Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Сабаблари кўп…
Нега эркаклар ўз жонига қасд қилишмоқда? Оила бошлиғининг ҳаётдан тўйишига сабаб нима? Баъзилар уни оилавий можаролар билан боғлайди. Афсуски сабаб фақат шу эмас, унинг омиллари жуда кўп.
Бутун дунёдаги ҳолат шу…
Дунёдаги барча ўз жонига қасд қилишларнинг тўртдан уч қисми эркаклар ўртасида содир бўлмоқда. Афсуски, юртимизда ҳам ўз жонига қасд қилиш ҳолатлари кўпроқ эркаклар билан юз бермоқда, яъни аёлларга нисбатан эркаклар кўпроқ суицидга қўл урмоқда.
Муаммонинг илдизи қаерда?
Асосий сабаб – оиладаги нотўғри тарбияга бориб тақалади. Фарзанд тарбиясига бефарқ, ҳар куни уруш-жанжал, ичкиликбозлик бўладиган оилаларда улғайганлар орасида ўз жонига қасд қилиш ҳолатлари кўпроқ кузатилади.
Бола тарбияси учун фақат Она масъул(ми)…
Афсуски аксар оилаларда фарзанд тарбияси билан фақат оналар шуғулланади ва шунга масъул саналадилар. Барча машаққатлар ожизалар зиммасига юкланади. Отанинг вазифаси эса пул топиш, рўзғорни бус-бутун қилиш, хуллас оилани фақат моддий тарафдан таъминлаши керак деган нотўғри тушунча кенг тарқалган.
Агар фарзанд ота меҳри ва эътиборисиз улғайса….
Ўғил боланинг эркаклик фазилатларининг шаклланишида отанинг ўрни беқиёс. Чунки ҳар бир ўғил бола ўз отасини қаҳрамон деб билади. Фарзанд учун ҳаётидаги энг мукаммал инсон бу унинг отасидир.
Ҳаётидаги қаҳрамонидан намуна олмаган фарзанд жамиятда ўз ўрнини топишга, мақсад сари интилишга, машаққатларни енгиб ўтишга, синовларда сабрли ва иродали бўлишга қийналади. Бундай вазиятлардан қандай қутилишни, мусибатлани енгишни, кимдан маслаҳат олишни ёки кимга эргашишни билмай қолади.
Оғир кунларда яқинларининг, хусусан, отасининг қўллаб-қувватлашини, далда бўлишини, тасалли беришини, ишончини кутади. Афсуски бу бўшлиқ айрим оталар томонидан тўлдирилмайди.
“Кучли портлаш”га олиб келади
Аксинча жуда кўп оталар фарзандига берадиган ягона тасаллиси: “сен ўғил боласан”, “ўғил бола йиғламайди”, бўлади. Наҳотки, ўғил бола йиғламаса ёки унга йиғлаш мумкинмас бўлса?
Йўқ, асло. Аслида ўғил бола ҳам ўз муаммолари ёки ҳиссиётлари сабабли йиғлаши мумкин. Аксинча кечинмаларни ичга ютиш бир кун келиб “кучли портлаш”ларга сабаб бўлади. Шу тариқа муаммолар бартараф этилишининг ўрнига, фарзанд ўз ёғига янада баттар қовурилади.
“Жонимга тегди”
Эркак киши бир кунда ўз жонига қасд қилиш қарорига келмайди. У ёшликдан муаммолар гирдобидан чиқа олмаган, ўзини ҳатто ота-онасига ҳам керакли деб ҳис қилмаган бўлади. Ҳаётда ўз ўрнини топишга, муаммоларини ечишга ҳаракат қилади. Аммо ҳеч кимдан далда топа олмаганидан кейин шу қарорга келади. Унгача анча босқичларни босиб ўтган, лекин ҳеч ким унга эътибор бермаган бўлади. “Ҳаммаси жонимга тегди”, “Яшагим келмаяпти”, “Эплолмаяпман” деган гапларини эса афсуски яқинлари “эшитмаган” бўлишади.
Тушкунлик – ташвиш келтиради
Шу тариқа эркак киши муаммолар, мусибатлар ёки қийинчиликларининг ечимини топа олмай ичини кемиради. Биров уни эшитмайди ёки тасалли бермайди. Натижада яна бир ташвиш – касалликка чалинади.
Ўлим – сўнгги чора эмас
Оғир вазиятларда муаммолар ечимсиз туюлади. Бундай ҳолатда баъзилар муаммонинг ечимини топишга ҳаракат қилмайди, балки муаммони оғирлаштирни ўйлайди. Масалан, қарзга ботган ёки иши юришмай турган бўлиши мумкин. Айримлар ушбу муаммоларнинг “ечими”ни – ўлим деб билишади.
Мусибатлар ҳеч кимни четлаб ўтмайди, аяб ўтирмайди ҳам…
Ҳамма гап унга муносабатда, уни қандай қабул қилишда. Сиз учун дунё зимзиё, қоронғими? Сабрли бўлинг, тонг отишига оз қолди, қуёш ҳам ҳадемай чарақлаб чиқади!
Қарзга ёки ғамга ботган бўлсангиз
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаларидан бирига: “Аллоҳ ғамларингни кетказадиган ва қарзларингни узадиган калималарни ўргатиб қўяйми?” дедилар. “Ҳа, ё Аллоҳнинг Расули!” деди у. Набий алайҳиссалом: “Тонг отганда ва кеч кирганда: Аллоҳим! Сендан ғам босишидан, маҳзунликдан, ожизликдан, дангасаликдан, қўрқоқликдан, бахилликдан, қарзга ботишдан ва одамларнинг ғолиб келишидан паноҳ сўрайман, дегин”, дедилар.
Барча муаммолар ечими, барака калити
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким истиғфор айтишни ўзига лозим тутса, Аллоҳ унинг мушкулини кушойиш қилади, оғирини енгил қилади ва ўзи ўйламаган томондан ризқ беради”, деганлар.
Ҳали ҳаммаси яхши бўлади…
Агар солиҳларнинг амал қилишида беллаша олмасангиз, гуноҳкорларнинг истиғфор айтишида мусобақалашинг! Шунда ҳаммаси яхши бўлади, инша Аллоҳ.
Даврон НУРМУҲАММАД
***
Sabablari ko‘p…
Nega erkaklar o‘z joniga qasd qilishmoqda? Oila boshlig‘ining hayotdan to‘yishiga sabab nima? Ba’zilar uni oilaviy mojarolar bilan bog‘laydi. Afsuski sabab faqat shu emas, uning omillari juda ko‘p.
Butun dunyodagi holat shu…
Dunyodagi barcha o‘z joniga qasd qilishlarning to‘rtdan uch qismi erkaklar o‘rtasida sodir bo‘lmoqda. Afsuski, yurtimizda ham o‘z joniga qasd qilish holatlari ko‘proq erkaklar bilan yuz bermoqda, ya’ni ayollarga nisbatan erkaklar ko‘proq suitsidga qo‘l urmoqda.
Muammoning ildizi qayerda?
Asosiy sabab – oiladagi noto‘g‘ri tarbiyaga borib taqaladi. Farzand tarbiyasiga befarq, har kuni urush-janjal, ichkilikbozlik bo‘ladigan oilalarda ulg‘ayganlar orasida o‘z joniga qasd qilish holatlari ko‘proq kuzatiladi.
Bola tarbiyasi uchun faqat Ona mas’ul(mi)…
Afsuski aksar oilalarda farzand tarbiyasi bilan faqat onalar shug‘ullanadi va shunga mas’ul sanaladilar. Barcha mashaqqatlar ojizalar zimmasiga yuklanadi. Otaning vazifasi esa pul topish, ro‘zg‘orni bus-butun qilish, xullas oilani faqat moddiy tarafdan ta’minlashi kerak degan noto‘g‘ri tushuncha keng tarqalgan.
Agar farzand ota mehri va e’tiborisiz ulg‘aysa….
O‘g‘il bolaning erkaklik fazilatlarining shakllanishida otaning o‘rni beqiyos. Chunki har bir o‘g‘il bola o‘z otasini qahramon deb biladi. Farzand uchun hayotidagi eng mukammal inson bu uning otasidir.
Hayotidagi qahramonidan namuna olmagan farzand jamiyatda o‘z o‘rnini topishga, maqsad sari intilishga, mashaqqatlarni yengib o‘tishga, sinovlarda sabrli va irodali bo‘lishga qiynaladi. Bunday vaziyatlardan qanday qutilishni, musibatlani yengishni, kimdan maslahat olishni yoki kimga ergashishni bilmay qoladi.
