Ҳаё улуғ хулқдир. Ким ҳаёни ўзига лозим тутса, Аллоҳ азза ва жаллага исён қилмайди. Мақталган хулқ-атворлар ҳаё тарк этилган пайтда зое бўлади. Келажагимиз давомчилари бўлган ўғил-қизларимизга кичик ёшлариданоқ бу қимматли бойликка эришишни ўргатайлик. Зеро, яхши таълим ва тарбия уларга қолдиражак энг яхши меросларимиздан биридир.
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳаё фақат яхшилик келтиради», – деганлар (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти). Демак, ҳаё эгасининг муроди доим ҳосил бўлади, яхшиликка кифоя қилувчи якунга эришади. Шунингдек, Пайғамбаримиз Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Албатта, ҳар бир диннинг хулқи бўлади, Ислом динининг хулқи ҳаёдир», – дедилар (Саҳиҳи Ибн Можа). Дарҳақиқат, ҳаё билан хулқланган ҳар бир инсон нафақат атрофидагилардан, балки энг аввало, Аллоҳдан ҳаё қилмоғи даркор.
Бир куни Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам биродарига уялмаслик кераклигини айтиб, уни бу ишдан қайтариб, насиҳат қилиб турган киши олдидан ўтаётган эдилар. Шунда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Буни ўз ҳолига қўйгин, чунки ҳаё иймондандир”, – дeдилар (Саҳиҳи Бухорий).
Имом Нававий роҳимаҳуллоҳ: «Уламолар ҳаёнинг ҳақиқати қабиҳ нарсани тарк қилишга ундайдиган ва ҳақ эгасини ҳаққида бепарво бўлишдан қайтарувчи хулқдадир, дейишган», – дедилар.
Афсуски, бугунги кунда демократия ва ошкоралик тушунчаларини ҳаёсизлик сифатида талқин қилаётганлар ҳам учраб туради. Ана шундайлар орасида инсонларнинг ноқулай ҳолатини тасвирга олиб, бошқаларга тезроқ кўрсатишга ҳаракат қилаётганлар, бировнинг айбини, фожеасини ижтимоий тармоқлар орқали бир-бирларига юбораётганлар ҳам бор. Ор-номус, ҳаё йўқ юрт таназзулга юз тутади, жамият пароканда ҳолга келади. Шундай экан, ҳаё фазилатини фарзандларимиз хулқига ёшликлариданоқ сингдиришимиз даркор.
Улуғ мутафаккир Алишер Навоий асарларида ҳаё тўғрисида кўплаб мисралар учрайди:
Уч қисм ила иймонға бино фаҳм айла:
Аввалғисини анинг ҳаё фаҳм айла,
Иккинчисини дағи вафо фаҳм айла,
Учунчини билмасанг, сахо фаҳм айла.
Хазрат Навоийнинг фикрича, иймон уйининг уч асосий устуни бўлиб, улардан биринчиси – ҳаё, иккинчиси – вафо, яна бири саҳоватдир. Демак, иймонли кишининг биринчи белгиси унинг ҳаёли эканлигида.
Улуғлар эътироф этганларидек, ҳаё соҳибини саодатга олиб борадиган туганмас хазинадир. Ушбу бойликка эгалик қилиш барчамизга насиб этсин, омийн.
Марғилон шаҳар “Худоёр ҳожи” масжиди имом хатиби Икромжон Турсунов
