09.03.2020 йил санасида жойланди
Ибн Аббос (р.а.)дан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбаримиз (с.а.в.) марҳамат қиладилар: “Беш нарсани беш нарсадан олдин ғанимат бил: қариликдан олдин ёшликни, касалликдан олдин соғлиқни, камбағалликдан олдин бойликни, машғулликдан олдин бўшликни, ўлимдан олдин тирикликни”, (Имом Ҳоким ривояти).
Мазкур ҳадисда эслатилаётган беш унсурнинг ҳар бири ҳақида алоҳида гапириш мумкин. Шу ўринда ушбу беш унсурдан бири бу – “Тирикликни ўлим келишидан олдин ғанимат билмоқлик”. Бу нима дегани?
Аллоҳ таоло одам боласига жуда кўп неъматлар берган, уларни санаб адоғига ета олмаймиз. Шубҳасиз, улар ичида энг қимматли ва муҳимларидан бири – ҳаёт, тириклик неъматидир. Чунки бу неъмат инсон қолган неъматларни қабул қилиб олишига сабабчи бўлади. Шунинг учун тирикликнинг қадрига етиш, уни асраб авайлаш ва, албатта, ҳаёт неъматининг шукрини адо этиш ҳар бир кишининг зиммасида вожибдир.
Оқил инсон – ҳаётий дунёдан охирати учун фойдаланиб қолган кишидир. Шундай экан, инсон ҳаётида Аллоҳнинг амрига нечоғлик итоат этса, келажакда охирати ҳам обод бўлади. Лекин шуни ҳам билиш керакки, бу осонлик билан бўлмайди. Инсон ҳаёти доим бир хил неъматлар ичида кечмайди – гоҳида енгил, гоҳида оғир, баъзида хурсандчилик, баъзида мусибат. Қуръони каримда бу ҳақда шундай дейилган: “Ҳақиқатан, инсонни (дин ва дунё ишларида меҳнат ва) машаққатда (бўлиш учун) яратдик” (Балад сураси, 4-оят).
Алишер Навоий ҳазратлари ўз ҳикматларида: “Саксон йил яшаш учун саксон йиллик сабр керак”, – деганлар. Демак, инсон бало ва мусибатларга қарши сабрни қалқон қилиб олиши керак. Чунки динимизнинг таълимоти бўйича дунёда юз берадиган барча ишлар Аллоҳ таолонинг хоҳиш иродаси билан бўлади. Мўмин-мусулмон киши ҳаёт қийинчиликларини дунёнинг синови экани, ҳар бир мусибат, ҳатто тиканнинг кириши ҳам ажрсиз қолмаслигига эътиқод қилади.
Бугун ҳам ҳаётнинг ана шундай машаққат ва қийинчиликларига сабр қилиб, ҳар бир қилаётган ишидан савоб кутиб яшаётган кишиларнинг кўплаб яхшиликка эришаётганларига барчамиз гувоҳмиз. Жумладан, ўз ташвиши билан бир қаторда ота-онаси, қариндош-уруғлари, қўни-қўшни каби яқинларига ҳам силаи раҳм қилиб, бошқаларга ўрнак бўлиб яшаётганлар, шукрки, етарлича топилади.
Бироқ ҳаёт ташвишларига тоқатсизлик қилиб Аллоҳнинг омонати (жони)ни таҳликага солаётганлар ҳам афсус топилиб қолмоқда. Улар ҳаётнинг ушбу имтиҳонидан савоб олиш ўрнига, аксинча, гуноҳга қўл ўриб қўймоқдалар. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўтган қавмлар ҳаётидан мисол келтириб бизни бу гуноҳнинг ёмонлигидан огоҳлантирган эдилар: “Сизлардан олдин ўтган қавм орасида бир яраланган кимса бор эди. У оғриққа чидай олмасдан, қўлига пичоқ олиб, яраланган қўлини кесди. Натижада у қон йўқотиш туфайли вафот этди. Шунда Аллоҳ таоло: “Бандам ўзини-ўзи ўлдириб, менинг унга берган умримга шукр қилмай, шошилди. Шунинг учун унга жаннатни ҳаром қилдим”, – деди” (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривоятлари).
Сўзимиз сўнгида Жалолиддин Румий ҳазратларининг қуйидаги ҳикматларини эсга олмоқ айни муддаодир.
Аллоҳ таоло бандаларни нима учун яратди? Инсонга Аллоҳ ерни берди, қуёш нурини берди, кучу қувват, ақлу фаросат берди. Мақсад не эди?
Зиндаги омад баройи бандаги,
Зиндаги бебандаги шармандаги.
Яъни, Аллоҳ таоло инсонга ҳаёт берди, бандалик қилмоқ – бошқаларга ёрдам кўрсатиш, муҳтожнинг ҳожатини чиқариш, ота-она, фарзандлар, яқинларга мурувват қилиш, ёмонликдан тийилиш, ўзгага озор бермаслик каби ишлар Аллоҳга бандаликнинг белгисидир. Буларнинг акси эса шармандаликдир.
Аллоҳ барчамизни умримиз қадрига етиб, фойдали ишларга сарфлаб ўтказишга муваффақ қилсин!
Убайдуллоҳ АБДУЛЛАЕВ,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби
