Эзгулик дини бўлган ислом кишиларни тинчлик ва барқарорликка, ўзаро бирлик ва ҳамжихатликка даъват этади. Бироқ ундан ғаразли мақсадларни амалга ошириш йўлида фойдаланиш ҳоллари авж олиб бораётганини афсус билан қайд этиш лозим. Дин ниқоби остидаги экстремизм ва терроризм глобал таҳдидга айлангани ҳам шундай хулоса чиқариш имконини беради. Бу жараённинг энг хатарли жиҳати динни сиёсийлаштириш воситасида ҳокимиятга интилиш, динда одамлар орасида нифоқ солиш, қўпорувчилик ишларини амалга ошириш ва ғаразли манфаатларни рўёбга чиқаришда фойдаланишга уринишларда намоён бўлмоқда.
Замонавий шакл-шамойил касб этган бундай мутаассиблик, аксарият ҳолларда, ислом байроғи остида амалга оширилаётганини кўпчилик билади, аммо унинг ибтидоси қаерда эканидан ҳамма ҳам хабардор эмас. Ўрганиш бундай оқимлар қарашлари ва амалиёти Мисрнинг Исмоилия шаҳрида юзага келган “Мусулмон биродарлар” (“Жамоат ал-ихвон ал-муслимин” қисқача “биродарлар”) диний-сиёсий ташкилотининг ғоявий ақидавий асослари, фаолият услубларига бориб тақалишини кўрсатади. Аслида ислом ниқоби остида пайдо бўлган экстремистик ҳаракатлар тарихига эътибор берадиган бўлсак, уларнинг илдизлари узоқ мозийга бориб тақалишини кўриш мумкин.
Ҳазрати Али (р.а.) даврларида пайдо бўлган, ўзларини ҳақиқий мусулмон, сафларига қўшилмаганларни диндан қайтган деб эълон қилиб, уларга қарши муросасиз кураш олиб борган “хорижийлар” (“ажралиб чиққанлар, исёнчилар”) диний-сиёсий оқим фаолияти фикримизни исботи бўла олади. Хорижийлар ўз талқинидаги соф ислом қоидаларига қатъий риоя қилиш тарафдори эдилар. Айнан хорижийлар уларнинг қарашлари ва фаолиятига қўшилмаганларни кофирга чиқариш, уларга қарши “жиҳод” олиб бориш хақидаги ғояларни ишлаб чиқиб, террор услубини қўллаш орқали ҳукмдорларни жисмонан йўқ қилиш амалиётини бошлаб берган эди. Шунингдек, хорижийлар диндор кишиларнинг ислом арконларига содиқлигини амалга оширган ишларига қараб баҳолаш керак деб ҳисоблаб, уларнинг талқинидаги ислом қоидаларига риоя қилмаган ҳар қандай ҳукмдорга бўйсунмаслик, уни ағдариб ташлаш зарурлиги хақидаги ғояни илгари сурган эди. Бундай ғоялар ҳокимият учун курашнинг зўравонликка асосланган усуллари келиб чиқишига ва минглаб кишиларнинг ҳалок бўлишига олиб келди.
Мутаассиблик ғоялари ва амалиёт ривожида Нофиъ ибн ал-Азрақий томонидан асос солинган, энг муросасиз ва шафқатсиз жамоа номини олган. Азрақийлар оқими алоҳида ўрин эгаллайди. Азрақийлар гуноҳи кабира (катта гуноҳ) қилган барча мусулмонларни кофир деб, уларнинг таълимотига қўшилмаган кишиларга қарши жиҳод қилиш, ҳаттоки кексалар, аёллар ва болалар қонини тўкишни ҳалол деб билганлар.
Толибжон ЭРГАШЕВ,
Бувайда тумани бош имом-хатиби
