Маълумки, муборак Рамазон ойида ифторлик дастурхонларини хурмо безаб туради. Рўзадорлар хурмо ёки сув билан оғиз очишга одатланганлар. Шу ўринда савол туғилади: нега айнан хурмо? Унда қандай хусусият бор?
Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади: “Хурмодан эса, унинг шохидаги (мева) бошлари (ерга) яқини (ва яқин бўлмаганлари) бор” (Анъом сураси, 99-оят). “У иккисида (мазкур боғда) мева, хурмо ва анорлар бордир” (Раҳмон сураси, 68-оят).
Муборак ҳадисларда Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) хурмони бошқа меваларга қараганда кўпроқ яхши кўриб истеъмол қилганликлари баён қилинган.
Каъб ибн Молик ва ибн Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Дарахтларнинг ичида шундайи борки, барглари тушмайди, у мусулмон кабидир, у қандай дарахтлигини биласизларми”, – деб сўрадилар. Кишилар чўлда ўсадиган дарахтларни айта бошладилар. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳу) дейди: “Мен ичимда бу хурмо дарахти, деб ўйлаб турдиму, лекин айтишга уялдим”. Сўнг кишилар: “Ё Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам), ўзингиз айтинг”, дейишди. У зот (алайҳиссалом): “Хурмо дарахти”, дедилар. Мен отам Умар (розияллоҳу анҳу)га бу эшитганимни айтиб берганимда, менга унинг хурмо дарахти бўлгани бошқасидан яхшироқдир”, деди (Муттафақун алайҳ).
Шоҳ Валиюллоҳ Деҳлавий “Ҳужжатуллоҳил балиғо” китобининг “Рўза ҳукмлари” бобида қуйидаги ҳадисни келтирган: Пайғамбаримиз салоллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Агар сизлардан бирортангиз оғиз очадиган бўлса, хурмо билан оғиз очсин. Албатта, у баракадир. Агар уни топа олмаса, сув билан ифторлик қилсин. Чунки у покловчидир” (Аҳмад Доримий ривояти).
Муаллиф айтадики, инсоннинг табиати ширинликни ёқтиради, айниқса, очликдан сўнг. Жигар ҳам ширинликни хушлайди. Арабларнинг ҳам табиати хурмога мойил. Хурмо муносиб вақтда тановул қилингани учун барака олиб келади.
Хурмо – бу таом, дори, ширинлик ва шарбатдир. Одам организмида қондаги қанд миқдорининг камайиши натижасида очлик ҳисси пайдо бўлади, хурмо егандан сўнг бу ҳис йўқолади. Рўзадорлар хурмони ифторликдан олдин еса, организмда очлик ҳисси бартараф этилади, иштаҳа ором олади ва шунинг натижасида бирдан кўп овқат еб қўйишнинг олди олинади.
Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: “Бир кун касал бўлиб қолганимда Пайғамбар (алайҳиссалом) мени кўргани келдилар. Қўлларини кўкрагим устига қўйганларида, қалбимга ўзгача салқинлик етиб келди. Сўнг у зот (алайҳиссалом): “Юрагингда оғриқ бор, Ҳорис ибн Калдани чақиртир, у сенга еттита ажва хурмосидан олиб данаклари билан аралаштириб, оғзингга солиб, даволасин”, дедилар (Имом Абу Довуд ривояти).
Мутахассисларнинг қайд этишича, хурмо таркибида витамин А, B-1, 2, 3, 5, 6, 9, C, D, K, кальций, темир, фосфор, руҳ, натрий ва марганец сингари комплекс элементлар бор. Ушбу фойдали элементлар ва витаминлар сабаб саратон касаллигини бартараф этади. Хурмодаги калий миқдорининг юқорилиги сабабли асаб тизими ўзига келади. Хурмонинг 1 донаси, тахминан, 23 калорияга эга бўлиб, озишни истаганлар ширинлик сифатида тановул қилса бўлади. Ҳомиладор ва эмизикли аёлларга энг яхши озуқа манбаи ҳисобланади, шунингдек, стресс ва тарангликни камайтиради.
Шу ва шунга ўхшаш фойдали жиҳатларни ўзида мужассам этган хурмо меваси ёш-у қарига бирдай мос келади. Фақат уни ҳам меъёрида истеъмол қилиш зарур.
Убайдуллоҳ АБДУЛЛАЕВ,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби
