06.03.2020 йил санасида жойланди
Агар оилада катталар ўз муаммоларини, кайфиятларини бошқа яқинларига юкласалар, болалар ҳам ўз вазифаларининг уддасидан чиқа олмай, ўз вазифаларини ва кайфиятларини уйдагиларга юклай бошлайдилар.
Юқорида айтилган хатоларга йўл қўяр эканмиз, бу ҳаракатларимиз билан болаларда ўзига бўлган ишонч туйғусининг ривожланиш йўлини тўсиб қўямиз. Ундан ҳам аянчлиси болада “ҳамма балога мен сабабчиман” деган фикр ҳам пайдо бўлиши мумкин. Бола оилада ўз қадр-қимматини билиб ўсиши учун нима қилиш керак?
Авваламбор, катталар ўз муаммолари ва кайфиятлари сабабидан боладан четланмай, у билан мулоқотларини кучайтиришлари, унга худди “кичкина бўлиб қолган катта” инсон каби мулойим оҳангда, ўз кайфиятларининг бузилиши сабабини ва катталарда бўлиб турадиган муаммоларни тушунтира билишлари керак. Шундай қилинсагина бола ўзини оиласидаги катталарга керакли, энг яқин инсон эканлигига амин бўлиб ўсади ва бу ҳолат унинг эмоционал ҳолатига ва ўзига ишонч ҳисси пайдо бўлишига ижобий таъсир қилади. Болага ўта меҳрли муомала қилинса-ю, лекин ота-она ўзаро чиқишмай, бола туфайли бирга яшашга мажбур бўлсалар, у ҳолда бундай муомалалар болаларга ота-она ажрашишлари сабабидан етказилган стрессдан ҳам кучлироқ стресс кўрсатади.
Психологларнинг таъкидлашларича, болаларда нафақат ота-оналарининг ажралишлари, балки шу ҳолатга олиб келувчи ўзаро салбий мулоқотлари, уруш ва жанжаллари кучли стресс ҳолатини пайдо қилар экан. Сабаби, бола оиладаги ва унинг атрофида пайдо бўлган эмоционал “жарлик”ни ўта кучли ҳис қиладилар.
Нима учун болалар ўзларига ота-оналарининг муаммоларини олмасликлари керак? Чунки, бу билан болалар ўз ота-оналарига тоғ каби суяниш мумкин бўлган ҳиссини йўқотиб, бу нотаниш дунёдаги “ёруғлик”ни йўқотиб қўядилар. Боланинг олдида катталар бир-бирларини камситишлари ва ўз кайфиятларини бузилишида бир-бирларини айблашлари нотўғри. Чунки болалар айнан шу қилиқни ўз тенгдошларига қўллай бошлайдилар. Ундан кўра, катталар бир-бирларига ёмон сифатларини ифодаламай, ўз ҳис-туйғулари хақида гапирганлари маъқул.
Бу борада катталар фарзанд кўриш бахтига муяссар бўлган эканлар, оилани бир организм деб ҳисоблаб, бир аъзо касал бўлса, демак организм оғриқ сезиши мумкинлигини ўйлаб, оилада она хомуш бўлса, унинг кайфияти ҳаммага таъсир кўрсатишини ёки отанинг жаҳли чиққан бўлса, унинг қўпол муомаласидан бола озор чекишини тушуниб олайлик. Яъни, оила “бетоб” экан, демак бола кучли қайғуради, қалби оғрийди. Шунинг учун катталар, ота-оналар ўз муаммолари туфайли бутун дунёдан хафа бўлмай, муаммоларини болаларсиз ҳал қилишни ўрганишлари лозим. Эсдан чиқармайлик, уйимизда бизни интизорлик билан меҳр беришимизни, хушкайфиятли бўлишимизни кутиб тургувчи “қоракўзлар”имиз бор!
Неъматуллоҳ МАҲМУДОВ,
Бувайда тумани “Мансурхонтўра” масжиди имом-хатиби
