Савол: Ассалому алайкум!
— Аёл кишининг эри вафот этса ёки талоқ қилса идда ўтиришини биламиз. Кўпчилик буни ҳомиладорликни аниқлаш учун жорий этилган деб тушунади. Шунинг учун бугунги кунда баъзи аёллар УЗИ аппаратига тушганда ҳомиладорлик аниқланмаса, янги турмуш қуриб кетмоқдалар. Шаръий жиҳатдан идда тугамасидан қилинган ушбу никоҳлари дуруст бўладими?
Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Шариатимиз эри вафот этган аёл учун тўрт ойу ўн кун идда ўтиришни белгилаган. Агар у ҳомиладор бўлса, бола туғиши билан иддаси тугайди. Бурҳониддин Марғилоний раҳматуллоҳи алайҳ “Ҳидоя” китобида қуйидагиларни айтади: “Агар аёл ҳомиладор бўлса унинг иддаси ҳомиласини туққуничадир. Чунки Аллоҳ таоло: “Ҳомиладор аёлларнинг идда муддати ҳомилаларини туққунларигачадир”, деган (Талоқ сураси 4-оят)”. Эри вафот этганда озод аёлнинг иддаси тўрт ой ва ўн кундир. Чунки Аллоҳ таоло: “Сизлардан вафот этиб, хотинларини қолдирган бўлсалар, (бева хотинлари) тўрт ою ўн кун ўзларини кузатиб (идда сақлаб) ўтирадилар”, – деган (Бақара сураси 234-оят)”.
Бироқ, ҳомиладор бўлмаса, айтилганидек, унинг иддаси тўрт ой ва ўн кундир. Идда чиқмасидан турмуш қуриши мутлақо жоиз эмас ва у шаръий жиҳатдан ҳақиқий никоҳ ҳисобланмайди. Чунки, идда ўтиришнинг сабаби фақатгина ҳомилани аниқлаш эмас. Балки, ортда қолган никоҳнинг ва ушбу никоҳда жуфти ҳалол бўлган эрнинг эҳтироми учун ҳам аёл идда ўтиради. Шунинг учун эрлари вафот этган муслима аёллар, агар ҳомиладор бўлсалар болани туғмагунча, ҳомиладор бўлмасалар, эрларининг вафотидан тўрт ойу ўн кун ўтмагунча бошқага турмушга чиқишлари жоиз эмас. Шунингдек, эрлари талоқ қилган аёлларнинг ҳам, агар ҳомиладор бўлсалар болани туғмагунларича, ҳомиладор бўлмасалар тўлиқ уч ҳайз кўрмагунларича иддалари тугамайди. Ҳайз кўрмайдиган аёллар эса уч ой идда ўтирадилар. Ушбу муддат ичида уларнинг бошқа никоҳ қуришлари жоиз бўлмайди. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази
***
Savol: Assalomu alaykum!
— Ayol kishining eri vafot etsa yoki taloq qilsa idda o‘tirishini bilamiz. Ko‘pchilik buni homiladorlikni aniqlash uchun joriy etilgan deb tushunadi. Shuning uchun bugungi kunda ba’zi ayollar UZI apparatiga tushganda homiladorlik aniqlanmasa, yangi turmush qurib ketmoqdalar. Shar’iy jihatdan idda tugamasidan qilingan ushbu nikohlari durust bo‘ladimi?
Javob: Va alaykum assalom!
— Shariatimiz eri vafot etgan ayol uchun to‘rt oyu o‘n kun idda o‘tirishni belgilagan. Agar u homilador bo‘lsa, bola tug‘ishi bilan iddasi tugaydi. Burhoniddin Marg‘iloniy rahmatullohi alayh “Hidoya” kitobida quyidagilarni aytadi: “Agar ayol homilador bo‘lsa uning iddasi homilasini tuqqunichadir. Chunki Alloh taolo: “Homilador ayollarning idda muddati homilalarini tuqqunlarigachadir”, degan (Taloq surasi 4-oyat)”. Eri vafot etganda ozod ayolning iddasi to‘rt oy va o‘n kundir. Chunki Alloh taolo: “Sizlardan vafot etib, xotinlarini qoldirgan bo‘lsalar, (beva xotinlari) to‘rt oyu o‘n kun o‘zlarini kuzatib (idda saqlab) o‘tiradilar”, – degan (Baqara surasi 234-oyat)”.
Biroq, homilador bo‘lmasa, aytilganidek, uning iddasi to‘rt oy va o‘n kundir. Idda chiqmasidan turmush qurishi mutlaqo joiz emas va u shar’iy jihatdan haqiqiy nikoh hisoblanmaydi. Chunki, idda o‘tirishning sababi faqatgina homilani aniqlash emas. Balki, ortda qolgan nikohning va ushbu nikohda jufti halol bo‘lgan erning ehtiromi uchun ham ayol idda o‘tiradi. Shuning uchun erlari vafot etgan muslima ayollar, agar homilador bo‘lsalar bolani tug‘maguncha, homilador bo‘lmasalar, erlarining vafotidan to‘rt oyu o‘n kun o‘tmaguncha boshqaga turmushga chiqishlari joiz emas. Shuningdek, erlari taloq qilgan ayollarning ham, agar homilador bo‘lsalar bolani tug‘magunlaricha, homilador bo‘lmasalar to‘liq uch hayz ko‘rmagunlaricha iddalari tugamaydi. Hayz ko‘rmaydigan ayollar esa uch oy idda o‘tiradilar. Ushbu muddat ichida ularning boshqa nikoh qurishlari joiz bo‘lmaydi. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi
