Қадимда бир маддоҳ бўлган экан. У кимни кўрса, унга бағишлаб камида икки мисра, йўқса тўрт мисра мадҳ битмаса сира туролмасакан. Ўзининг маза-бемаза қофиялари билан аввалига қишлоқдагиларининг, сўнгра шаҳардагиларининг жонига тегибди. Бора-бора ҳеч ким маддоҳга эътибор бермай қўйди. “Ҳап сенларни, ҳали мени кўрганда таъзим қилмасаларинг, отимни бошқа қўяман!” – дебди-ю, ишга киришибди. Бир ҳафта узлатга чекиниб подшоҳга мадҳ битди. Мадҳ бўлганда ҳам нақд қирқ байт экан! Байтларини оққа кўчириб, қўлтиғига урибди-да, қайдасан Бухоройи шариф дея пиёда юриб икки кун деганда азим шаҳарга келибди. Лабиҳовуз бўйида тамадди қилиб олгач, подшоҳ ҳазратларининг қабулхонасига борди. Эшик оғаси унинг арзини тинглаб, онҳазратга етказди. Давлат ишларидан асаблари қақшаб ўтирган подшоҳ, “Шоир бўлса, яхши ашъорларидан эшитай, шояд кайфиятим кўтарилса” – деган хаёл билан киришга изн берди. Ишнинг бундай осон кўчганидан маддоҳнинг оғзи қулоғига келиб, босар-тусарини билмай қолиб: “Қадримни биладиганлар ҳам бор экан-ку, оламда” деб хаёлидан ўтказди.
Эшик оғаси маддоҳни ичкарига бошлаб кирибди. Тахтда ўтирган савлатли подшоҳни кўриб унинг оёғига қалтирай бошлади. Подшоҳ деди:
– Олис қишлоқдан келган шоирман дебсан, қани бир эшитайлик-чи! Зора бу ғамгин кўнглим сенинг шеърларинг ила хурсанд бўлса.
Маддоҳ қақраган томоғини бир-икки ютиниб ҳўллабди-да, тутила-тутила ёзган мадҳини ўқий кетибди. Афсуски, ўқиётганлари ноўрин мақтов ва маъносиз кўкларга кўтариб ёзилган, қофияси бир-бирига тушмаган байтлардан иборат эди. У ўқиган сайин подшоҳнинг тунд юзи баттар тундлашаверибди. “Ашъор”и яримламай туриб подшоҳнинг ғазаби келиб, бақириб мулозимни бор овози билан чақирди. Буни кўрган маддоҳ донг қотиб қолди. Довот-қалам тутган мулозим пайдо бўлди. Дарғазаб бўлган шоҳ дедики, “Шоирнинг ҳар бир мисраси учун бир даррадан урилсин, қишлоғидан тўрт таноб ер ажратилиб, бундан буёғига деҳқончилик билан шуғуллансин. Ёнидаги деҳқонлардан кам ҳосил оладиган бўлса, зиндонбанд қилинсин!”
Шоҳ айтганидай маддоҳ “шоир”ни ясоққа ётқизиб, елкасига қирқ дарра урдилар. Шонасига ҳар дарра тушганда хаёлидан “Яхшиямки, юз байт ёзмабман, шунисига ҳам шукр”, деб қўяркан.
Қиссадан ҳисса, инсонларни ортиқча мақташлик риё, сумъа ва манманлик каби ёмон иллатларни пайдо қилади. Афсуски, бу каби иллатлар хозирги кунимизда ҳам тез-тез учраб турганини гувоҳи бўлиб турибмиз. Агар маддоҳлик бўлмаганда мана шу каби иллатлар бўлмас эди. Лекин мақтовга лойиқ бўлмаган кимсаларни, кишининг мансаби, бойлиги ё обрў-шуҳрати учун мақташ ҳақиқат ва ахлоққа зид бўлгани учун ёмон иш саналади.
Қўштепа тумани “Эшонгузар” масжиди имом-ноиби
Раҳматилло Мадаминов тайёрлади
