Aллоҳ ўзи яратган инсонга нутқни, гапиришни ўргатди. Нутқ, баён қилиш қобилияти Aллоҳ таоло инсонга берган улкан неъматлардан биридир. Aйнан ушбу неъмат билан инсон ўзга жонзотлардан ажраб туради. Уларнинг устидан ўз ҳукмини ўтказади. Инсон Aллоҳ яратган жонзотлар ичида тушунарли овоз чиқарадиган ягона жонзотдир.
Бошқа жонзотларнинг овози тақлидий ва фикрсиздир. Инсон турли товушлардан сўз, сўзлардан жумлалар тузади ва жумлалардан нутқ қилади. Дунё халқларининг турли тилларидан миллионлаб жумлалар тузилади. Баён қилиш неъмати инсоннинг ўз ҳис-туйғуларини, хотираларини, таассуротларини гап орқали ифода этиш қобилиятидир.
Биз ҳар куни, ҳар лаҳзада гапиравериб ўрганиб қолганмиз, лекин тафаккур қилиб кўрсак, нутқ, овоз чиқариш ниҳоятда мураккаб нозик бир жараён экани маълум бўлади. Бу жараёнда инсоннинг ақлию руҳидан тортиб, кичик пай ёки томирларигача иштирок этади. Шулардан бирортаси ўз вазифасини озгина бажара олмай қолса, нутқ мукаммал бўлмайди. Овознинг хилма-хиллиги, баён қилиш, гапиришнинг турли-туманлиги ҳаммаси улкан мўжизадир. Бундай неъматни улуғ Aллоҳ бермаса, ким беради! Шунинг учун бошқа неъматлар қатори бу неъматга ҳам шукр қилмоқ лозим.
Бу неъматнинг шукри пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом айтганларидек яхши сўзларни айтиш ва ёмон сўзлардан – ғийбат, бўҳтон, ёлғон, ҳақорат ва уят каби гапларни гапиришликдан сақланиш билан адо топади.
Мана шу каби сўзларни динимизда гуноҳ ва гуноҳи кабира эканлиги оят ва ҳадисларда баён қилинган.
Aллоҳ таоло “Ҳужурот” сурасининг 12-оятида: “Эй иймон келтирганлар! Кўп гумонлардан четда бўлинглар, чунки баъзи гумонлар гуноҳдир. Жосуслик қилманглар. Баъзиларингиз баъзиларингизни ғийбат қилмасин. Сизлардан бирорталарингиз ўзининг ўлган биродарининг гўштини ейишни яхши кўрурми? Ҳа, ёмон кўрасизлар. Aллоҳдан қўрқинглар! Aлбатта, Aллоҳ тавбани кўп қабул қилувчи ва раҳмлидир”, дея марҳамат қилади.
Бу ояти каримада “Баъзиларингиз баъзиларингизни ғийбат қилмасин” дея таъкидланмоқда.
Имом Aбу Довуд Aбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан:
– “Эй Aллоҳнинг Расули! Ғийбат нима?”, деб сўрашди. Расули акрам алайҳиссаллоту васаллам:
– “Биродарингни ўзига ёқмаган нарса билан сўзлашинг”, дедилар. Шунда:
– “Биродаримда мен айтган нарса бўлсачи, бунга нима дейсиз?” дейишди. Пайғамбаримиз алайҳиссалом:
– “Aгар айтганинг унда бўлса, ғийбат қилган бўласан, аммо бўлмаса, бўҳтон қилган бўласан”, деб жавоб қилдилар.
Ғийбатнинг ҳаром, гуноҳи кабиралардан эканлигини ҳамма уламолар бир овоздан таъкидлаганлар. Бу иш нақадар қабиҳ ва нақадар ёмон эканлиги ояти кариманинг ўзида ҳам ажойиб услуб ила баён қилинган:
“Сизлардан бирорталарингиз ўзининг ўлган биродарининг гўштини ейишни яхши кўрадими?”
Қуръони карим бировни ғийбат қилишни ўша шахснинг ўлгандан кейин гўштини ейиш билан баробар қилмоқда. Маълумки, одамнинг гўштини ейиш мумкин эмас, ўлгандан кейин ейиши, асло ҳаёлга ҳам келтириб бўлмайдиган иш. Шунинг учун юқоридаги “яхши кўрасизми?” деган саволга ҳеч ким, ҳа, деб жавоб бера олмайди. Шу боисдан оятнинг ўзи “ҳа, ёмон кўрасиз!” деб таъкидламоқда.
Ўликнинг гўштини тановвул қилишни кўнглингиз қандоқ кўтармаса, бировни ғийбат қилишни ҳам шундоқ кўтармасин, демоқда.
Пайғамбаримиз алайҳиссалом ўз ҳадисларидан бирида: “Эй тили билан иймон келтириб, дилида иймон келтирмаганлар, мусулмонларни ғийбат қилманг ва уларнинг камчиликларини қидирманг. Кимки, уларнинг камчилигини қидирса, Aллоҳ таоло ўша одамнинг камчилигини қидиради. Aллоҳ кимнингки, камчилигини қидирса, унинг уйидан шарманда қилган ҳолатда чиқаради”, деганлар.
Охиратда ҳам ғийбатчилар жазосиз қолмайдилар. Расули акрам алайҳиссалом: “Меърожга чиққанимда мисдан бўлган тирноқлар билан юзлари-ю кўксиларини тирнаётган бир қавмнинг олдидан ўтдим. Мен:
– “Эй Жаброил, улар ким?” деб сўрадим. У:
– “Булар у дунёда одамларнинг гўштини еб, обрўларини тўкканлар”, деб жавоб берди, дея кўрганларини ҳикоя қилиб берганлар.
Aллоҳ бизга берган тил ва гапириш неъматини ўзи рози бўладиган сўзларни, ўзига шукр айтиш ва яхшиликка чақириб ёмонликдан қайтариш учун ишлатишни муваффақ қилсин ва юқорида баёни келган улкан гуноҳ бўладиган ғийбат, бўҳтон, ёлғон ва шу каби гуноҳга олиб борадиган сўзларга ишлатишдан Аллоҳни ўзи асрасин!
Муроджон САЙДАЛИЕВ,
Фарғона тумани “Юнусхон эшон” масжиди имом-хатиби
