Суннат тўйи учун сўқим олиб келиш динимизда борми?

Жавоб: Ва алайкум ассалом!

— Динимизда хатнани бор эканлиги барчага маълум ва бу учун зиёфат қилиб бериш ҳам бор. Аммо бу нарса фарз ёки вожиб, ҳатто суннат ҳам эмас, балки у айрим саҳобийларнинг шунчаки одати бўлган. Лекин у ҳозирги кунда авж олгандек бемаъни дабдабозлик билан эмас, балки тор доирада камтарона дастурхон ёзиб ўтказилган.

Демак, аслида суннат ҳам бўлмаган ушбу “тўй”га сўқим олиб келиш қиз томоннинг бурчи дейиш мантиқсиз экани кўриниб турибди. Буни жоҳилона ҳою ҳавас ортидан пайдо бўлган хурофот десак, тўғрироқ бўлади. Айнан мана шунақа тайини йўқ “мажбурият”лар туфайли қанчадан-қанча оилалар жабр кўряпти ва ҳатто айрим оилалар “сўқим қилинмагани ёки олиб келинган сўқимнинг кичкиналиги” сабабидан бузилиб кетишгача ҳам бормоқда.
Динимизда ҳадя улашишга тарғиб қилинган. Аммо бу чин юракдан ҳамда берувчига малол келмасдан амалга оширилиши керак. Шундай экан, куёв томонга юбориладиган новвосларни ҳадя деб бўлмайди. Чунки бу нарса ошкора ёки зимдан қилинган талаб ёки келин томоннинг одамлардан уялиб ёхуд “қизим хижолат бўлмасин”, деб қиладиган “совғаси” бўлади. Куёв томоннинг келин томонга бундай талаблар қўйиши катта хато ва гуноҳ саналади. Қолаверса, чин кўнгилдан берилмаган нарсани ейиш ҳам шубҳали ҳисобланади. Зеро Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:

لا يحل مال امرئ مسلم الا عن طيب نفسه رواه احمد

“Мусулмон кишининг моли бошқага ҳалол эмас, фақатгина ўзи рози бўлиб, кўнглидан чиқариб берсагина, ҳалол бўлади”. (Имом Аҳмад ривояти).
Шундай экан, бундай ишга чек қўйиш лозим. Агар қилмоқчи бўлсалар, куёв томон имкони даражасида ўзлари қилсинлар. Агар имконлари бўлмаса, қайнотани зиммасига юкламасликлари лозим. Имкон бўлмагани учун бу каби эҳсонни қила олмаса, гуноҳкор бўлмайди. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Аssalomu alaykum!

— Biz tomonlarda oʼgʼil farzand uchun qilinadigan sunnat (xatna) toʼyiga kelinning otasi yoki aka-ukalari soʼqim (soʼyiladigan qoramol) olib borishlari shartdek boʼlib qolgan. Hatto bu narsa kelin tarafdagilarning burchi degan tushuncha ham bor. Shuning uchun ayrim hollarda baʼzi otalar nevarasini sunnat toʼyiga yerini sotish yoki katta qarzlarni olishgacha majbur boʼlayapti. Shu ishlar dinimizda bormi?

Javob: Va alaykum assalom!

— Dinimizda xatnani bor ekanligi barchaga maʼlum va bu uchun ziyofat qilib berish ham bor. Аmmo bu narsa farz yoki vojib, hatto sunnat ham emas, balki u ayrim sahobiylarning shunchaki odati boʼlgan. Lekin u hozirgi kunda avj olgandek bemaʼni dabdabozlik bilan emas, balki tor doirada kamtarona dasturxon yozib oʼtkazilgan.
Demak, aslida sunnat ham boʼlmagan ushbu “toʼy”ga soʼqim olib kelish qiz tomonning burchi deyish mantiqsiz ekani koʼrinib turibdi. Buni johilona hoyu havas ortidan paydo boʼlgan xurofot desak, toʼgʼriroq boʼladi. Аynan mana shunaqa tayini yoʼq “majburiyat”lar tufayli qanchadan-qancha oilalar jabr koʼryapti va hatto ayrim oilalar “soʼqim qilinmagani yoki olib kelingan soʼqimning kichkinaligi” sababidan buzilib ketishgacha ham bormoqda.

Dinimizda hadya ulashishga targʼib qilingan. Аmmo bu chin yurakdan hamda beruvchiga malol kelmasdan amalga oshirilishi kerak. Shunday ekan, kuyov tomonga yuboriladigan novvoslarni hadya deb boʼlmaydi. Chunki bu narsa oshkora yoki zimdan qilingan talab yoki kelin tomonning odamlardan uyalib yoxud “qizim xijolat boʼlmasin”, deb qiladigan “sovgʼasi” boʼladi. Kuyov tomonning kelin tomonga bunday talablar qoʼyishi katta xato va gunoh sanaladi. Qolaversa, chin koʼngildan berilmagan narsani yeyish ham shubhali hisoblanadi. Zero Paygʼambarimiz sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar:

لا يحل مال امرئ مسلم الا عن طيب نفسه رواه احمد

“Musulmon kishining moli boshqaga halol emas, faqatgina oʼzi rozi boʼlib, koʼnglidan chiqarib bersagina, halol boʼladi”. (Imom Аhmad rivoyati).
Shunday ekan, bunday ishga chek qoʼyish lozim. Аgar qilmoqchi boʼlsalar, kuyov tomon imkoni darajasida oʼzlari qilsinlar. Аgar imkonlari boʼlmasa, qaynotani zimmasiga yuklamasliklari lozim. Imkon boʼlmagani uchun bu kabi ehsonni qila olmasa, gunohkor boʼlmaydi. Vallohu aʼlam.

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi