Муқаддас динимизда инсонларнинг ўзаро муносабатлари, уларнинг ҳайвонот олами, наботот олами ва жамодот (жонсиз мавжудотлар) билан бўлган муносабатлари белгилаб қўйилган. Шунингдек, инсонларнинг ижтимоий ҳаётдаги катталар ва кичиклар ўртасидаги муносабатлар ҳам белгилаб қўйилган. Мазкур муносабатлар барқарор бўлмаган жойларда келишмовчилик ва нуқсонлар вужудга келади. Доно халқимизда бир болага етти маҳалла ота-она деган нақл бор. Шу каби нақлларга риоя қилинмаган ҳолларда одоб-ахлоқ издан чиқади. Катталарга нисбатан ҳурматда бўлиш ҳар бир ёшнинг бурчидир.
Анас ибн Молик розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадиси шарифда бундай дейилган: “Бир катта ёшдаги қария Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни йўқлаб келди, қавм унга йўл очишда кечикиб қолди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам кичкинамизга раҳм қилмаган, каттамизни улуғламаган биздан эмас дедилар”.
Демак, ёши улуғларга ҳурмат кўрсатишни, уларни қадрлашни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам буюрдилар. Бугун шу қадриятларимиздан узоқлашиб қолганимиз боис одоб-ахлоқларимиз меъёрига етмаяпти. Ёшлар катталарга нисбатан ҳурматда бўлишлари, кўрганларида салом беришлари, кўчаларда уларга йўл беришлари, бекатларда ва жамоат транспортларида жой бўшатиб беришлари айни одобдир. Катта кўчадан ўтишга қийналиб турган қарияларнинг қўлларидан ушлаб йўлдан ўтказиб қўйишлари ва кўтаришга қийналиб турган юклари бўлса, кўтариб олиб бориб қўйишлари ҳам катта савобли амаллардандир.
Макка кўчаларида қўлидаги юкини кўтаришга қийналиб турган бир кекса онахон одамлардан ёрдам сўради, лекин ҳеч ким ёрдам бермади. Бироз асабийлашиб турган эди, бир ўрта ёшлардаги киши: “Онажон қийналиб қолдингизми, келинг ёрдам берай”, деб юкларини кўтаришиб уйигача олиб бориб қўйди. Миннадор бўлган аёл: “Сен яхши, одобли экансан, бу хизматингга бериш учун ортиқча нарсам йўқ-ку, аммо сенга бир насиҳат қиламан, шу кунларда Макка шаҳрида Муҳаммад исмли одам чиқиб, ўзини пайғамбарман деб одамларни боболаримиз динидан қайтаряпти, сен ўшанга рўпара бўлсанг уларга эргашиб кетмагин”, деди. Шунда ҳалиги киши: “Мен ўша Муҳаммадман”, деди. Таажжубдан бироз эсанкираб қолган кекса аёл: “Агар сен ўша бўлсанг, сенга эргашганлар ҳам сендек бўлса, мен ҳам сенинг динингни қабул қиламан!” деди. Пайғамбаримизнинг хушхулқликлари ва катталарга бўлган ҳурматлари, ёрдамлари бир ғайридин аёлнинг иймонга мушарраф бўлишига сабаб бўлди.
Бошқа бир ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қиладилар: “Агар орангизда мункиллаган қариялар, ўтлаб юрган жонзотлар ва эмизикли чақалоқлар бўлмаганида эди, бошингизга балолар селдек ёғдирилган бўларди”.
Бу ҳадисдан Аллоҳ таоло кексаларнинг дуоси ва гўдакларнинг бегуноҳлиги туфайли халқларни ўз паноҳида асраши, турли бало-офатлардан омонда сақлаши аён бўлади. Бу ўз навбатида ёши улуғларни ҳурмат қилиш қанчалик аҳамиятга эга эканини билдиради.
Аллоҳ таоло улуғ ёшдагиларимизни ўзининг ҳифзу ҳимоясида сақлаб, халқ тинчлиги ва юрт фаровонлигини тилаб қилаётган дуоларини мустажоб айласин! Фарзандларимизга инсоф ва тавфиқ бериб, катта ёшлиларни эъзозлайдиган, уларга ҳурмат-эътибор кўрсатадиган солиҳ инсонлардан бўлишини насиб айласин!
Абдуқуддус ИСАҚОВ,
Қўқон шаҳар “Зайнул обидин” масжиди имом-хатиби
