Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ҳаётда баъзи йўқотишлар бўлади — вақт ўтиб, ўрни тўлиб кетади. Аммо шундай йўқотишлар бор-ки, уларнинг ўрнини ҳеч нарса тўлдира олмайди. Ана шундай бебаҳо неъматлардан бири — уламолардир. Бугун улар бизнинг орамизда бор, аммо эртага бўлмаслиги мумкин. Улар битта-битта кетишмоқда. Биз еса, афсуски, кўп ҳолларда бу ҳақиқатнинг англаб етмаяпмиз.
«موت العالم موت العالم»
— яъни “Олимнинг ўлими – оламнинг ўлимидир” деган машҳур ибора бор.
Яна шу мазмунда Имом Байҳақийнинг ривояти келтирилади:
«موت العالم مصيبة لا تُجبر، وثلمة لا تسد، ونجم طُمِس، موت قبيلة أيسر من موت عالم.»
«Олимнинг ўлими — тузатиб бўлмайдиган мусибат, тўлдириб бўлмайдиган бўшлиқ, сўниб қолган юлдуздир. Бир қабиланинг йўқ бўлиши, бир олимнинг ўлимидан енгилроқдир.»
Чунки олимларнинг ўлими билан фақат бир инсон эмас, бутун бир жамият руҳий, илмий ва ахлоқий жиҳатдан зарарга учрайди, маънан қулаб боради. Айнан шунинг учун олимнинг ўлими “оламнинг ўлими”га тенглаштирилган.
Зеро олимлар — фақат китоб ўқиб, дарс берадиган одамлар эмас. Улар — йўл кўрсатувчи, ҳаққа чақирувчи, ҳақиқатни мудофаа қилувчилардир.
Улар йиллар давомида илм ўрганишди, сабр билан одамларга етказишди, ўз ҳаётларини умматга бағишлашди. Энди эса, битта-битта ўтиб кетишяпти…
Кеча Абдуқаҳҳор домла Шоший (1969-1987 йиллар – Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармаси Халқаро бўлими мудири, 1969-1982 йиллар – Бухородаги Мир Араб мадрасаси директори, 1982-1987 йиллар – Тошкент Ислом институти ректори) оламдан ўтган эдилар.
Бугун эса яна катта мусибат – юртимизнинг забардас уламоларидан бири устоз Иброҳимжон домла Қодиров вафот этдилар. Домла умрларининг охиригача масжидларда имомлик қилиб, дин хизматида бўлган пешволардан, юзлаб шогирдларни тарбия қилган устозлардан эдилар. Устозимиз Ёрқинжон домла раҳимаҳуллоҳ ҳам айнан шу кишида таҳсил олган эдилар.
Шундай уламолар бирма-бир ўтиб боришмоқда. Биз ўтган уламоларимиз ҳаққига дуо қилиб, ҳозирда ҳаёт бўлиб турганларини қадрларига етишимиз керак.
Уларнинг сўзларига қулоқ тутиб эҳтиром кўрсатиш, алоқани мустаҳкамлаб, имкон борича кўпроқ фойдаланиб қолишимиз ва фарзандларимизни уларга яқинлаштиришимиз керак.
Лекин биз уламоларимизни тириклик чоғида қадрлаш ўрнига, четга чиқиб олиб, дин, миллат душманлари «тегирмонига сув қуйиб» уламоларни обрўсизлантираётганлар ва бу орқали юртимиз пешволари билан оммани боғлаб турган ипни узиб, мусулмонлар бирлигини парчалаётганлар сўзига учиб қоляпмиз. Уларга ишониб, уламоларимизнинг сўзларига қулоқ тутмай ғийбат, туҳмат қилиб, ранжитамиз. Вафот этганларидан кейин эса тобутларини талашиб, йиғлаб-сихтаб, пушаймон бўлиб қолаверамиз.
Ёрқинжон домла раҳимаҳуллоҳ бир суҳбатларида айтган эдилар:
“Кўрсангиз кўзингиз қувнайдиган, жаннатнинг ҳиди келиб турадиган забардас олимлар, аҳли илмлар бор. Тириклигида биров иккита нон олиб хабар олмайди. Олимларни қадрламайди…. Вафотидан кейин эса азиз бўлади. Тириклигида текинга қилган суҳбатига бир километр юриб бормаган одамлар, ўлганидан кейин юзлаб километр масофалардан йўл босиб келади. Кўтар-кўтар қилади. Қадрламабмиз, кўришмабмиз, шу ерда шундай олим киши бор экан билмабмиз, деб юраверади”.
Хуллас, уламоларни ғанимат билайлик. Улар халқимизга катта неъмат, неъматни қадрламасак ундан ажралиш билан синаламиз. Кейинги пушаймон эса асло фойда бермайди.
