Жумҳур уламолар йўл ҳаракати қоидаларига амал қилиш вожиб эканини таъкидлашади. Чунки бундан ҳамманинг фойдаси кўзланади. Шаръий қоидаларга кўра, ҳайдовчи ўзгаларнинг жони, молига етказган зарари учун жавобгар бўлади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Тилидан ва қўлидан мусулмонларга зарари етмайдиган киши – ҳақиқий мусулмондир”, деб бизга таълим берганлар (Имом Бухорий ривояти).
Ҳайдовчи машинаси билан содир бўладиган ҳар бир ҳодисага масъулдир. Чунки машина ўз-ўзидан ҳаракатланмайди, балки уни ҳайдовчи бошқаради.
Мўмин-мусулмонлар кузатув камералари ёки йўл-патрул хизмати инспектори кузатиб тургани учун эмас, балки шариатимиз талаб қилгани боис йўл ҳаракати қоидаларига ва йўл одобларига риоя қилишлари лозим. Аксинча иш тутиш эса бошқа бир йўловчининг ҳаққини поймол қилиш ҳисобланади.
Ачинарлиси, кўплаб бахтсиз ҳодисаларга ҳайдовчиларнинг шошма-шошарлиги ва пиёдаларнинг эҳтиётсизлиги сабаб бўлмоқда. Оқибатда қанчадан-қанча одам жароҳат олиб, майиб-мажруҳ бўлиб қолмоқда, энг ёмони, кимлардир ҳаётдан кўз юммоқда. Шу боис автомобиль бошқараётган киши аёллар, ёши катталар, болалар ва ногиронлар йўлни кесиб ўтаётганда кутиб туришлари зарур. Ўз навбатида, пиёдалардан ҳам йўл ҳаракати қоидаларига амал қилишлари талаб этилади. Йўлнинг қатнов қисмидан ўтиш, шунингдек, пиёдалар ўтиш жойларида кетаётганда телефонда гаплашиш, расм ва видео кўриш, қулоқчин тақиб, мусиқа эшитиш, китоб ёки газета-журнал ўқиш ҳамда эътиборни чалғитадиган бошқа электрон воситалардан фойдаланиш мутлақо ман этилади. Кўчадан ўтиш ёки унда тўхтаб туриш ҳаққи – умумий. Бунда ўзига ҳам, ўзгага ҳам зарар бермаслик шарт.
Динимиз мўмин-мусулмонларни бир-бирлари билан чиройли муомалада бўлишга буюради. Аммо йўлларда бунинг аксига дуч келамиз. Ҳайдовчиларнинг бир-бирларини ҳақоратлаши, ёқалашиши одатий ҳолга айланган.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Йўлнинг ҳаққи – кўзни тийиш, азият бермаслик, саломга алик олиш, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш”, дедилар (Муттафақун алайҳ). Ҳадиси шарифдаги “азият” сўзининг маъноси кенг. Жумладан, ўзгаларга тил билан озор етказиш ҳам. Маълумки, бировни ҳақоратлаш мусулмонлик одобларига зид. Зеро, Набий алайҳиссалом бундай деганлар: “Мусулмонни сўкиш – фосиқлик, у билан уришиш куфрдир” (Муттафақун алайҳ).
Киши йўлда экан, ушбу тўрт одобни доим эсда тутиш зарур:
– йўл ҳаракати қоидаларига қатъий риоя этиш;
– йўлда юриш одобларини сўзсиз бажариш;
– бир-бирларига ҳурмат ва бағрикенглик билан муомала қилиш;
– ўзи яхши кўрган нарсани ўзгаларга ҳам раво кўриш.
Бугун кўпчилигимизнинг шахсий автомобилимиз бор. Бу эса фарзандларимизга машина бошқариш маҳоратини, йўл ҳаракати қоидаларини пухта ўргатишни, бу борада ўрнак бўлишни тақозо этади. Эсдан чиқармайлик, ушбу масалага енгил-елпи қараш сўнгсиз афсусларга сабаб бўлиши мумкин.
Иброҳимжон ИНОМОВ
“Ислом нури” газетасининг 2026 йил 13-сонидан
***
Afsus, kunda-kunora yo‘llarda ayanchli avtohalokatlar sodir bo‘ladi. Barchasi yo‘l harakati qoidalarini bilmaslik va unga rioya qilmaslik, haydovchilik odobi yetishmasligidan kelib chiqadi. Holbuki, ulovda yurgan kishi o‘zini va o‘zgalarni xatarga qo‘ymasligi zarur.
