“Болаларингизга одоб беринглар ва одобларини чиройли қилинглар”
(ҳадисдан).
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ушбу ўгитларига амал қилиб, фарзандларимиз тарбиясига эътиборли бўлсак ва уларнинг одоблари чиройли бўлишига имкон қадар ҳаракат қилсак, худо хоҳласа фарзанду зурриётларимиз ҳусни хулқ эгалари бўлиб вояга етадилар. Ҳусни хулқ инсондаги барча фазилатларнинг энг аълосидир. Шунинг учун уламолар айтадиларки: “Фарзандларга чиройли одоб ахлоқни ва мусулмончиликни ўргатиш, нафл ибодатдан савоблироқдир”. Яна бир хадиси шарифда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Фарзандларингизга чиройли одоб ахлоқни ўргатинг. Чунки инсон фарзандига чиройли одоб ахлоқни ўргатмоғи ҳар куни бир мискинга ярим соъ (2 кило) буғдойни садақа қилганидан афзалдир”, – дедилар.
Дархақиқат, ҳар бир ота-она ўз фарзандини баркамол инсон бўлиб вояга етишини орзу қилади. Улғайганидан кейин ҳаётда ўз ўрнини топсин, ватанига содиқ бўлсин, элу юрт хизматига доимо тайёр турсин, виждонли ва дину-диёнатли бўлсин деб ният қилади. Лекин ҳамма ота-оналар ҳам бу масалада бир хил фикрда эмаслар. Баъзилар учун фақат ўзларининг шахсий юмушлари, кўча-куйдаги улфатчиликлари, моддий маблағ тўплаш йўлидаги югур-югурлари биринчи ўриндаги вазифа ҳисобланади. Улар бола тарбияси деганда, едириш-ичиришни, кийинтириш ва моддий томондан бекаму-кўст қилиб қўйишни, ҳатто бу жиҳатларда бошқа болалардан ортиқроқ бўлишини тушунадилар. Оила аъзолари ва фарзандларининг тарбияси билан шуғулланишни кейинги ўриндаги вазифа деб қарайдилар. Улар ўз назарларида пул ва мол-дунё кўп бўлса, ҳамма нарсага эришиш мумкин деб қарайдилар. Фарзанд тарбияси борасида бундай йўл тутиш катта хатодир.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилиб: “Бу фоний дунёда ота-онанинг фарзандига қилган ҳадяларининг энг яхшиси, фарзандига берган чиройли одоб-ахлоқларидир”, – деганлар. Ушбу хадиси шариф ёшлар тарбияси борасидаги бугунги муаммоларимизнинг энг яхши ечимидир.
Мисол учун баъзи одамлар қиз фарзанд кўрса, чақалоқ туғилган кундан бошлаб сепу-сарпо йиғишни бошлайди. Фарзандим бировдан кам бўлмасин дея яхши кийинтиради, қимматбахо совғалар беради, турмушга бераётганда бир неча миллион сўмлик мебеллар, тилла тақинчоқлар ва ҳоказоларни қизининг сепи сифатида беради, лекин қизи учун шунча ишни қилган ота-она бирор марта унинг маънавияти, одоб-ахлоқи ҳақида ўйламайди. Эрнинг ҳаққи нима, қайнона-қайнотага қандай муомалада бўлиши керак? Мана шу масалалар ҳақида келин бўлмишга етарли таълим берилмайди. Энди тасаввур қилинг, ана шу ҳолатда бошқа бир хонадонга келин бўлиб тушган бечора қизнинг аҳволи нима кечади?
Шунинг учун Пайғамбаримиз алайҳиссалом: “Ҳадяларнинг энг яхшиси, фарзандга берилган чиройли одоб-ахлоқдир”, – дедилар. Бу масалада ҳам Пайғамбаримиз ҳаётларида биз умматлари учун фойдали намуналар кўп.
Ривоятларда келишича, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қизлари Фотима розияллоҳу анҳони ҳазрати Али розияллоҳу анҳуга турмушга бердилар. Тез-тез қизларининг хонадонларига бориб ҳолларидан хабар олиб турар эдилар. Бир куни одатларига кўра қизларидан хабар олиш учун борсалар, ул зоти шарифа бўйинларига одатда ҳамма аёллар тақиб юрадиган зебигардон тақиб олган эканлар Пайғамбаримиз алайҳиссалом бу ҳолни кўриб хафа бўлдилар ва қизлари билан салом алик қилмасдан қайтиб кетдилар. Фотима розияллоҳу анҳо бу ҳолдан саросимага тушдилар ва эрлари ҳазрати Али розияллоҳу анҳуга: “Отам нима сабабдан хафа бўлганларини билиб келсангиз”, – деб илтимос қилдилар. Ҳазрат Али розияллоҳу анҳу Пайғамбаримиз алайҳиссалом ҳузурларига келиб, хафаликларининг боисини сўрадилар. Шунда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Эй Али! Қизим Фотиманинг дунёга шунчалик мойил эканини билмаган эканман, бориб унга айтинг: “Агар менинг розилигимни истаса, зебигардонини сотиб пулини муҳтож хонадонларга эҳсон қилсин”, – дедилар. Фотима розияллоҳу анҳо оталарини талабларини бажардилар.
Ушбу ривоятда Пайғамбаримиз алайҳиссалом кўзларининг оқу-қораси бўлган қизларининг тарбиясига, ҳатто турмушга чиқарганларидан кейин ҳам қанчалар эътибор берганларини билиб оламиз. Аслида олтин тақинчоқлар мусулмон аёллар учун харом эмасдир, ҳар бир муслима аёл олтиндан тақинчоқлар тақиши мумкин, лекин бу ердаги гап олтин тақинчоқларга ружуъ қўймаслик ҳақида боряпти. Олтин тақинчоқларга ружуъ қўйиш дунёга берилишнинг биринчи аломатидир. Шунинг учун Пайғамбаримиз алайҳиссалом суюклик қизларини бу дунёга бўлган истагу-хоҳишларини хуш кўрмадилар. Қизим хафа бўлади, жаҳли чиқади, – демадилар.
Бизнингча, ҳазрати Фотиманинг зебигардон тақишлари оддий бир ҳол, лекин бу ердаги ғоя Пайғамбаримиз алайҳиссалом ўткинчи дунёга мойил ва хоҳиш аломати бўлган бу ишларни жаннат аёлларининг улуғи бўлган қизлари учун хуш кўрмадилар ва унга изн бермадилар, ўша қимматбаҳо тақинчоқ пулини мискин ва бечоралар билан баҳам кўрилишини хоҳладилар.
Ушбу сатрлардан хулоса қилиб айтсак бўладики: “Бу дунёда фарзандларимизга берадиган ҳадяларимизни энг аълоси ҳусни хулқ ва чиройли одобдир”.
Абдулҳафиз Сайдуллаев,
Қўқон шаҳар “Ҳазрати Аббос” масжиди имом-ноиби
