Яманлик олим Ҳасан ал-Муқрий ёзади: «Ислом ҳамкорлик ташкилотига аъзо 60 га яқин давлат, шу мамлакатларда яшаётган 2 млрд мусулмон ўзлари учун шу кунгача бирорта фазовий тармоқ яратмабди, дастурлар ишлаб чиқмабди. Бугун эса бошқаларга ялиниб, ўшаларнинг оғзига қараб ўтирибди. Бу ҳол Ислом таълимотига зид, сийратга хилоф, ҳаёт қонуниятларига терсдир.
Агар ихлосли мусулмонлар интернет тармоқларига ўзлари эга бўлганларида, бошқалар уларни дунёдан узиб қўя олмас, агар узса, бировларга ялинмас эди.
Қарийб ярим асрдан бери дунёнинг турли минтақаларида турли қуролли ҳаракатларга берилган диндор ёшлар илм-фан соҳасида жидду жаҳд қилганларида, ҳеч шубҳасиз, уммат учун кўпроқ фойда келтирган бўлишарди.
Тўғриси, мен замонавий жиҳозлардан кенг фойдалансам-да, интернет ҳақини тўлаб қўйган бўлсам-да, бу нарсалар мусулмонларники бўлмагани учун яйрай олмайман. Қанийди мусулмон физик ва математикларимиз мана шу каби ишларга муносиб ҳисса қўшишса. Қанийди шу нарсалар ўзимизники бўлса…»
***
Ижтимоий тармоқларда эълон қилинган ушбу мақола барчани яна бир бор огоҳликка чақирди. Айниқса, «Ислом ҳамкорлик ташкилотига аъзо 60 га яқин давлат… ўзлари учун шу кунгача бирорта фазовий тармоқ яратмабди…» жумласи ачинарли ҳақиқат.
«Ҳидоят», «Мўминалар» журналлари ҳамда «Ислом нури» газетасида Мунаввар Рустам қизи тайёрлаган «Ислом тамаддуни тарихидан» рукни остида: Фазл ибн Яҳё, Жобир ибн Ҳайён Аздий, Марям Устурлобия Ижлия, Бани Мусо, Аҳмад ибн Муҳаммад Фартоний, Ҳасан ибн Ҳайсам, Фотима Фиҳри, Ибн Аввом Ишбилий, Абдураҳмон Хозиний, Ибн Байтар, Муҳаммад Шариф Идрисий каби мусулмон олимларининг кашфиётлари мунтазам бериб борилмоқда.
Ушбу мақолаларда ёритилган ихтиролар бир тарафдан хурсанд қилса, бошқа тарафдан, уларнинг бирортаси лоақал ўтган асрга тегишли эмаслиги кишини ўйга толдиради. Барчаси VII-XIII асрларга тегишли.
Фақат XV ва XVI асрлар, яъни усмонлилар даврида турли кашфиётларга уринишлар самара берган. Масалан, Туркиянинг Галатасаройидан инсон парвози амалга оширилди. XV асрда туркиялик олим
Оқшамсиддин микробларни кашф этди.
Юқоридаги маълумотлардан Ислом дини мўминларни ҳар соҳада илгарилаш, замон билан ҳамнафас яшашга ундаши ойдинлашади. Бу фикримизга далил мусулмонлар қўлга киритган кашфиётлар ғарб оламини ҳам рақобатга чақира олгани ва ғаввослик ихтироси, тиббий кўзойнак, матбаа ускунаси, камера, автомат роботлар, компас, қон айланиш тизими каби яна бир нечта кашфиётлар ғарб олимларига нисбат берилса-да, аслида мусулмон алломаларнинг илмий ютуқларидир.
Кашфиётлар олдингига нисбатан кескин камайганига турли сабаблар бўлса-да, юртимизда бу борада кенг кўламли ислоҳотлар бошлаб юборилган. Демак, юртимиздан қайта-қайта ҳар соҳада олимлар етишиб чиқишидан умид қилсак бўлади.
