Аллоҳ таоло ўз каломида марҳамат қилади:
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا
“Эй, Пайғамбар! Қачонки, сизлар (мўминлар) хотинларингизни талоқ қилсангиз, уларнинг иддаларида (поклик пайтларида) талоқ қилингиз ва иддани санангиз! Роббингиз – Аллоҳдан қўрқингиз! (Идда тугагунча) уларни (яшаб турган) уйларидан (ҳайдаб) чиқармангиз ва улар ҳам ўзларича чиқиб кетмасинлар! Фақат улар очиқ фаҳш (бузуқлик ёки идда ўтмай чиқиб кетиш каби) ишни қилсаларгина (уйларидан чиқарилурлар). Бу Аллоҳнинг чегараларидир. Кимки, Аллоҳ чегараларидан тажовуз қилиб ўтса, демак, у ўзига зулм қилибди. Сиз билмассиз, эҳтимол, Аллоҳ бу (талоқ)дан кейин бирор ишни пайдо қилар (Талоқ сураси, 1-оят)
Бугун аксарият ҳолларда келинлар ҳали талоқ қилинмасларидан аввал аразлаб чиқиб кетмоқда. Улардан: “Нима учун берухсат кетиб қолдингиз?” деб сўрасангиз: “Ҳайдаб юборишди”, дейди. Куёв томондан: “Нега ҳайдаб юбордингиз?” деб сўрасангиз, “Ўзи кетиб қолди” деб жавоб беради. Шундай муаммоларнинг олдини олиш учун Аллоҳ таоло: “(Идда тугагунча) уларни (яшаб турган) уйларидан (ҳайдаб) чиқармангиз ва улар ҳам ўзларича чиқиб кетмасинлар!” деди.
Ушбу оятга амал қилишнинг улкан фойдалари бор. Тасаввур қилинг, келин талоқ қилинган хонадонидан чиқмайди, эр бошқа хонада, хотин бошқа хонада яшаб туради. Бир неча кун ўтгач, эр-хотин аччиғидан тушади ва бирга ўтказган яхши кунларини эслай бошлайди. Лекин бир-бирини кўришдан маҳрум. Иккаласи ҳам бир-бирининг қадрига етиб, ножўя қилган ҳаракатидан афсуслана бошлайди. Шу жараёнда бир киши ўртани ислоҳ қилишга ҳаракат қилса, ислоҳга келиши осон кечади. Яна бир жиҳати шуки, уйда ўтган можаро ташқарига чиқмай, оила миқёсида ўзаро ҳал бўлади.
Энди бу ҳолнинг аксини, яъни ҳозирги кундаги аксарият ҳолатга назар солайлик. Аввало куёв, онаси, ёки синглиси келинни яшаб турган уйидан талоқ қилинган тақдирда ҳам ҳайдаб юборишга ҳақли эмас. Фақатгина Қуръони каримда айтилган ҳолатдагина мумкин: “Фақат улар очиқ фаҳш (бузуқлик ёки идда ўтмай чиқиб кетиш каби) ишни қилсаларгина (уйларидан чиқарилурлар)”.
Келин эса аразлаб уйига борганидан кейин эри ва қайнонаси ҳақида яхши сўз гапирмайди. Ўз навбатида баъзи аёлларимизга хос бўлган “Тор қорнимга сиққан, кенг ҳовлимга ҳам сиғасан, худо кўтарсин ўшаларни!” қабилидаги гапларни гапириши табиий ҳол. Уйдан кетиб қолган келин ҳақида ҳам ижобий сўзлар бўлмаслиги аниқ. Демак ояти каримага риоя қилмаслик ҳар икки томонга ҳам хафагарчилик, бир-бирига нисбатан адоват олиб келар экан.
Тўғри, аксарият оқила оналар дарҳол қизи билан куёвнинг хонадонига бориб масалани иссиғида, ётиғи билан ижобий ҳал қилишга ҳаракат қилади. Шундай вақтда куёв томон димоғдорлик қилмай кечиримлиликни ўзларига одат қилса, оила бус-бутун бўлиб, кўрмагандек бўлиб кетади. Акс ҳолда бир кишининг худбинлиги, гина сақлаши сабаб масала жиддийлашади, ҳатто ислоҳдан узоқлашади.
Хулоса шуки, биргина оятга амал қилмаслик бутун бошли оиланинг пароканда бўлиши, фарзандларнинг тирик етим бўлиши, қуда ва қариндошларнинг бир-бирларига нисбатан адоватли бўлишига сабаб бўлади.
Абдулмажид ИСАҚОВ,
Қўқон шаҳар бош имом-хатиби
