Масжидда иккинчи жамоат бўлиши мумкинми?

Жавоб: Ва алайкум ассалом!

— Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Имом ва муаззини тайин қилинган ҳамда қавми бўлган масжидларда жамоат намози адо қилингач, бошқа одамлар иккинчи жамоат бўлиб, аввалги имомнинг меҳробида, азон ва такбир айтиб намозни адо қилишлари макруҳдир.

Имом Сарахсийнинг “Мабсут” номли китобларида қуйидагича келтирилган: “Бир қавм (имом билан) намоз ўқилган масжидга кирса, улар учун у ерда азон ва иқомат айтиб, жамоат бўлиб намоз ўқиш макруҳ бўлади. Шунинг учун улар азон ва иқоматсиз ёлғиз-ёлғиз намоз ўқишади”.

Бу мавзуда Аллома ибн Обидийн бундай ёзадилар: “Имом Абу Юсуфдан нақл қилинади: “Агар кейинги жамоат олдинги жамоатнинг кўринишида бўлмаса, макруҳ саналмайди. Акс ҳолда эса, макруҳ саналади. Саҳиҳ гап шудир. Кейинги жамоатнинг имоми меҳробдан ташқарида туриши билан ҳайъат (кўриниш) ўзгарган бўлади. (“Баззозийя”). “Татархонийя” китобида “Валволижийя”дан нақл қилинишича, “Биз ушбу фатвони оламиз, дейилган” (“Раддул-муҳтор” китоби).

Мазкур ва бошқа китоблар ибораларига кўра, бир четда, кўпчиликни йиғиш учун бир-бирини чақирмасдан, азон ва такбир айтмасдан иккинчи жамоат бўлиши кароҳиятсиз жоиздир.

Муайян бир имом ва муаззини йўқ ҳамда қавми бўлмаган, йўловчилар учун қурилган масжид, шунингдек, аэропорт, вокзал, меҳмонхоналарда ташкил этилган намозхоналарда азон ва такбир билан иккинчи, учинчи жамоат бўлиб намоз ўқиш жоиз. “Роддул Муҳтор” китобида шундай бундай келган: “Маҳалла масжидида азон ва иқомат билан иккинчи жамоат бўлиб намоз ўқиш макруҳ. Йўл бўйидаги масжидлар ҳамда муайян имоми ва муъаззини бўлмаган масжидларда макруҳ эмас”.

Ҳар бир мўмин имкон қадар намозларни масжидда асосий жамоат билан ўқишга ҳаракат қилиши лозим. Биринчиси бўлмаса, кейинги жамоатга улгураман, деган нотўғри тушунчадан узоқ бўлиш керак. Бу тушунча суннатга мутлақо хилофдир. Зеро, жамоат қанчалик катта бўлса, унинг савоби ҳам шунча улуғ бўлади. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.

***

Savol: Assalomu alaykum!

— Jamoat namoziga kech qolgan kishilar o‘zaro kelishib, ikkinchi jamoat bo‘lib o‘qishlari mumkinmi?

Javob: Va alaykum assalom!

— Bismillahir Rohmanir Rohiym. Imom va muazzini tayin qilingan hamda qavmi bo‘lgan masjidlarda jamoat namozi ado qilingach, boshqa odamlar ikkinchi jamoat bo‘lib, avvalgi imomning mehrobida, azon va takbir aytib namozni ado qilishlari makruhdir.

Imom Saraxsiyning “Mabsut” nomli kitoblarida quyidagicha keltirilgan: “Bir qavm (imom bilan) namoz o‘qilgan masjidga kirsa, ular uchun u yerda azon va iqomat aytib, jamoat bo‘lib namoz o‘qish makruh bo‘ladi. Shuning uchun ular azon va iqomatsiz yolg‘iz-yolg‘iz namoz o‘qishadi”.

Bu mavzuda Alloma ibn Obidiyn bunday yozadilar: “Imom Abu Yusufdan naql qilinadi: “Agar keyingi jamoat oldingi jamoatning ko‘rinishida bo‘lmasa, makruh sanalmaydi. Aks holda esa, makruh sanaladi. Sahih gap shudir. Keyingi jamoatning imomi mehrobdan tashqarida turishi bilan hay’at (ko‘rinish) o‘zgargan bo‘ladi. (“Bazzoziyya”). “Tatarxoniyya” kitobida “Valvolijiyya”dan naql qilinishicha, “Biz ushbu fatvoni olamiz, deyilgan” (“Raddul-muhtor” kitobi).

Mazkur va boshqa kitoblar iboralariga ko‘ra, bir chetda, ko‘pchilikni yig‘ish uchun bir-birini chaqirmasdan, azon va takbir aytmasdan ikkinchi jamoat bo‘lishi karohiyatsiz joizdir.

Muayyan bir imom va muazzini yo‘q hamda qavmi bo‘lmagan, yo‘lovchilar uchun qurilgan masjid, shuningdek, aeroport, vokzal, mehmonxonalarda tashkil etilgan namozxonalarda azon va takbir bilan ikkinchi, uchinchi jamoat bo‘lib namoz o‘qish joiz. “Roddul Muhtor” kitobida shunday bunday kelgan: “Mahalla masjidida azon va iqomat bilan ikkinchi jamoat bo‘lib namoz o‘qish makruh. Yo‘l bo‘yidagi masjidlar hamda muayyan imomi va mu’azzini bo‘lmagan masjidlarda makruh emas”.

Har bir mo‘min imkon qadar namozlarni masjidda asosiy jamoat bilan o‘qishga harakat qilishi lozim. Birinchisi bo‘lmasa, keyingi jamoatga ulguraman, degan noto‘g‘ri tushunchadan uzoq bo‘lish kerak. Bu tushuncha sunnatga mutlaqo xilofdir. Zero, jamoat qanchalik katta bo‘lsa, uning savobi ham shuncha ulug‘ bo‘ladi. Vallohu a’lam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.