Jumhur ulamolar yo‘l harakati qoidalariga amal qilish vojib ekanini ta’kidlashadi. Chunki bundan hammaning foydasi ko‘zlanadi. Shar’iy qoidalarga ko‘ra, haydovchi o‘zgalarning joni, moliga yetkazgan zarari uchun javobgar bo‘ladi.
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Tilidan va qo‘lidan musulmonlarga zarari yetmaydigan kishi – haqiqiy musulmondir”, deb bizga ta’lim berganlar (Imom Buxoriy rivoyati).
Haydovchi mashinasi bilan sodir bo‘ladigan har bir hodisaga mas’uldir. Chunki mashina o‘z-o‘zidan harakatlanmaydi, balki uni haydovchi boshqaradi.
Mo‘min-musulmonlar kuzatuv kameralari yoki yo‘l-patrul xizmati inspektori kuzatib turgani uchun emas, balki shariatimiz talab qilgani bois yo‘l harakati qoidalariga va yo‘l odoblariga rioya qilishlari lozim. Aksincha ish tutish esa boshqa bir yo‘lovchining haqqini poymol qilish hisoblanadi.
Achinarlisi, ko‘plab baxtsiz hodisalarga haydovchilarning shoshma-shosharligi va piyodalarning ehtiyotsizligi sabab bo‘lmoqda. Oqibatda qanchadan-qancha odam jarohat olib, mayib-majruh bo‘lib qolmoqda, eng yomoni, kimlardir hayotdan ko‘z yummoqda. Shu bois avtomobil boshqarayotgan kishi ayollar, yoshi kattalar, bolalar va nogironlar yo‘lni kesib o‘tayotganda kutib turishlari zarur. O‘z navbatida, piyodalardan ham yo‘l harakati qoidalariga amal qilishlari talab etiladi. Yo‘lning qatnov qismidan o‘tish, shuningdek, piyodalar o‘tish joylarida ketayotganda telefonda gaplashish, rasm va video ko‘rish, quloqchin taqib, musiqa eshitish, kitob yoki gazeta-jurnal o‘qish hamda e’tiborni chalg‘itadigan boshqa elektron vositalardan foydalanish mutlaqo man etiladi. Ko‘chadan o‘tish yoki unda to‘xtab turish haqqi – umumiy. Bunda o‘ziga ham, o‘zgaga ham zarar bermaslik shart.
Dinimiz mo‘min-musulmonlarni bir-birlari bilan chiroyli muomalada bo‘lishga buyuradi. Ammo yo‘llarda buning aksiga duch kelamiz. Haydovchilarning bir-birlarini haqoratlashi, yoqalashishi odatiy holga aylangan.
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Yo‘lning haqqi – ko‘zni tiyish, aziyat bermaslik, salomga alik olish, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish”, dedilar (Muttafaqun alayh). Hadisi sharifdagi “aziyat” so‘zining ma’nosi keng. Jumladan, o‘zgalarga til bilan ozor yetkazish ham. Ma’lumki, birovni haqoratlash musulmonlik odoblariga zid. Zero, Nabiy alayhissalom bunday deganlar: “Musulmonni so‘kish – fosiqlik, u bilan urishish kufrdir” (Muttafaqun alayh).
Kishi yo‘lda ekan, ushbu to‘rt odobni doim esda tutish zarur:
– yo‘l harakati qoidalariga qat’iy rioya etish;
– yo‘lda yurish odoblarini so‘zsiz bajarish;
– bir-birlariga hurmat va bag‘rikenglik bilan muomala qilish;
– o‘zi yaxshi ko‘rgan narsani o‘zgalarga ham ravo ko‘rish.
Bugun ko‘pchiligimizning shaxsiy avtomobilimiz bor. Bu esa farzandlarimizga mashina boshqarish mahoratini, yo‘l harakati qoidalarini puxta o‘rgatishni, bu borada o‘rnak bo‘lishni taqozo etadi. Esdan chiqarmaylik, ushbu masalaga yengil-yelpi qarash so‘ngsiz afsuslarga sabab bo‘lishi mumkin.
Ibrohimjon INOMOV
“Islom nuri” gazetasining 2026 yil 13-sonidan
