Маълумки, Аҳли суннат вал жамоат ақидаси бўйича ҳар бир мўъмин маҳшар ери билан жаннат орасида дўзах устига қурилган, қиличдан ўткир, қилдан ингичка ва ниҳоятда узун Сирот кўпригини ҳақ деб эътиқод қилиши фарз саналади.[1] Жаннатга кирувчиларнинг ҳар бири унга ушбу кўприкдан ўтиб киради. Унинг ҳақ эканига унамаганлар мўътазила бўлиши айтилган. Аллоҳ таоло Марям сурасининг 71-72-оятларида: «Сизлардан ҳар бирингиз унга (жаҳаннамга) учрагайдирсиз. Бу Парвардигорингиз (амрига биноан) вожиб бўлган ҳукмдир! Сўнг тақводор бўлган зотларни (ундан) қутқарурмиз ва золим кимсаларни тиз чўккан ҳолларида (жаҳаннамда) қолдирурмиз», – деб марҳамат қилган.
Мазкур оятнинг тафсирида Имом Бухорий ва Имом Муслим Абдуллоҳ ибн Аббос разияллоҳу анҳумодан ривоят қуйидаги ҳадис келтирилган: «Сирот жаҳаннам устидаги кўприк бўлиб, қилич тиғидан ўткир. Ундан инсонлар қилган яхши амаллари даражасига қараб ўтишади. Савобли амаллари қанчалик кўп бўлса, ўтиш тезлиги шунчалик ошади. Савоби кўплиги жиҳатидан биринчи табақадагилар жамоаси чақмоқдек тезликда ўтишади. Иккинчи табақадагилар шамолдек тезликда, учинчи табақадагилар жамоаси учқур отдек тезликда, тўртинчи табақадагилар жамоаси тез юрар туялардек тезликда, бешинчи табақадагилар жамоаси югурувчи одам тезлигида, кейинги табақалар жамоаси эса оддий юриш тезлигида ўтишади.[2] Ўша кунда пайғамбарларнинг дуоси фақат: “Аллоҳумма саллим, саллим”, – “Парвардигор саломат қилгин, ўзинг саломат қилгин”, – деб дуо қилиш бўлади”.[3]
Албатта, мазкур ҳолат ҳар бир мусулмон кишини ташвишга солади ва ундан саломат ўтиш ғамини чекади. Сўфи Оллоҳёр айтганларидек:
Жаҳаннам узра бир кўпрук эрур оҳ,
Сирот отлиғ ўшал кўпрук гузаргоҳ
Қиличдан тез эрур қилдан ингичка,
Пушаймонлар тушар ўшал кун ичга.
Айтишларича, Охунд дада кишиларга мазкур кўприкдан саломат ўтиш йўлларини тушунтиришга ҳаракат қилганлар. Шогирдларидан Муҳаммад Мусо Абдуллатиф ўғли шундай дейди: “Охунд дада ҳузурида ақида фанидан таълим олиб юрган кезларимиз эди. Бир куни сирот кўприги ҳақида гапира туриб: “Сирот кўприги бу дунёда ҳам бор”, – дедилар, кейин: “Ким бу дунёда Аллоҳ кўрсатган йўлдан оғишмай амал қилиб борса, гўё охират кўпригидан ўтган саналади ва қиёмат кунида ўша кўприк меҳнатидан нажот топади,” – дедилар.[4]
Мулоҳаза қилинса, бу сирот кўприги ҳақида келган оят сўнггида келган оят мазмуни эди. Аллоҳ таоло шундай дейди: (Мазмуни) “Сўнгра тақводор бўлган зотларни ундан қутқарурмиз”. (Марям сураси , 73-оят).
Бўлмагай зое риёзат айласанг меҳнат билан,
Анда кенг бўлгай, йўлингни мунда андак тор қил.
Р.Файзуллаев ва Н.Абдулаҳатов,
“Абдусамад охунд (Қоил Марғилоний)” китобидан
[1] Имом Абу Бакр Аҳмад ибн Али ар-Розий ал-ҳанафий. (ваф. 370 ҳ). “Шарҳу Бадъ ул-амолий”. Абу Амр Ал-Ҳусайний ибн Умар ибн Абдурраҳим таҳқиқи остида. Дорул кутуб ал-илмийя. Байрут – Лубнон. 1422/2001, 360-б.
[2] Исмоил ибн Касир. “Тафсирул Қуръанил азим”… 5-ж,245-б.
[3] Муҳаммад ибн Исмоил ал-Бухорий. “Саҳиҳ ул-Бухорий”… 5-ж, 4203- ҳадис; Аҳмад ибн Шуъайб ан-Насоий. “Саҳиҳу сунан ан-Насоий”. Мактабатут тарбиятил арабий ли дувалил халийж, Риёз.1988, 6-ж, 406-б; Аҳмад ибн Ҳанбал… 2-ж, 66-б.
