Дарҳақиқат, инсон – ҳаёт гултожи. Яратганнинг инъоми – онгу тафаккурнинг фақатгина одамзодга берилгани мазкур ҳақиқатга яна бир далилдир. Муқаддас динимиз Ислом инсон қадрини шу даража юқори кўтарганки, у ҳаётлик даврида ҳам, оламдан ўтгандан кейин ҳам ҳурмати бирдек қадрланади.
Албатта, биз марҳумларимизни ҳамиша ёдга олиб, уларнинг руҳларини шод қилиш учун савобли амалларни бажарамиз, Қуръони карим оятларидан тиловатлар қилиб, руҳларига бағишлаймиз. Зеро, ўтганларни эслаш ва уларга истиғфор айтиш, қабрларини зиёрат қилиш ва ҳақларига дуолар қилиш барчамизнинг инсоний бурчимиздир. Бу ҳақда Аллоҳ таоло марҳамат қилиб айтади: «Улардан кейин (дунёга) келган зотлар айтадилар: «Эй Роббимиз! Ўзинг бизларни ва биздан илгари иймон билан ўтганларни мағфират этгин ва қалбларимизда иймон келтирган зотларга нисбатан гина пайдо қилмагин! Эй Роббимиз! Албатта, Сен меҳрибон ва раҳмли зотдирсан!» (Ҳашр, 10-оят).
Шунингдек, марҳум яқинларимизни доимо яхши сифатлари билан эслаш ҳам бурчимиздир. Бу ҳақда жуда кўп оят ва ҳадислар ворид бўлган. Жумладан:
«Дунёдан ўтганларнинг яхши сифатларини эсланглар, уларнинг ёмон сифатларини айтишдан сақланинглар» (Термизий ривояти), деганлар Расулуллоҳ (солаллоҳу алайҳи ва саллам).
Шариатимиз кўрсатмаларига кўра, ўтганларнинг қабрларини зиёрат қилиш суннат амаллардандир. Чунки Пайғамбаримиз (солаллоҳу алайҳи ва саллам) Мадинаи мунавварага ҳижрат қилиб келганларидан кейин шундай марҳамат қилганлар:
«Сизларга қабрлар зиёратидан қайтарган эдим. Мана энди қабрларни зиёрат этаверинг, зеро у сизларга охиратни эслатади» (Термизий ривояти).
Демак, қабристонга борганда у ерда ётган марҳумларнинг аҳволини ўйлаб, ундан ҳар ким ўзига ибрат олиши лозим. Зеро, улар ҳам бизлардек яшаганлар, турли амалларни қилиб ўтганлар. Ҳозирда эса Аллоҳнинг ажри ёки уқубатига сазовор бўлган ҳолда ётишибди. Расули акрам (солаллоҳу алайҳи ва саллам): «Ўлим насиҳат олиш учун етарли ҳодисадир», деганлар (Табароний ривояти).
Қабристонни зиёрат қилиш чоғида қуйидагиларга алоҳида эътибор бериш лозим. Аввало, қабристонга: «Сизга салом, эй қабристон аҳллари», деб салом бериб, хокисорлик билан кирилади. Сўнгра марҳумлар руҳига бағишлаб тиловати Қуръон ҳамда дуойи хайр қилинади. Бунинг, албатта, маййитлар учун фойдаси бор. Шунингдек, мозорларни обод қилиш ҳар биримизнинг муҳим ишларимиздандир.
Биз аждодларимиз руҳларини шодлантириш мақсадида уларни қанчалик кўп хотирласак, фарзандларимиз ҳам бундан яхши ибрат оладилар. Зеро, улар ҳам бизларни шундай хотирлаб, дуойи хайрларда бўлишади.
Бу ҳақда жаноби Пайғамбаримиз (солаллоҳу алайҳи ва саллам) бундай деганлар:
«Агар бир инсон вафот қилса, унинг амали тўхтайди. Фақатгина учта нарсадан унга фойда етиб туради: (қолдириб кетган) садақаи жория ёки фойдали илм, ёхуд ҳақига дуо қилиб турадиган солиҳ фарзандларидан» (Муслим ривояти).
Мамлакатимизда Ватан озодлиги, жамият ривожи йўлида жонини фидо қилиб ўтганларнинг хотирасига кўрсатилаётган эътибор, шунингдек, ушбу йўлда бели букилган кекса ёшдаги отахонларимиз, онахонларимиз ва барча нафақахўрларга доим катта эътибор билан ғамхўрлик қилиб келинаётгани ҳам эътиборга молик бўлиб, динимиз чақириғига ҳамоҳангдир.
Аллоҳ таоло барча Ватан равнақи, халқ фаровонлиги ҳамда динимиз ривожи йўлида жонини фидо қилиб ўтган марҳумларимизни ўзининг раҳматига олиб, уларнинг ҳақларига қилаётган дуоларимизни ижобат қилиб, қолганларимизга фаровон ҳаёт, тинчлик ва хотиржамликни узингдан сўраб қоламиз!
Абдуқаҳҳор АБДУОЛИМОВ,
Риштон тумани “Мағфират” масжиди имом-хатиби