Юлдуз КОМИЛОВА | Ҳидоят журнали 2024 йил 1-сон
***
Yamanlik olim Hasan al-Muqriy yozadi: «Islom hamkorlik tashkilotiga a’zo 60 ga yaqin davlat, shu mamlakatlarda yashayotgan 2 mlrd musulmon o‘zlari uchun shu kungacha birorta fazoviy tarmoq yaratmabdi,
dasturlar ishlab chiqmabdi. Bugun esa boshqalarga yalinib, o‘shalarning og‘ziga qarab o‘tiribdi. Bu hol Islom ta’limotiga zid, siyratga xilof, hayot qonuniyatlariga tersdir.
Agar ixlosli musulmonlar internet tarmoqlariga o‘zlari ega bo‘lganlarida, boshqalar ularni dunyodan uzib qo‘ya olmas, agar uzsa, birovlarga yalinmas edi.
Qariyb yarim asrdan beri dunyoning turli mintaqalarida turli qurolli harakatlarga berilgan dindor yoshlar ilm-fan sohasida jiddu jahd qilganlarida, hech shubhasiz, ummat uchun ko‘proq foyda keltirgan bo‘lishardi.
To‘g‘risi, men zamonaviy jihozlardan keng foydalansam-da, internet haqini to‘lab qo‘ygan bo‘lsam-da, bu narsalar musulmonlarniki bo‘lmagani uchun yayray olmayman. Qaniydi musulmon fizik va matematiklarimiz mana shu kabi ishlarga munosib hissa qo‘shishsa. Qaniydi shu narsalar o‘zimizniki bo‘lsa…»
***
Ijtimoiy tarmoqlarda e’lon qilingan ushbu maqola barchani yana bir bor ogohlikka chaqirdi. Ayniqsa, «Islom hamkorlik tashkilotiga a’zo 60 ga yaqin davlat… o‘zlari uchun shu kungacha birorta fazoviy tarmoq yaratmabdi…» jumlasi achinarli haqiqat.
«Hidoyat», «Mo‘minalar» jurnallari hamda «Islom nuri» gazetasida Munavvar Rustam qizi tayyorlagan «Islom tamadduni tarixidan» rukni ostida: Fazl ibn Yahyo, Jobir ibn Hayyon Azdiy, Maryam Usturlobiya Ijliya, Bani Muso, Ahmad ibn Muhammad Fartoniy, Hasan ibn Haysam, Fotima Fihri, Ibn Avvom Ishbiliy, Abdurahmon Xoziniy, Ibn Baytar, Muhammad Sharif Idrisiy kabi musulmon olimlarining kashfiyotlari muntazam berib borilmoqda.
Ushbu maqolalarda yoritilgan ixtirolar bir tarafdan xursand qilsa, boshqa tarafdan, ularning birortasi loaqal o‘tgan asrga tegishli emasligi kishini o‘yga toldiradi. Barchasi VII-XIII asrlarga tegishli.
Faqat XV va XVI asrlar, ya’ni usmonlilar davrida turli kashfiyotlarga urinishlar samara bergan. Masalan, Turkiyaning Galatasaroyidan inson parvozi amalga oshirildi. XV asrda turkiyalik olim
Oqshamsiddin mikroblarni kashf etdi.
Yuqoridagi ma’lumotlardan Islom dini mo‘minlarni har sohada ilgarilash, zamon bilan hamnafas yashashga undashi oydinlashadi. Bu fikrimizga dalil musulmonlar qo‘lga kiritgan kashfiyotlar g‘arb olamini ham raqobatga chaqira olgani va g‘avvoslik ixtirosi, tibbiy ko‘zoynak, matbaa uskunasi, kamera, avtomat robotlar, kompas, qon aylanish tizimi kabi yana bir nechta kashfiyotlar g‘arb olimlariga nisbat berilsa-da, aslida musulmon allomalarning ilmiy yutuqlaridir.
Kashfiyotlar oldingiga nisbatan keskin kamayganiga turli sabablar bo‘lsa-da, yurtimizda bu borada keng ko‘lamli islohotlar boshlab yuborilgan. Demak, yurtimizdan qayta-qayta har sohada olimlar yetishib chiqishidan umid qilsak bo‘ladi.
Yulduz KOMILOVA | Hidoyat jurnali 2024 yil 1-son
