Динимизда барча инсонларнинг эҳтиромини жойига қўйиш, каттани ҳурмат, кичикни эъзозлаш кераклиги таълим берилган. Инсоннинг обрў-эътибори, миллати, ирқи, насл-насаби ва динидан қатъий назар ота-онасига ҳурмат-эҳтиром кўрсатиши, улар ҳолидан хабар олиши, уларга яхши муомалада бўлиши кабилар – фарзандлик бурчи ҳисобланади. Зеро, оила учун жон куйдирган инсон асосан ота бўлса, маънавий озуқа берувчи инсон эса онадир. Ота – оила посбони бўлса, муаллими онадир. Шундай экан, мантиқан ўйлаганда ҳам ҳар қандай фарзанд борки, ота-онага хизмат қилиши ҳамда уларга эҳтиром кўрсатиши, шунингдек уларга озор бермаслиги, дуоларини олиши олий фазилатдир. Бу борада Қуръони карим ва ҳадиси шарифларда ҳам бир қанча амрлар собит бўлган.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда ота-онани ҳурматлаш, эҳтиром кўрсатиш ва мулойим сўз айтиш кераклигини таълим бериб шундай марҳамат қилади: “Роббинг фақат Унинг Ўзигагина ибодат қилишингни ва ота-онага яхшилик қилишнигни амр этди. Агар ҳузурингда уларнинг бирлари ёки икковлари ҳам кексаликка етсалар, бас уларга «уфф» дема, уларга озор берма ва уларга яхши сўз айт!” (Исро, 23-оят).
Бу жумланинг «уфф» сўзига боғлиқ икки хил маъноси бор. Бир маъноси — ота-онага ёмон сўз айтиб, беҳурмат қилма, дегани бўлса, иккинчи маъноси — ота-онанг олдида «уфф» дема, улар болам оғир ҳолга тушибди, деб озорланадилар, деганидир (Тафисири Ҳилол).
Абу Ҳурайрадан розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда шундай дейилади: “Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан бир киши сўрайди: “Кимга яхшилик қилай?” Шунда у зот: “онангга” дейдилар. — “Ундан кейин кимга яхшилик қиламан?” — “Онангга”. — “Ундан кейин кимга яхшилик қиламан?” — “Яна онангга” дейдилар. — “Ундан кейинчи” деганида: сўнг отанга” дедилар. Ушбу хадисдага уч маротаба келган таъкид (онангга) сўзига эътибор берилса, онанинг қадри жуда улуғлиги билинади. Чунки она ҳар қанча яхшилик кўрсатиш, эъзозлаш ва хизматларини қилишга ҳақлидир. Она фарзандини кечалари бедор бўлиб, малолланмай қараб чиқади. Ота қатъияти, ҳудди новдага шакл бергани каби, одоб ахлоқ нақшини қалбига муҳрлайди.
Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бир куни минбарга чиқаётиб, биринчи, иккинчи ва учунчи (зиналарига) қадам қўйганларида “Омийн!” дедилар. Саҳобалар Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан нега уч маротаба “Омийн!” деганларини сўрадилар. Шунда У зот: “Ҳозир ҳузиримга Жаброил (алайҳиссалом) келиб менга: “Кимнинг олдида сизнинг исмингиз айтилса ва сизга саловот айтмаса, унинг бурни ерга ишқалансин (хор бўлсин) деганида мен “Омийн!” дедим. Кимнинг ота-онаси ёки уларнинг бири тирик бўлса-ю, уларнинг хизматини қилиб жаннатга киришни ўзига тайинлаб олмаган бўлса, бурни ерга ишқалансин деганларида, мен “Омийн!” дедим. Ким Рамазон ойида бўлса, гуноҳларида ҳоли бўла олмаса, бурни ерга ишқалансин деганларида, мен “Омийн!” дедим”, деганлар. Мазкур ҳадисда ота-онанинг хизматини қилиш, уларнинг эъзозлаш жаннатга олиб борувчи амаллардан эканлигига далолат қилади. Шунинг билан бирга уларга озор бериш, хафа қилиш улкан гуноҳлардан эканлиги ҳам маълум бўлади. Ҳар бир киш ота-онасини ҳаётлик вақтида дуосини олиши, қадрига етиши, уларнинг кўп йиллик тажрибалари ва панду насиҳатларидан фойдаланиши зарур. Бежизга “Қариси бор уйнинг париси бор” деб айтилмайди.
Бошқа бир ҳадисда: “Ота-онангизга яхши муомолада бўлинг, шунда фарзанларингиз сизларга яхши муомалада бўлади”, дейилган.
Ёддан чиқармаслик лозимки, ота-онага яхшилик қилиш умрнинг охиригача давом этади. Борди-ю бу фурсат мобайнида қилинаётган яхшилик миннат қилинса ёки эл кўзи учун “ҳамма мени ота-онасига меҳрибон экан” деб мақтасин дея таъна йўлида, ўз манфаати учунгина бўлса, ундан асло савоб бўлмайди.
Оила ривожи шаъни фарзандлар келажаги ва моддий таъминоти йўлида оталар ўз ёшлигини, куч-қувватини умрини молини, керак бўлса, жонини сарф этади. Қалблари беўлчов яратилган оёғи остида жаннат бўлган мўътабар оналар уларда меҳр ҳам, шафқат ҳам, сабр ҳам, бардош ҳам чексиз фарзандлари учун бир тунни йигирмага бўлсаларда малолланмайдилар. Ота-она фарзандлари қилган айби учун доимо ўзларини қалқон қиладилар. Ҳамиша ҳамма вақт биз фарзандларини келишини муштоқлик билан кутади ва бизлардан бирор нарса таъма қилмайдилар. Биз эса афсуски, ота-онамизга овозимизни кўтариб, баъзида эса болам тез-тез келиб тургин деганларида ишимиз кўплигини баҳона қилиб уларни ранжитиб кўймаяпмизми?! Таажжубки, бугун ораларимизда ота-онасининг дуоларини олиш ўрнига уларни ўз дийдорига зор қилаётган ёхуд қаровсиз ташлаб қўйган ёки қариялар уйига олиб бориб ташлаётган фарзандлар ҳам йўқ эмас.
Ота жаннат эшиги бўлса, остонаси онадир. Уларни рози қилган, кўнглини олганлар икки дунёда ҳам бахту саодатга эришади. Аллоҳ таоло барчаларимизга ота-оналаримиз розилигини олиб икки дунё саодатига эришмоқлигимизни насиб этсин!
Икромжон ТУРСУНОВ,
Марғилон шаҳар “Худоёр ҳожи” масжиди имом-хатиби
