Интернет хабарларини ўқиб, уй-жой ва квартиралар олди-сотдиси эълонига кўзим тушиб қолди. Икки-уч сотих ерга қурилган икки қаватли уйни кўриб, ҳайрон қоласиз. Шунчалик ҳашаматли ва ортиқча безаклар кўпки, гўё шоҳона қаср дейсиз…
Олдинлари қишлоқдаги уйлар бир-биридан фарқ қилмас, ҳар ким қўшнимдан ошириб уй қурай демасди. Борига қаноат қилиб қариндош-уруғи йўқлаб келса, дастурхонга борини тўкар ва таъмирталаб уй-жойидан асло хижолат чекмасди. Ҳозир эса қишлоққа борганимда кимўзарга қурилаётган уйларни кўриб, танимай қоламан.
Бугун бор-буди, топган-тутганини уй-жой қуришга сарфлаб, иморатини сотувга қўйганида неча йиллар машаққат чекканини ўйлаб, арзонга сотишга кўзи қиймайётганлар ҳам йўқ эмас. Харидор ҳам ҳадеганда чиқавермайди. Катта маблағни эса ҳамма ҳам топа олмайди.
Яқинларимдан хабар олиш учун қишлоққа борганимда бир жияннинг фалончи қишлоқдошимиз икки қаватли қилиб уй кўтаргани, бунга тўрт-беш йил вақт кетгани, ҳали уйи битмаган бўлсаям, энди чақириб “том тўйи” қилиб берганини айтиб қолди.
Тўғриси, ўзбек қўлига пул тушса, ё тўй қилади, ё уй қуради. Бу билан у эл олдидан ўтишни ўйлайди. Ҳатто хорижга бориб ишлайдиган бир танишимдан: “Нега бола-чақадан узоқда у ёқларда бориб ишлайсиз?” деганимда, у: “Бу йил ишлаб уй-жой қурсам, янаги йили топган даромадимга тўй қиламан”, деганди.
Шуларни эшитиб одамзод фақат уй-жой қуриш ёки тўй қилиш учун дунёга келадими, деб ўйлаб қолдим. Улардан бошқа мақсади йўқми?!
Имом Абу Ҳомид Ғаззолий раҳимаҳуллоҳ совуқдан сақлаб, иссиқдан соя берадиган даражада қурилган уй-жой инсонга кифоя. Бундан ошиғи ҳашам, зебу зийнат ва орзу-ҳавасга берилиш, деб таъкидлайди.
Бугун бизнинг мол-дунё топишдаги ниятларимиз, мезонларимиз ўзгарди. Орзу-ҳавас балоси бизни худбин қилиб қўйди. Бирор қариндош-уруғимиз ёрдам сўраса, уй қуряпман, деб уларни қуруқ қайтармиз. Шу қурилишни озроқ тўхтатиб, уларга ёрдам берсак, демаймиз. Умримизнинг қанча қисми шу орзу-ҳавасимизга қўшилиб совурилиб кетяпти.
Одатимизга кўра, меҳмонга борган ўзбек дарҳол уй-жойига қараб мезбоннинг бой ё фақирлигини аниқлаб олади. Совчиликка борган хотинлар ҳам қизининг одоби ё тарбиясига эмас, отасининг уй-жойига бир кўз югуртириб чиқишади. Агар бирор киши тўй бошласа, биринчи иши таниш-нотанишлар олдида уялиб қолмаслик учун уй-жойини таъмирлаш бўлади. Бу билан икки карра чиқимга тушади.
Бир сўз билан айтганда, қават-қават уй қуриш, ҳаддан ортиқ безаш оддий ҳолга айланмоқда. Имкони, қурби етган киши қилса, омадини берсин. Аммо ўзи ҳаминкадар пул топиб, тўрт-беш йил бир иморат учун умрини, борини сарфлаши тўғримикин?! Ундан кўра, шу вақт ва маблағни бошқа фойдали ишларга, ҳеч бўлмаса, фарзандларининг илм олиши йўлида сарфласа, тўғри бўлмайдими?! Биргина орзу-ҳавас деб кўплаб муаммолар гирдобида қолиб кетмаяптимизми?!
Қолаверса, иморат қураётганимизда ҳаддан ортиқ ҳашамат ёки безак берилишга берилиб кетмасдан, мўмин ўлароқ ўзимиз учун қулай, аёл-қизларимизни бегона назарлардан ҳимоялашни ҳам эътибордан четда қолдирмаслигимиз шарт. Одатий динимиз талаби бўлгани боис, уй-жойлар қуришда, аввало, покланиш учун шариатга мувофиқ махсус жойларни белгилаб олиш зарур.
Ўйлаб кўрсак, кўпгина муаммоларнинг сабабчиси ўзимиз. Уни ҳал этиш учун аввал, ўзимизни ислоҳ қилишимизга тўғри келади. Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Аниқки, то бирор қавм ўзларини ўзгартирмагунларича, Аллоҳ уларнинг аҳволини ўзгартирмас” (Раъд сураси, 11-оят).
