Савол: Ассалому алайкум!
— Турли мессенжерлар орқали ёзилган саломларга оғзаки алик олиб қўйса кифоями ёки жавобни ёзма тарзда ёзиш ҳам керакми?
Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Турли мессенжерлар (телеграм, ватсап ва бошқа иловалар) ва электрон почта ёки SMS хизматлари орқали ёзилган саломларга оғзаки алик олиш вожиб бўлади. Ёзма равишда алик олиб, жавоб қайтариш мустаҳаб саналади. Бу борада Аллома ибн Обидийн раҳимаҳуллоҳ шундай деганлар:
(قَوْلُهُ وَيَجِبُ رَدُّ جَوَابِ كِتَابِ التَّحِيَّةِ) لِأَنَّ الْكِتَابَ مِنْ الْغَائِبِ بِمَنْزِلَةِ الْخِطَابِ مِنْ الْحَاضِرِ مُجْتَبًى وَالنَّاسُ عَنْهُ غَافِلُونَ ط .أَقُولُ : الْمُتَبَادَرُ مِنْ هَذَا أَنَّ الْمُرَادَ رَدُّ سَلَامِ الْكِتَابِ لَارَدُّ الْكِتَابِ.
яъни: “Мактуб орқали келган саломга алик олиш вожиб бўлади. Чунки ғоиб кишидан келган мактуб гўёки ёнида турган кишининг оғзаки хитоби кабидир (“Мужтабо” китоби). Одамлар эса бунга бепарводирлар. Шунга кўра айтаманки, мактуб орқали келган саломга оғзаки алик олиш вожиб бўлади, ёзма жавоб қайтариш эмас” (“Раддул-муҳтор” китоби).
Шунингдек, “Кувайт фиқҳ энциклопидяси”да ушбу масала тафсилот билан зикр қилинган:
ﻭﻛﺬا ﻟﻮ ﺑﻠﻐﻪ ﺳﻼﻡ ﻓﻲ ﻭﺭﻗﺔ ﻣﻦ ﻏﺎﺋﺐ ﻭﺟﺐ ﻋﻠﻴﻪ ﺃﻥ ﻳﺮdfﺟﺒﺮﻳﻞ ﻳﻘﺮﺃ ﻋﻠﻴﻚ اﻟﺴﻼﻡ، ﻗﺎﻟﺖ: ﻗﻠﺖ: ﻭﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼﻡ ﻭﺭﺣﻤﺔ اﻟﻠﻪ . ﻭﻳﺴﺘﺤﺐ ﺃﻥ ﻳﺮﺩ ﻋﻠﻰ اﻟﻤﺒﻠﻎ ﺃﻳﻀﺎ ﺑﺄﻥ ﻳﻘﻮﻝ: ﻭﻋﻠﻴﻚ ﻭﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼﻡ
“Шунингдек, бир кишига ғоиб – бошқа жойдаги одамдан мактубга ёзилган салом етиб келса, унга ўқиган заҳоти дарҳол сўз орқали алик олиш вожиб бўлади. Зеро, “Икки саҳиҳ тўплам”да ворид бўлган ҳадисда Оиша розияллоҳу анҳо: “Менга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Жаброил фаришта сенга салом айтмоқда”, деб айтдилар. Мен айтдим: “У зотга ҳам Аллоҳнинг саломи ва раҳмати бўлсин” (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти). Ушбу ҳолатда саломни етказувчига ҳам: “Сизга ва унга ҳам салом бўлсин”, каби иборалар билан алик олиш мустаҳаб саналади”
Бугунги кундаги мессенжерлар (телеграм, ватсап ва бошқа иловалар) ва электрон почта ёки SMS хизматлари орқали ёзилган саломлар ҳам – мактубда ёзилган салом билан ҳукми бир хил. Шунга кўра, ғоиб одамдан келган салом хоҳ ёзма равишда бўлсин, хоҳ бирор элчи орқали бўлсин, уни қабул қилган кимса дарҳол оғзаки алик олиши вожиб бўлади ва шунинг ўзи кифоя қилади. Лекин ёзма равишда алик олиб, жавоб қайтарса, янада зиёда ажру савобга эга бўлади. Валлоҳу аълам.
ЎМИ Фатво маркази
***
Savol: Assalomu alaykum!
— Turli messenjerlar orqali yozilgan salomlarga og‘zaki alik olib qo‘ysa kifoyami yoki javobni yozma tarzda yozish ham kerakmi?
Javob: Va alaykum assalom!
— Turli messenjerlar (telegram, vatsap va boshqa ilovalar) va elektron pochta yoki SMS xizmatlari orqali yozilgan salomlarga og‘zaki alik olish vojib bo‘ladi. Yozma ravishda alik olib, javob qaytarish mustahab sanaladi. Bu borada Alloma ibn Obidiyn rahimahulloh shunday deganlar:
(قَوْلُهُ وَيَجِبُ رَدُّ جَوَابِ كِتَابِ التَّحِيَّةِ) لِأَنَّ الْكِتَابَ مِنْ الْغَائِبِ بِمَنْزِلَةِ الْخِطَابِ مِنْ الْحَاضِرِ مُجْتَبًى وَالنَّاسُ عَنْهُ غَافِلُونَ ط .أَقُولُ : الْمُتَبَادَرُ مِنْ هَذَا أَنَّ الْمُرَادَ رَدُّ سَلَامِ الْكِتَابِ لَارَدُّ الْكِتَابِ.
ya’ni: “Maktub orqali kelgan salomga alik olish vojib bo‘ladi. Chunki g‘oib kishidan kelgan maktub go‘yoki yonida turgan kishining og‘zaki xitobi kabidir (“Mujtabo” kitobi). Odamlar esa bunga beparvodirlar. Shunga ko‘ra aytamanki, maktub orqali kelgan salomga og‘zaki alik olish vojib bo‘ladi, yozma javob qaytarish emas” (“Raddul-muhtor” kitobi).
Shuningdek, “Kuvayt fiqh ensiklopidyasi”da ushbu masala tafsilot bilan zikr qilingan:
ﻭﻛﺬا ﻟﻮ ﺑﻠﻐﻪ ﺳﻼﻡ ﻓﻲ ﻭﺭﻗﺔ ﻣﻦ ﻏﺎﺋﺐ ﻭﺟﺐ ﻋﻠﻴﻪ ﺃﻥ ﻳﺮdfﺟﺒﺮﻳﻞ ﻳﻘﺮﺃ ﻋﻠﻴﻚ اﻟﺴﻼﻡ، ﻗﺎﻟﺖ: ﻗﻠﺖ: ﻭﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼﻡ ﻭﺭﺣﻤﺔ اﻟﻠﻪ . ﻭﻳﺴﺘﺤﺐ ﺃﻥ ﻳﺮﺩ ﻋﻠﻰ اﻟﻤﺒﻠﻎ ﺃﻳﻀﺎ ﺑﺄﻥ ﻳﻘﻮﻝ: ﻭﻋﻠﻴﻚ ﻭﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼﻡ
“Shuningdek, bir kishiga g‘oib – boshqa joydagi odamdan maktubga yozilgan salom yetib kelsa, unga o‘qigan zahoti darhol so‘z orqali alik olish vojib bo‘ladi. Zero, “Ikki sahih to‘plam”da vorid bo‘lgan hadisda Oisha roziyallohu anho: “Menga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: “Jabroil farishta senga salom aytmoqda”, deb aytdilar. Men aytdim: “U zotga ham Allohning salomi va rahmati bo‘lsin” (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati). Ushbu holatda salomni yetkazuvchiga ham: “Sizga va unga ham salom bo‘lsin”, kabi iboralar bilan alik olish mustahab sanaladi”
Bugungi kundagi messenjerlar (telegram, vatsap va boshqa ilovalar) va elektron pochta yoki SMS xizmatlari orqali yozilgan salomlar ham – maktubda yozilgan salom bilan hukmi bir xil. Shunga ko‘ra, g‘oib odamdan kelgan salom xoh yozma ravishda bo‘lsin, xoh biror elchi orqali bo‘lsin, uni qabul qilgan kimsa darhol og‘zaki alik olishi vojib bo‘ladi va shuning o‘zi kifoya qiladi. Lekin yozma ravishda alik olib, javob qaytarsa, yanada ziyoda ajru savobga ega bo‘ladi. Vallohu a’lam.
O‘MI Fatvo markazi
