Қачон қарз олиш мумкин? (1-қисм)

Қачон қарз олиш мумкин?

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Агар омонликда бўлсангиз ўзингизни хавфга ташламанг” деган маънодаги ҳадисни айтгандилар, саҳобалар розияллоҳу анҳум: “Қандай қилиб, ё Расулуллоҳ?” дейишди. Шунда Набий алайҳиссалом: “Қарз (олиб)”, деб жавоб бердилар.

Қарз инсон ҳаловатини ва тинчини бузади. Кечалари ташвишга, кундузлари эса, хорликка сабаб бўлади. Шунинг учун мусулмон банда имкон қадар қарз олишдан сақланмоғи лозим. Қарздорлик оғир масъулият ва жавобгарликдир. Жобир розияллоҳу анҳу айтади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам зиммасида қарзи бўла туриб вафот этган одамга жаноза намози ўқимас эдилар. Бир маййит олиб келинди. Шунда у зот алайҳиссалом:

“Унинг зиммасида қарз борми?” дедилар.

“Ҳа, икки динор”, дейишди.

“Соҳибингизга ўзингиз жаноза ўқинг. Зиммасида қарзи бор одамга жаноза ўқимайман”, дедилар.

Бу ишдан саҳобалар қаттиқ ҳайратландилар. Шу пайт саҳобалардан бири: “Ўша икки динор менинг зиммамга, ё Аллоҳнинг Расули”. Кейин Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам у(маййит)га жаноза ўқидилар.

Аллоҳ таоло фатҳлар ато этганидан кейин, мусулмонлар бойликларга эга бўлишгач Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Мен ҳар бир мўмин учун унинг ўзидан ҳам яқинман. Ким қарз қолдирса, уни адо этиш менинг зиммамда”, деганлар.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам умматларининг қарзларини тўлашда ҳам отамиздан кўра меҳрибонроқ эдилар.

Набавий огоҳлантириш

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар бир нарсани ўз номидан бошқа ном билан аташдан қайтарганлар. Бугунги кунда рибо бошқа ном билан, қарз эса бўлиб тўлаш, яна қайндайир хайрия ташкилотлари каби номлар билан аталмоқда. Лекин қандай аталмасин қарз бу – мажбурият, инсоннинг зиммасидаги оғир масъулиятдир.

Ақлли инсон имкон қадар агар ўта муҳтож ёки зарур бўлмаса қарз олмайди. Афсуски бугунги кунда эса қарз олиш одатий ҳолатга айланди. Қарз бериш осонлашди, унинг турлари кўпайди. Ҳар қадамда, кўчаларда, ОАВ, ҳатто қўл телефонингизда ҳам “Ҳашаматли уйга, янги машинага эга бўлинг деган” қарз олишга тарғиб қилувчи рекламалар тўлиб-тошди. Аммо унутмангки, қарз фақатгина муҳтож бўлинган ҳолатда олинади. Лекин баъзи одамлар ортиқча нарсалар, ҳаттоки дам олиш, сайёҳатлар учун ҳам қарз олишмоқда. Инсон буларнинг барчасидан эҳтиёт бўлиши лозим.

Инсон имкон қадар борига қаноат қилмоғи лозим. Масалан, эҳтиёжини қондирадиган машинани ҳайдасин. Қимматбаҳо машинани қарзга олиш шарт эмас. Кейин зиммасидаги қарзларни узолмай қийналиб юради.

Давоми бор…

Даврон НУРМУҲАММАД

 ***

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Qachon qarz olish mumkin?

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Agar omonlikda bo‘lsangiz o‘zingizni xavfga tashlamang” degan ma’nodagi hadisni aytgandilar, sahobalar roziyallohu anhum: “Qanday qilib, yo Rasululloh?” deyishdi. Shunda Nabiy alayhissalom: “Qarz (olib)”, deb javob berdilar.

Qarz

Qarz inson halovatini va tinchini buzadi. Kechalari tashvishga, kunduzlari esa, xorlikka sabab bo‘ladi. Shuning uchun musulmon banda imkon qadar qarz olishdan saqlanmog‘i lozim. Qarzdorlik og‘ir mas’uliyat va javobgarlikdir. Jobir roziyallohu anhu aytadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam zimmasida qarzi bo‘la turib vafot etgan odamga janoza namozi o‘qimas edilar. Bir mayyit olib kelindi. Shunda u zot alayhissalom:

“Uning zimmasida qarz bormi?” dedilar.

“Ha, ikki dinor”, deyishdi.

“Sohibingizga o‘zingiz janoza o‘qing. Zimmasida qarzi bor odamga janoza o‘qimayman”, dedilar.

Bu ishdan sahobalar qattiq hayratlandilar. Shu payt sahobalardan biri: “O‘sha ikki dinor mening zimmamga, yo Allohning Rasuli”. Keyin Nabiy sollallohu alayhi vasallam u(mayyit)ga janoza o‘qidilar.

Alloh taolo fathlar ato etganidan keyin, musulmonlar boyliklarga ega bo‘lishgach Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Men har bir mo‘min uchun uning o‘zidan ham yaqinman. Kim qarz qoldirsa, uni ado etish mening zimmamda”, deganlar.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ummatlarining qarzlarini to‘lashda ham otamizdan ko‘ra mehribonroq edilar.

Nabaviy ogohlantirish

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam har bir narsani o‘z nomidan boshqa nom bilan atashdan qaytarganlar. Bugungi kunda ribo boshqa nom bilan, qarz esa bo‘lib to‘lash, yana qayndayir xayriya tashkilotlari kabi nomlar bilan atalmoqda. Lekin qanday atalmasin qarz bu – majburiyat, insonning zimmasidagi og‘ir mas’uliyatdir.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qarzdorlikdan panoh so‘rardilar

Aqlli inson imkon qadar agar o‘ta muhtoj yoki zarur bo‘lmasa qarz olmaydi. Afsuski bugungi kunda esa qarz olish odatiy holatga aylandi. Qarz berish osonlashdi, uning turlari ko‘paydi. Har qadamda, ko‘chalarda, OAV, hatto qo‘l telefoningizda ham “Hashamatli uyga, yangi mashinaga ega bo‘ling degan” qarz olishga targ‘ib qiluvchi reklamalar to‘lib-toshdi. Ammo unutmangki, qarz faqatgina muhtoj bo‘lingan holatda olinadi. Lekin ba’zi odamlar ortiqcha narsalar, hattoki dam olish, sayyohatlar uchun ham qarz olishmoqda. Inson bularning barchasidan ehtiyot bo‘lishi lozim.

Inson imkon qadar boriga qanoat qilmog‘i lozim. Masalan, ehtiyojini qondiradigan mashinani haydasin. Qimmatbaho mashinani qarzga olish shart emas. Keyin zimmasidagi qarzlarni uzolmay qiynalib yuradi.

Davomi bor…

Davron NURMUHAMMAD