Шаъроний, салафи солиҳларнинг одатлари агар бир кишидан ҳол сўрашса, унинг аҳволига бефарқ бўлмаслик эди, деб ёзади. Бугун эса кишилар бир-биридан ҳолинг қалай, деб сўрайдилар, аммо унинг жавобини кутмайдилар, эҳтимол, унинг бирор муҳтожлиги бўлиб, уни айтишга ботинмагандир.
Масалан, устозимиз Али Хавос, агар кишининг мақсади ёрдам бериш, ташвишини кетказиш бўлмаса, бировдан ҳолинг қалай, деб сўрамасин, чунки бу мунофиқлик бўлади, деганлар. Шунингдек, Хотам Асом: «Агар биродарингдан, ҳолинг қалай, деб сўраганингда, аҳволим яхши эмас, деб жавоб берса ва бунга парво қилмай кетаверсанг, бу унга нисбатан масхара бўлади», – деганлар.
Уларнинг бир-бирларидан ҳол сўраганларида берган ибратли жавобларини эсга олиб ўтсак.
«Абу Бакр Сиддиқдан «Қандай тонг оттирдингиз?» – деб сўрадилар. «Улуғ Парвардигорнинг ожиз ва нотавон қули ҳолимда» – дедилар.
Молик ибн Динорга «Қандай тонг оттирдингиз?» – дедилар. «Жаннат ё дўзахдан қайси бирига боришини билмайдиган ҳолимда», – деб жавоб бердилар. Бошқа бир гал эса: «Умрим камайиб, гуноҳим кўпайган ҳолда», – деганлар.
Имом Шофеъийдан сўраганларида, Раббимнинг ризқини еб шукрини адо қила олмаган ҳолимда, деб жавоб берганлар. Худди шу саволни Рабиъ ибн Хайсамга берганларида, гуноҳкор ва заиф ҳолимда тонг оттирдим. Раббим берган ризқини еб, аммо амрларини бажармаган ҳолимда, деб жавоб айтган.
Абу Дардонинг жавоблари эса тамоман бошқа. У зот бунга: «Агар дўзахдан нажот топадиган бўлсам, яхшилик билан тонг оттирдим», – деб айтган эдилар.
Ҳомид Лаффофдан сўраганларида: «Саломат ва хотиржам», – деб айтади. Буни эшитган Хотам Асом: «Эй Ҳомид, саломат ва хотиржамлик фақат сирот кўпригидан ўтганда бўлади!», – дейдилар».
Бундан шариат аҳкомларида собит турган ҳамда тасаввуфда юксак ибрат ва намуна бўлган салафи солиҳларнинг тил ва қалб бирлиги йўлида чекка заҳмату машаққатларидан бир нишона эканини англаш мумкин.
Манбалар асосида
Раҳматуллоҳ Жалилов тайёрлади