Муҳаммад Зариф Муҳаммад Олим ўғли
***
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Hayotda baʼzi yoʼqotishlar boʼladi — vaqt oʼtib, oʼrni toʼlib ketadi. Аmmo shunday yoʼqotishlar bor-ki, ularning oʼrnini hech narsa toʼldira olmaydi. Аna shunday bebaho neʼmatlardan biri — ulamolardir. Bugun ular bizning oramizda bor, ammo ertaga boʼlmasligi mumkin. Ular bitta-bitta ketishmoqda. Biz yesa, afsuski, koʼp hollarda bu haqiqatning anglab yetmayapmiz.
«موت العالم موت العالم»
— yaʼni “Olimning oʼlimi – olamning oʼlimidir” degan mashhur ibora bor.
Yana shu mazmunda Imom Bayhaqiyning rivoyati keltiriladi:
«موت العالم مصيبة لا تُجبر، وثلمة لا تسد، ونجم طُمِس، موت قبيلة أيسر من موت عالم.»
«Olimning oʼlimi — tuzatib boʼlmaydigan musibat, toʼldirib boʼlmaydigan boʼshliq, soʼnib qolgan yulduzdir. Bir qabilaning yoʼq boʼlishi, bir olimning oʼlimidan yengilroqdir.»
Chunki olimlarning oʼlimi bilan faqat bir inson emas, butun bir jamiyat ruhiy, ilmiy va axloqiy jihatdan zararga uchraydi, maʼnan qulab boradi. Аynan shuning uchun olimning oʼlimi “olamning oʼlimi”ga tenglashtirilgan.
Zero olimlar — faqat kitob oʼqib, dars beradigan odamlar emas. Ular — yoʼl koʼrsatuvchi, haqqa chaqiruvchi, haqiqatni mudofaa qiluvchilardir.
Ular yillar davomida ilm oʼrganishdi, sabr bilan odamlarga yetkazishdi, oʼz hayotlarini ummatga bagʼishlashdi. Endi esa, bitta-bitta oʼtib ketishyapti…
Kecha Аbduqahhor domla Shoshiy (1969-1987 yillar – Oʼrta Osiyo va Qozogʼiston musulmonlari diniy boshqarmasi Xalqaro boʼlimi mudiri, 1969-1982 yillar – Buxorodagi Mir Аrab madrasasi direktori, 1982-1987 yillar – Toshkent Islom instituti rektori) olamdan oʼtgan edilar.
Bugun esa yana katta musibat – yurtimizning zabardas ulamolaridan biri ustoz Ibrohimjon domla Qodirov vafot etdilar. Domla umrlarining oxirigacha masjidlarda imomlik qilib, din xizmatida boʼlgan peshvolardan, yuzlab shogirdlarni tarbiya qilgan ustozlardan edilar. Ustozimiz Yorqinjon domla rahimahulloh ham aynan shu kishida tahsil olgan edilar.
Shunday ulamolar birma-bir oʼtib borishmoqda. Biz oʼtgan ulamolarimiz haqqiga duo qilib, hozirda hayot boʼlib turganlarini qadrlariga yetishimiz kerak.
Ularning soʼzlariga quloq tutib ehtirom koʼrsatish, aloqani mustahkamlab, imkon boricha koʼproq foydalanib qolishimiz va farzandlarimizni ularga yaqinlashtirishimiz kerak.
Lekin biz ulamolarimizni tiriklik chogʼida qadrlash oʼrniga, chetga chiqib olib, din, millat dushmanlari «tegirmoniga suv quyib» ulamolarni obroʼsizlantirayotganlar va bu orqali yurtimiz peshvolari bilan ommani bogʼlab turgan ipni uzib, musulmonlar birligini parchalayotganlar soʼziga uchib qolyapmiz. Ularga ishonib, ulamolarimizning soʼzlariga quloq tutmay gʼiybat, tuhmat qilib, ranjitamiz. Vafot etganlaridan keyin esa tobutlarini talashib, yigʼlab-sixtab, pushaymon boʼlib qolaveramiz.
Yorqinjon domla rahimahulloh bir suhbatlarida aytgan edilar:
“Koʼrsangiz koʼzingiz quvnaydigan, jannatning hidi kelib turadigan zabardas olimlar, ahli ilmlar bor. Tirikligida birov ikkita non olib xabar olmaydi. Olimlarni qadrlamaydi…. Vafotidan keyin esa aziz boʼladi. Tirikligida tekinga qilgan suhbatiga bir kilometr yurib bormagan odamlar, oʼlganidan keyin yuzlab kilometr masofalardan yoʼl bosib keladi. Koʼtar-koʼtar qiladi. Qadrlamabmiz, koʼrishmabmiz, shu yerda shunday olim kishi bor ekan bilmabmiz, deb yuraveradi”.
Xullas, ulamolarni gʼanimat bilaylik. Ular xalqimizga katta neʼmat, neʼmatni qadrlamasak undan ajralish bilan sinalamiz. Keyingi pushaymon esa aslo foyda bermaydi.
Muhammad Zarif Muhammad Olim oʼgʼli
