Савол: Ассалому алайкум!
— Шариатимизда навбатни сотиб олишга қандай қаралади? Масалан, хусусий шифохоналарда жарроҳлик амалиётлари кўп бўлгани учун, муайян миқдорда қўшимча пул тўлаб бошқалардан олдинроқ амалиётни тезроқ қилиш имконияти бўлса, бу иш жоизми? Кўпинча соч эктиришда шундай ҳолатлар кузатиляпти. Доктор бир кунда кўпи билан 2 та беморга соч эка олади. Натижада навбат кўпайиб кетади. Ана шу пайт бундай таклифлар докторлар тарафидан берилади.
Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Бошқа беморларнинг навбатини орқага суриш, уларнинг ҳаққини поймол қилиш ва норозилигига сабаб бўлиш эвазига қўшимча пул тўлаб олдинга ўтиш жоиз эмас. Бунда шифокорнинг ортиқча олган пули ришва (пора) ҳукмига кириб қолади.
Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам пора берувчини ҳам, пора олувчини ҳам лаънатладилар” (Имом Абу Довуд ва Ибн Можа ривояти).
Аммо шифохонада расмий равишда “тезкор хизмат” (VIP) тарифи бўлса, бунинг учун алоҳида вақт ёки қўшимча куч ажратилган бўлса ва бу оддий навбатдагилар ҳаққини чекламаса, бундай пул тўлаш жоиздир. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази
***
SHIFOXONADA NAVBAT SOTIB OLISH MUMKINMI
Savol: Assalomu alaykum!
— Shariatimizda navbatni sotib olishga qanday qaraladi? Masalan, xususiy shifoxonalarda jarrohlik amaliyotlari ko‘p bo‘lgani uchun, muayyan miqdorda qo‘shimcha pul to‘lab boshqalardan oldinroq amaliyotni tezroq qilish imkoniyati bo‘lsa, bu ish joizmi? Ko‘pincha soch ektirishda shunday holatlar kuzatilyapti. Doktor bir kunda ko‘pi bilan 2 ta bemorga soch eka oladi. Natijada navbat ko‘payib ketadi. Ana shu payt bunday takliflar doktorlar tarafidan beriladi.
Javob: Va alaykum assalom!
— Bismillahir Rohmanir Rohim. Boshqa bemorlarning navbatini orqaga surish, ularning haqqini poymol qilish va noroziligiga sabab bo‘lish evaziga qo‘shimcha pul to‘lab oldinga o‘tish joiz emas. Bunda shifokorning ortiqcha olgan puli rishva (pora) hukmiga kirib qoladi.
Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam pora beruvchini ham, pora oluvchini ham laʼnatladilar” (Imom Abu Dovud va Ibn Moja rivoyati).
Ammo shifoxonada rasmiy ravishda “tezkor xizmat” (VIP) tarifi bo‘lsa, buning uchun alohida vaqt yoki qo‘shimcha kuch ajratilgan bo‘lsa va bu oddiy navbatdagilar haqqini cheklamasa, bunday pul to‘lash joizdir. Vallohu aʼlam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi
