Бу тоифага мансуб кишилар ҳозирда Фарғона вилояти Тошлоқ, Қўштепа туманларида ва Самарқанд вилояти Иштихон туманида мавжуд. Маърифатчилар, гарчи ўзларига “Маърифатчи” деб ном қўйиб олганлари билан аслида маърифатдан мутлақо бехабар кимсалардир. Бу тоифа аҳли сунна вал жамоа доирасидаги мусулмонлардан бир нечта масалалар билан ажралиб турадиган оқимдир.
Уларнинг айрим “сифатлари”ни келтириб ўтамиз.
1. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳадисларини Ислом манбаси эканини инкор этади.
2. Масжидлар фаолияти ва одамларга намоз ўқиб бериш учун имомлик қилиш гўё Қуръонда кўрсатилмаган, деб тан олмайди.
3. Беш вақт намоз ва унинг кетма-кет тартибини рад этади.
4. Улар биз учун ҳатто “Ота-онамиздан ҳам меҳрибон бўлган ва тўғри йўл топишимизга сабабчи бўлган зот пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Ислом динини тарқатишдаги ўрни ва аҳамиятларини тан олмайди. У зотни фақат ваҳий олишдаги воситачи холос, деб ҳисоблайди.
5. Бундан ташқари, “Маърифатчилар” Қуръони карим оятларини ва намозни ўзбек тилида ўқиб, араб тилида ўқиганларни мусулмон эмас, деб ҳукм қилади.
6) Мухаддир, яъни баданни бўшаштирувчи наркотик моддалар ва наша чекиш ҳаром эмас, деб унинг истеъмолини тақиқламайди.
7. Қуръони карим оятлари билан ҳаром бўлган хамр, яъни ароқни ҳаром эмас, деб ҳисоблайди.
8. Уларнинг энг хатарли ақидаларидан бири беш вақт намозни инкор қилиб, исталган вақтда икки ракат намоз ўқийдилар. Солиҳ амаллар намоз ҳисобига ўтади, деган ғояни олға сурадилар.
9. Бирор масжидда намоз ўқиш мумкин эмас, фақат Маккадаги Масжидул ҳаромда намоз ўқиш мумкин, деб эътиқод қиладилар.
10. Макка ва унинг аҳлидан бошқа ҳеч кимга жума намози фарз қилинмаган, дейдилар.
11. Маййитни кафанлаш ва унга жаноза ўқиш Исломда йўқ амаллар, деб ўликларни кафанлаш ва жаноза намозини амалга оширмайдилар.
12. Фитрий суннат бўлган амалларни, яъни қўлтиқ остини тозалаш, тирноқ, соқол, мўйлаб каби тартибга солиниши лозим бўлган амалларни бажаришни
тақиқлайдилар. Гўдакларни хатна қилдиришни ҳам инкор этадилар.
13. “Рамазон рўзасини баракотли кечаларда тутинглар”, дейилган. Шу боис Рамазон рўзасини тунлар узайганда тутиш керак, дейдилар.
14. Қуръони каримни тартиби бузилган. Бунга Усмон розийаллоҳу анҳу сабабчи, деб у зотни маломат қиладилар.
15. Мазҳабга эргашмаслик керак, деб даъво қиладилар.
Юнусхон домла Мамарасуловнинг
«Маърифат ниқоби остидаги маърифатсизлар» китобидан