Бобомурод ЭРАЛИ,
«Ҳидоят» журналидан олинди
***
Internet xabarlarini o‘qib, uy-joy va kvartiralar oldi-sotdisi eʼloniga ko‘zim tushib qoldi. Ikki-uch sotix yerga qurilgan ikki qavatli uyni ko‘rib, hayron qolasiz. Shunchalik hashamatli va ortiqcha bezaklar ko‘pki, go‘yo shohona qasr deysiz…
Oldinlari qishloqdagi uylar bir-biridan farq qilmas, har kim qo‘shnimdan oshirib uy quray demasdi. Boriga qanoat qilib qarindosh-urug‘i yo‘qlab kelsa, dasturxonga borini to‘kar va taʼmirtalab uy-joyidan aslo xijolat chekmasdi. Hozir esa qishloqqa borganimda kimo’zarga qurilayotgan uylarni ko‘rib, tanimay qolaman.
Bugun bor-budi, topgan-tutganini uy-joy qurishga sarflab, imoratini sotuvga qo‘yganida necha yillar mashaqqat chekkanini o‘ylab, arzonga sotishga ko‘zi qiymayyotganlar ham yo‘q emas. Xaridor ham hadeganda chiqavermaydi. Katta mablag‘ni esa hamma ham topa olmaydi.
Yaqinlarimdan xabar olish uchun qishloqqa borganimda bir jiyanning falonchi qishloqdoshimiz ikki qavatli qilib uy ko‘targani, bunga to‘rt-besh yil vaqt ketgani, hali uyi bitmagan bo‘lsayam, endi chaqirib “tom to‘yi” qilib berganini aytib qoldi.
To‘g‘risi, o‘zbek qo‘liga pul tushsa, yo to‘y qiladi, yo uy quradi. Bu bilan u el oldidan o‘tishni o‘ylaydi. Hatto xorijga borib ishlaydigan bir tanishimdan: “Nega bola-chaqadan uzoqda u yoqlarda borib ishlaysiz?” deganimda, u: “Bu yil ishlab uy-joy qursam, yanagi yili topgan daromadimga to‘y qilaman”, degandi.
Shularni eshitib odamzod faqat uy-joy qurish yoki to‘y qilish uchun dunyoga keladimi, deb o‘ylab qoldim. Ulardan boshqa maqsadi yo‘qmi?!
Imom Abu Homid G‘azzoliy rahimahulloh sovuqdan saqlab, issiqdan soya beradigan darajada qurilgan uy-joy insonga kifoya. Bundan oshig‘i hasham, zebu ziynat va orzu-havasga berilish, deb taʼkidlaydi.
Bugun bizning mol-dunyo topishdagi niyatlarimiz, mezonlarimiz o‘zgardi. Orzu-havas balosi bizni xudbin qilib qo‘ydi. Biror qarindosh-urug‘imiz yordam so‘rasa, uy quryapman, deb ularni quruq qaytarmiz. Shu qurilishni ozroq to‘xtatib, ularga yordam bersak, demaymiz. Umrimizning qancha qismi shu orzu-havasimizga qo‘shilib sovurilib ketyapti.
Odatimizga ko‘ra, mehmonga borgan o‘zbek darhol uy-joyiga qarab mezbonning boy yo faqirligini aniqlab oladi. Sovchilikka borgan xotinlar ham qizining odobi yo tarbiyasiga emas, otasining uy-joyiga bir ko‘z yugurtirib chiqishadi. Agar biror kishi to‘y boshlasa, birinchi ishi tanish-notanishlar oldida uyalib qolmaslik uchun uy-joyini taʼmirlash bo‘ladi. Bu bilan ikki karra chiqimga tushadi.
Bir so‘z bilan aytganda, qavat-qavat uy qurish, haddan ortiq bezash oddiy holga aylanmoqda. Imkoni, qurbi yetgan kishi qilsa, omadini bersin. Ammo o‘zi haminkadar pul topib, to‘rt-besh yil bir imorat uchun umrini, borini sarflashi to‘g‘rimikin?! Undan ko‘ra, shu vaqt va mablag‘ni boshqa foydali ishlarga, hech bo‘lmasa, farzandlarining ilm olishi yo‘lida sarflasa, to‘g‘ri bo‘lmaydimi?! Birgina orzu-havas deb ko‘plab muammolar girdobida qolib ketmayaptimizmi?!
Qolaversa, imorat qurayotganimizda haddan ortiq hashamat yoki bezak berilishga berilib ketmasdan, mo‘min o’laroq o’zimiz uchun qulay, ayol-qizlarimizni begona nazarlardan himoyalashni ham eʼtibordan chetda qoldirmasligimiz shart. Odatiy dinimiz talabi bo‘lgani bois, uy-joylar qurishda, avvalo, poklanish uchun shariatga muvofiq maxsus joylarni belgilab olish zarur.
O‘ylab ko‘rsak, ko‘pgina muammolarning sababchisi o‘zimiz. Uni hal etish uchun avval, o‘zimizni isloh qilishimizga to‘g‘ri keladi. Alloh taolo marhamat qiladi: “Aniqki, to biror qavm o‘zlarini o‘zgartirmagunlaricha, Alloh ularning ahvolini o‘zgartirmas” (Raʼd surasi, 11-oyat).
Bobomurod ERALI,
«Hidoyat» jurnalidan olindi
