Маърифатпарвар бобомиз Абдулла Авлоний: “Ҳар бир миллатнинг дунёда борлиғини кўрсатадурган ойинаи ҳаёти тили ва адабиётидур. Миллий тилни йўқотмак миллатнинг руҳини йўқотмакдур”, дейди. Ҳақиқатан ҳам халқнинг миллий тили орқали, тилга бўлган эътибори орқали унинг маънавиятини, тарихини англаш ва тушуниш мумкин. Тил – миллат маънавиятининг кўзгуси. Боиси халқ маънавиятини англаш унинг тилини ўрганиш орқали амалга оширилади.
Истиқлол йилларида ўзбек тилининг халқаро миқёсдаги нуфузи янада ошди. БМТ, YUNESKO каби халқаро ташкилотлар минбарларида ўзбек тилида маърузалар ўқилмоқда. Дунёнинг ривожланган мамлакатлари олий таълим муассасаларида эса ўзбек тили кафедралари фаолияти йўлга қўйилди. Энг муҳими, чет эллик олимларнинг ўзбек мумтоз адабиёти, тарихи, санъати каби ўнлаб йўналишларда ўзбек тилида илмий тадқиқотлари ишларини муваффақиятли олиб бораётганликлари ҳаммамизга чексиз фахр ва ифтихор бағишлайди.
Қолаверса, кейинги йилларда Давлатимиз раҳбарининг эътибори ва ташаббуси билан спорт, санъат, таълим ва тадбиркорлик соҳалари ривожига катта эътибор қаратилмоқда. Ёшларимиз халқаро спорт ва фан олимпиадаларида, турли беллашувларда юртимиз шарафини муносиб ҳимоя қилмоқдалар. Шунинг билан бирга улар она тилимиз – ўзбек тили обрўси ошишига ҳам ҳисса қўшмоқдалар.
Олимларимиз ҳамда тил бўйича мутахассислар илм-фан ва турли соҳаларга оид энциклопедия ва луғатлар, дарслик ва ўқув қўлланмалари чоп этиб, кишиларни она тилимизнинг жозибаси ва гўзаллигидан баҳраманд этиб келишмоқда. “Ўзбек тилининг изоҳли луғати” эса ана шу саъй-ҳаракатлар маҳсули, десак муболаға бўлмайди. Ушбу нашр мумтоз адабиётимиз намуналари, саксон мингдан зиёд сўз ва сўз бирикмаси, фан, техника, санoат, маданият ва бошқа соҳаларга оид атамалар, шеваларда қўлланиладиган минглаб сўзларни ўзида мужассам этган.
Албатта, она тилимиз шу қадар бойки, унинг хазинасидан исталган сўзнинг бир нечта синонимларини топиш мумкин. Шунинг учун ҳам сўз мулкининг султони, ўзбек тилининг асосчиси ҳазрат Алишер Навоий туркий тилда “Хамса” яратиб тилимизнинг теранлигини жаҳонга намоён этган.
Бугунги авлод эса аждодларимиздан қолган ана шу муқаддас мерос – она тилимизнинг қадрига етиб, уни асраб-авайлашлари лозим.
Бугунги кунда жаҳонда 7 мингга яқин тил мавжуд бўлиб, уларнинг бир қисми йўқолиб кетиш арафасида турибди. Демак, ҳар бир халқ ва миллат ўз она тилини ҳимоя қила билиши ҳам шарт экан.
Тил – миллатнинг маънавий бойлигидир. Тилларнинг сақланиб қолиши учун эса бу тилларни қўллаб-қувватлаш зарур. Aйнан тил туфайли инсоният у ёки бу халққа мансублигини англайди ва фахрланиб яшайди.
Шахнозахон СОДИҚОВА
тайёрлади.
***
Ma’rifatparvar bobomiz Abdulla Avloniy: “Har bir millatning dunyoda borlig‘ini ko‘rsatadurgan oyinai hayoti tili va adabiyotidur. Milliy tilni yo‘qotmak millatning ruhini yo‘qotmakdur”, deydi. Haqiqatan ham xalqning milliy tili orqali, tilga bo‘lgan e’tibori orqali uning ma’naviyatini, tarixini anglash va tushunish mumkin. Til – millat ma’naviyatining ko‘zgusi. Boisi xalq ma’naviyatini anglash uning tilini o‘rganish orqali amalga oshiriladi.
Istiqlol yillarida o‘zbek tilining xalqaro miqyosdagi nufuzi yanada oshdi. BMT, YUNESKO kabi xalqaro tashkilotlar minbarlarida o‘zbek tilida ma’ruzalar o‘qilmoqda. Dunyoning rivojlangan mamlakatlari oliy ta’lim muassasalarida esa o‘zbek tili kafedralari faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Eng muhimi, chet ellik olimlarning o‘zbek mumtoz adabiyoti, tarixi, san’ati kabi o‘nlab yo‘nalishlarda o‘zbek tilida ilmiy tadqiqotlari ishlarini muvaffaqiyatli olib borayotganliklari hammamizga cheksiz faxr va iftixor bag‘ishlaydi.
Qolaversa, keyingi yillarda Davlatimiz rahbarining e’tibori va tashabbusi bilan sport, san’at, ta’lim va tadbirkorlik sohalari rivojiga katta e’tibor qaratilmoqda. Yoshlarimiz xalqaro sport va fan olimpiadalarida, turli bellashuvlarda yurtimiz sharafini munosib himoya qilmoqdalar. Shuning bilan birga ular ona tilimiz – o‘zbek tili obro‘si oshishiga ham hissa qo‘shmoqdalar.
Olimlarimiz hamda til bo‘yicha mutaxassislar ilm-fan va turli sohalarga oid ensiklopediya va lug‘atlar, darslik va o‘quv qo‘llanmalari chop etib, kishilarni ona tilimizning jozibasi va go‘zalligidan bahramand etib kelishmoqda. “O‘zbek tilining izohli lug‘ati” esa ana shu sa’y-harakatlar mahsuli, desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Ushbu nashr mumtoz adabiyotimiz namunalari, sakson mingdan ziyod so‘z va so‘z birikmasi, fan, texnika, sanoat, madaniyat va boshqa sohalarga oid atamalar, shevalarda qo‘llaniladigan minglab so‘zlarni o‘zida mujassam etgan.
Albatta, ona tilimiz shu qadar boyki, uning xazinasidan istalgan so‘zning bir nechta sinonimlarini topish mumkin. Shuning uchun ham so‘z mulkining sultoni, o‘zbek tilining asoschisi hazrat Alisher Navoiy turkiy tilda “Xamsa” yaratib tilimizning teranligini jahonga namoyon etgan.
Bugungi avlod esa ajdodlarimizdan qolgan ana shu muqaddas meros – ona tilimizning qadriga yetib, uni asrab-avaylashlari lozim.
Bugungi kunda jahonda 7 mingga yaqin til mavjud bo‘lib, ularning bir qismi yo‘qolib ketish arafasida turibdi. Demak, har bir xalq va millat o‘z ona tilini himoya qila bilishi ham shart ekan.
Til – millatning ma’naviy boyligidir. Tillarning saqlanib qolishi uchun esa bu tillarni qo‘llab-quvvatlash zarur. Aynan til tufayli insoniyat u yoki bu xalqqa mansubligini anglaydi va faxrlanib yashaydi.
Shaxnozaxon SODIQOVA
tayyorladi.