Og‘ir kunlarda yaqinlarining, xususan, otasining qo‘llab-quvvatlashini, dalda bo‘lishini, tasalli berishini, ishonchini kutadi. Afsuski bu bo‘shliq ayrim otalar tomonidan to‘ldirilmaydi.
“Kuchli portlash”ga olib keladi
Aksincha juda ko‘p otalar farzandiga beradigan yagona tasallisi: “sen o‘g‘il bolasan”, “o‘g‘il bola yig‘lamaydi”, bo‘ladi. Nahotki, o‘g‘il bola yig‘lamasa yoki unga yig‘lash mumkinmas bo‘lsa?
Yo‘q, aslo. Aslida o‘g‘il bola ham o‘z muammolari yoki hissiyotlari sababli yig‘lashi mumkin. Aksincha kechinmalarni ichga yutish bir kun kelib “kuchli portlash”larga sabab bo‘ladi. Shu tariqa muammolar bartaraf etilishining o‘rniga, farzand o‘z yog‘iga yanada battar qovuriladi.
“Jonimga tegdi”
Erkak kishi bir kunda o‘z joniga qasd qilish qaroriga kelmaydi. U yoshlikdan muammolar girdobidan chiqa olmagan, o‘zini hatto ota-onasiga ham kerakli deb his qilmagan bo‘ladi. Hayotda o‘z o‘rnini topishga, muammolarini yechishga harakat qiladi. Ammo hech kimdan dalda topa olmaganidan keyin shu qarorga keladi. Ungacha ancha bosqichlarni bosib o‘tgan, lekin hech kim unga e’tibor bermagan bo‘ladi. “Hammasi jonimga tegdi”, “Yashagim kelmayapti”, “Eplolmayapman” degan gaplarini esa afsuski yaqinlari “eshitmagan” bo‘lishadi.
Tushkunlik – tashvish keltiradi
Shu tariqa erkak kishi muammolar, musibatlar yoki qiyinchiliklarining yechimini topa olmay ichini kemiradi. Birov uni eshitmaydi yoki tasalli bermaydi. Natijada yana bir tashvish – kasallikka chalinadi.
O‘lim – so‘nggi chora emas
Og‘ir vaziyatlarda muammolar yechimsiz tuyuladi. Bunday holatda ba’zilar muammoning yechimini topishga harakat qilmaydi, balki muammoni og‘irlashtirni o‘ylaydi. Masalan, qarzga botgan yoki ishi yurishmay turgan bo‘lishi mumkin. Ayrimlar ushbu muammolarning “yechimi”ni – o‘lim deb bilishadi.
Musibatlar hech kimni chetlab o‘tmaydi, ayab o‘tirmaydi ham…
Hamma gap unga munosabatda, uni qanday qabul qilishda. Siz uchun dunyo zimziyo, qorong‘imi? Sabrli bo‘ling, tong otishiga oz qoldi, quyosh ham hademay charaqlab chiqadi!
Qarzga yoki g‘amga botgan bo‘lsangiz
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalaridan biriga: “Alloh g‘amlaringni ketkazadigan va qarzlaringni uzadigan kalimalarni o‘rgatib qo‘yaymi?” dedilar. “Ha, yo Allohning Rasuli!” dedi u. Nabiy alayhissalom: “Tong otganda va kech kirganda: Allohim! Sendan g‘am bosishidan, mahzunlikdan, ojizlikdan, dangasalikdan, qo‘rqoqlikdan, baxillikdan, qarzga botishdan va odamlarning g‘olib kelishidan panoh so‘rayman, degin”, dedilar.
Barcha muammolar yechimi, baraka kaliti
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim istig‘for aytishni o‘ziga lozim tutsa, Alloh uning mushkulini kushoyish qiladi, og‘irini yengil qiladi va o‘zi o‘ylamagan tomondan rizq beradi”, deganlar.
Hali hammasi yaxshi bo‘ladi…
Agar solihlarning amal qilishida bellasha olmasangiz, gunohkorlarning istig‘for aytishida musobaqalashing! Shunda hammasi yaxshi bo‘ladi, insha Alloh.
Davron NURMUHAMMAD
