davomida mavjud bo‘lsagina joiz bo‘ladi” (“Javharatun nayyira” kitobi). Vallohu a’lam.
O‘MI Fatvo markazi
