Тил одоби
Борлиқ мавжудотни яратган Парвардигори олам инсон зоти учун ато қилган ҳар бир аъзо ва жавориҳларни кўп ҳикмат ва хизматга боваста қилгандир. Шу аъзолардан алоҳида эътиборга молик бўлгани, у тилдир. Муқаддас Қуръони карим оятларида тилнинг олий неъматлиги, унинг хизмати ва унга риоя қилмоқликни ўз ичига мужассам этган. “Ар-Роҳман” сурасининг 3-4 оятида шундай дейилади:
“Инсонни яратди. Унга баённи ўргатди”.
Муфассирлар ушбу оятдаги “баён” сўзидан мурод – “ҳарфларни тўла-тўкис адо этиб, ширин сўзлашлик” дея таъриф берганлар.
Дарҳақиқат, ҳар неъматни асраб-авайлаш лозим бўлганидек, тилнинг ҳам одобларига риоя этиб, яъни ёлғон сўз, ғийбат, бўхтон, ўзгаларни хақоратлаш каби иллатлардан сақланиш даркор. Кўпинча турли муомала ва муносабатларда оқибатини ўйламасдан гапириш гапирувчи кишининг обрў ҳурматига путур етказиши ва битадиган ишини битмаслиги каби нохуш ҳолатларга гувоҳ бўламиз. Ҳукамоларимиз айтадилар: “Гапирадиган гапингни аввал ўйла, фикр қил, ундан кейин гапиргин”. Бу эса халқимиздаги “Етти ўлчаб, бир кес” қабилидиги ҳикмат билан ҳамоҳангдир. Шуни унуьмаслик кераки, киши мақтанчоқлик ёҳуд қилган ибодати, яхшилигини ўринсиз гапириш натижасида эришилажак савобидан ҳам маҳрум бўлар экан.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бир куни саҳобалардан бирига: “Мен сенга аркони Исломни ўргатайми?” дея “Иймон, намоз, рўза, закот ва ҳаж”ни баён қилдилар. Сўнг: “Ушбу ибодатларни ва унинг савобини маҳкам қилиб боғлаб қўядиган нарсага далолат қилайми?” дея муборак бармоқлари билан мукаррам тилларига ишора қилиб: “Мана буни тийгин”, дедилар. Бундан ажабланган саҳоба: “Эй Аллоҳнинг расули! Бандалар қиёмат кунида тилларидан ҳам Роббилари олдида жавобгарларми?” деб сўраганида пайғамбаримиз алайҳиссалом: “Қиёмат кунида ҳеч қайси бандани юзи ила дўзахга улоқтирилмайди, аммо тили билан содир этган хато ва камчиликлари кечирилмай, Аллоҳ ҳузурида тили ва ундан чиқаётган сўзга эътибор бермаган (тилини гуноҳдан тўхтатмаган) бандалар хорлик устига хорлик ила юзлари билан дўзахга киритиладилар”.
Демак, мусулмонлигини мукаммал қилишни, одамлар ва Аллоҳ таолога ёқадиган амални адо этишни истаган киши, аввало, тилига эътиборли бўлиб, одамларга зарар, азият етказадиган гап-сўзлардан ўзини эҳтиёт қилиши, бир сўз билан айтганда, ҳар қандай гапни гапирганда, оқибатини ҳисобга олиб гапириш лозим. Аллоҳ барчамизни тил офатидан ўзи сақласин!
Убайдуллоҳ АБДУЛЛАЕВ,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби
