Ибн Масъуд (р.а.) Аллоҳнинг номига қасам ичиб айтар эдиларки: “Ер юзида узоқ муддат қамаб қўйишига энг муҳтож нарса тилдир”.
Ҳазрати Абу Бакр Сиддиқ тилларидан бирон ортиқча сўз чиқиб кетмаслиги учун, оғизларига доимо тош олиб юрар эдилар.
Мухаллад ибн Ҳусайн: “Эллик йилдан бери узр айтишга сабаб бўладиган бирор оғиз сўз айтмадим”.
Ҳакимлардан бири: “Тил йиртқич ҳайвон каби. Агар уни қўйворсам, мени еб қўяди”.
Луқмони Ҳакимдан сўрадилар: “Сизни бунчалик ҳикматга нима етказди?”, “Билган нарсамни сўрамайман, кераксиз нарсани гапирмайман”, деб жавоб берган экан.
Айримларимиз касод учраётганимиз ёки бошимизга балоларнинг келишилиги ёки ишимизнинг юришмаслигининг сабаби бу тилдан қилаётган гуноҳларимиздадир. Мана шу тил билан ношукрчилик қилинади, туҳмат, бўҳтон қилинади. Бировни ғийбат ёки бир дўстни бошқа бировга чақишлик ва яна жуда катта гуноҳлардан бири бу ёлғончиликдир. Аллоҳ таоло дейди:
“Эй мўминлар! Аллоҳдан қўрқинглар, тўғри сўзни сўзланглар! (Шунда Аллоҳ таоло) ишларингизни ўнглар ва гуноҳларингизни мағфират қилур. Ким Аллоҳга ва Унинг пайғамбарига итоат этса, бас, улуғ бахтга эришибди”[1]
“Одам боласи тонг оттирса, унинг аъзоларининг барчаси тилга: “Бизнинг ҳаққимизда Аллоҳдан қўрқ! Биз сенга боғлиқмиз. Тўғри бўлсанг, тўғримиз. Эгри бўлсанг, эгримиз”, дейдилар”.
Абдуллоҳ Сафо тоғига чиқиб, тилларини кўрсатиб дедилар: “Эй тил, фақат яхши сўзни гапир, бой бўласан. Пушаймон бўлишдан олдин, ёмон гаплардан сақлан, саломат қоласан”. Сўнгра дедилар: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитдим: “Одам фарзандининг кўпгина хатоси ўзининг тилидандир”, деб марҳамат қилганлар”.
“Албатта, менга энг ёмон кўринадиганингиз ва қиёмат куни мендан энг узоқ бўладиганингиз кўп гапирадиганингиз, оғзини тўлдириб гапирадиганингиз ва мутакаббирлик учун гапирадинингиз”.
Авзоъий дейдилар: “Мўмин гапини камайтириб, амалини кўпайтиради. Мунофиқ гапини кўпайтириб, амалини камайтиради”.
Луқмони Ҳаким ўғлига айтди: “Эй ўғилгинам, ким ёмон кишининг суҳбатида бўлса, саломат бўлмайди. Ким ёмон жойга кирса, туҳматланади ва кимики тилига эгалик қилмаса, пушаймон ейди”.
Ҳасан Басрийдан ривоят қилинди: “Ҳаким кишининг тили қалбининг орқасидадир. Агар гапирмоқчи бўлса, қалбига қарайди, мабодо у сўзда яхшилик бўлса, гапиради. Агар бировнинг зарарига бўлса, гапирмайди. Аммо нодоннинг қалби тилининг атрофида, у қалбига қарамайди. Тилига нима келса гапираверади”.
Донишмандлардан бирлари айталар: “Жим туришликда етти мингта яхшилик бор. Уларнинг ҳаммаси 7 калимада жам бўлган:
Жим туришлик – чарчоғи йўқ ибодат;
Жим туришлик – безаксиз зийнат;
Жим туришлик – давлатсиз ҳайбат;
Жим туришлик – деворсиз қўрғон;
Жим туришлик – бировларга узр айтишдан беҳожатлик;
Жим туришлик – яхши ва ёмон амал ва сўзларни ёзиб борувчи фаришталарга роҳат;
Жим туришлик – айбларни беркитувчи ва олим учун зийнат, жоҳилдан пардадир”.
Ҳикоя қилинишича, Луқмони Ҳаким ҳабаший бир қул эдилар. У кишидан биринчи ҳикматнинг кўриниши мана бу ҳолда юз берган эди. Бир куни хўжайинлари: “Эй ғулом, бизга бир қўйни сўйиб, энг маззали икки жойидан келтиргин”, деди. У киши қўйни сўйиб, юраги билан тилини олиб келди. Кейин: “Қўйнинг энг ёмон жойидан келтиргин” деганида, яна бир қўй сўйиб, юраги билан тилини келтирдилар. Буни кўриб ҳайратланган хўжайинлари буни сабабини сўради. Луқмони Ҳаким: “Жасадда бу икки парча гўштдан ширинроғи йўқ-ки, агар иккови яхши бўлса, агар ёмон бўлса, икковидан аччиқроқ нарса йўқ”, дея жавоб берган эканлар.
Шундай экан, тилимиздан фақат яхши гап чиқсин!
Анваржон ТОШМАТОВ,
Олтиариқ тумани “Оқмозор” масжиди имом-хатиби
