“Жамият тараққиётининг асоси, уни муқаррар ҳалоқатдан қутқариб қоладиган ягона куч маърифатдир” деган эди юртбошимиз зиёлилар билан бир суҳбатда.
“Маърифат” сўзининг истилоҳий маъноси – махсус луғат китобларида “Яратувчини танимоқ, англамоқ” дея таърифланган. Ҳикматга кўра, Яратувчини таниш ўзини танишдан бошланади, яъни мақсади Ҳақни таниш бўлган инсон аввал ўзини танимоғи лозим. Хўш, ўзни таниш ҳолат эътибори билан қандай намоён бўлади? Кимки хулқини ислоҳ қилиш ҳаракатига тушган экан, у ўзни англаш сари қадам ташлаётган одамдир. Негаки, ҳеч ким: “Мен тўла маънода мукаммал инсонман, менинг бирорта айбим йўқ!”, дея олмайди. Шунинг учун ҳам инсон зоти доимий ислоҳга, муттасил тарбияга муҳтож.
Улуғ маърифат соҳиби олим Абу Хомид Ғаззолийнинг “Тил офатлари” асарида: “Инсонга энг итоатсиз аъзо тилдир. Чунки бу суяксиз аъзонинг осонгина ҳаракатга келиши, ҳеч бир машаққатсиз югуриклиги кутилмаган оқибатларга сабаб бўлади” дейилади.
Дарҳақиқат, бугун энг йирик давлатлар орасидаги келишмовчиликлардан тортиб, оддий шахслар ўртасида туғилган низоларгача, барча тил офатлари туфайли кескинлашиб, адоват даражасига етаяпти. Тил туфайли инсонлар орасига низо соладиган офатлардан бири – масхара ва истеҳзо қилишдир.
“Масхара” сўзи луғатда “бировни ҳақир – паст санаш” ва “хор билиш” маъносини англатади. Уламолар масхарани қуйидагича таърифлайдилар: Муновий: “Масхара, маънавий жиҳатдан ақлни паст санаш ва ҳиссий жиҳатдан ишни хор санашдир”, деган.
Масхара қилиш бировнинг айбини пастга уриш, хорлаш йўли билан кулгига олишдир. Гоҳида гап ва амалга ўхшатиш қилиш, имо-ишора билан ёки лақаб қўйиш билан ҳам масхара бўлиши мумкин. Масхара ва истеҳзо қилиш динсиз, мунофиқ ва кофирларга хос сифатдир.
Аллоҳ таоло “Анбиё” сурасида: “Батаҳқиқ, сендан олдин ҳам Пайғамбарлар масхара қилинган. Бас, уларни масхара қилганларга ўзлари масхара этиб юрган нарса тушди”, деган (41-оят).
Пайғамбарларни масхаралаган кофирларга азоб тушди. Улар бу дунёнинг ўзидаёқ азобга дучор бўлдилар. Сени масхара қилаётганлар ҳам, вақт ғаниматлигида эсларини йиғиб тавба қилмасалар, аввал бу дунёда, кейин у дунёда азобга учрайдилар. Чунки, уларни Аллоҳ таолонинг азобидан сақлайдиган ҳеч бир куч йўқ.
Аллоҳ таоло “Тавба” сурасида: “Мўминлардан кўнгилли бўлиб садақа қилувчиларни ва ўз кучлари етгандан бошқани топа олмайдиганларни айблайдиган ва масхара қиладиганларни Аллоҳ масхара қиладир ва уларга аламли азоб бўладир”, деган (79-оят).
Қуръони карим мўмин-мусулмонларни бировни масхара ва истеҳзо қилишдан қайтарган.
Аллоҳ таоло “Ҳужурот” сурасида: “Эй, иймон келтирганлар! Бир қавм бошқасини масхара қилмасин, эҳтимол, улар булардан яхшироқдир. Ва аёллар ҳам бошқа аёлларни (масхара қилмасин), эҳтимол, улар булардан яхшироқдир”, деган (11-оят).
Албатта, ўзгаларни масхара қилиш ёмон одат бўлиб, жамият аъзолари ўртасидаги ўзаро алоқаларнинг бузилишига сабаб бўлади.
Бир одам иккинчисини масхара қилса, камситса, устидан кулса, албатта, масхара қилинган одамнинг аччиғи чиқади, у ҳам масхара қилувчига ўзига яраша жавоб беришга уринади. Орада низо, жанжал чиқади, ижтимоий алоқалар бузилади ва жамият заифлашади. Ислом эса, доимо мусулмонлар жамиятининг мустаҳкам бўлиши учун қайғуради.
Ҳасандан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Одамларни масхара қилувчиларнинг бири учун жаннатдан бир эшик очилур. Бас, унга, бу ёққа кел, деюлур. У ғам-ғуссаси ила келганда эшик ёпилур. Бу ҳол улардан бирига жаннатдан эшик очилиб бу ёққа кел дейилганда, ноумидликдан келмайдиган бўлгунча давом этади”, дедилар (Байҳақий ривоят қилган).
Масхаранинг зарарлари:
– Масхара Аллоҳ таолонинг амрига очиқ хилофдир.
– Масхара Аллоҳ таолонинг азобига сабаб бўлади.
– Масхара инсон ҳуқуқини очиқ-ойдин бузишдир.
– Масхара қалбни ўлдиради ва ғафлатга сабаб бўлади.
– Масхара кофир ва мунофиқларнинг сиймосидир.
– Масхара шариат ҳаром қилган ишдир.
– Масхара Аллоҳ таолонинг зикрини эсдан чиқаради.
Аллоҳ барчамизни бошқаларни масхара қилишдан паноҳ берсин!
Файзулло АБДУРАҲМОНОВ,
Фарғона шаҳар “Аҳмаджон қори” масжиди имом-хатиби
