Бобо-бувим ҳаётлигида қишлоғимиздан кўпчилик турли масалалар юзасидан бизникига маслаҳат сўраб келиши ҳануз эсимда. Айниқса, қиз чиқармоқчи, ўғил уйлантирмоқчи бўлганларнинг аксари улардан бемаслаҳат иш қилмасди. Қариндошларнинг бирор маърака-тўйи уларсиз ўтмасди. Чунки улар бош бўлган бирор оилада гап қочмаган.
Бир куни бир ҳамқишлоғимиз қизини чиқармоқчи бўлиб маслаҳатга келди. Кимга қуда бўлаётгани айтганида, бобом уларни унча хушламади. Бувим бир сўз билан “бўлмайди” деди. Меҳмон уларнинг ўзига тўқ ва бошқа сифатларини мақтай кетди. Шундан сўнг улар “Ўзингиз биласиз, бизга маъқул эмас”, дейишди. Лекин тез орада тўй бўлиб ўтди.
Бобо-бувимнинг ҳаёт тажрибаси ўз сўзини айтди. Кўп ўтмай, ёш оила бузилди. Қуда томон “қиз тенгимиз эмас экан”, деб уйига қайтариб юборди. “Қари билганни пари билмас” деган нақл бежиз айтилмаган…
Бугун ҳам никоҳ тўйларимиз дуогўй, ёши улуғ отахону онахонлар билан бамаслаҳат қилинса, балки ажримлар камаярмиди?!.
* * *
Болалик чоғида бобо-бувиларимизнинг ўзига хос тарбия услуби бутун умр ёдда қоларкан. Кунларнинг бирида уч ака-ука қўшни болалар билан жанжаллашиб қолдик. Улар икки киши бўлгани учун енгилди. Биз ғолиб бўлдик. Бу ишимиз бобомнинг қулоғига етгач дакки эшитдик. “Сенлар уч киши бўлиб, икки кишини урасанлар” дея адолат тушунчасидан сабоқ берганди. Бобом биз ёлғон гапирсак ёки бирор ножўя иш қилсак, бир-икки оғиз сўз билан эсдан чиқмас тарбия бериб қўярди.
Бувим кўп халқона шеъру қўшиқлар ўргатса, бобом турли калималарни ўргатарди. Кейин ақлимни таниб билдимки, бобом бизга бу калималарни бежиз ўргатмаган экан. Чунки улар иймон калималари бўлиб, кишини икки дунё саодатига бошловчи йўл экан.
Хўш, бугун биз ота бўлиб, фарзандларимизга нимани ўргатяпмиз, қандай тарбия беряпмиз?.
Мўмин ҚОБИЛ
***
Bobo-buvim hayotligida qishlog‘imizdan ko‘pchilik turli masalalar yuzasidan biznikiga maslahat so‘rab kelishi hanuz esimda. Ayniqsa, qiz chiqarmoqchi, o‘g‘il uylantirmoqchi bo‘lganlarning aksari ulardan bemaslahat ish qilmasdi. Qarindoshlarning biror ma’raka-to‘yi ularsiz o‘tmasdi. Chunki ular bosh bo‘lgan biror oilada gap qochmagan.
Bir kuni bir hamqishlog‘imiz qizini chiqarmoqchi bo‘lib maslahatga keldi. Kimga quda bo‘layotgani aytganida, bobom ularni uncha xushlamadi. Buvim bir so‘z bilan “bo‘lmaydi” dedi. Mehmon ularning o‘ziga to‘q va boshqa sifatlarini maqtay ketdi. Shundan so‘ng ular “O‘zingiz bilasiz, bizga ma’qul emas”, deyishdi. Lekin tez orada to‘y bo‘lib o‘tdi.
Bobo-buvimning hayot tajribasi o‘z so‘zini aytdi. Ko‘p o‘tmay, yosh oila buzildi. Quda tomon “qiz tengimiz emas ekan”, deb uyiga qaytarib yubordi. “Qari bilganni pari bilmas” degan naql bejiz aytilmagan…
Bugun ham nikoh to‘ylarimiz duogo‘y, yoshi ulug‘ otaxonu onaxonlar bilan bamaslahat qilinsa, balki ajrimlar kamayarmidi?!.
* * *
Bolalik chog‘ida bobo-buvilarimizning o‘ziga xos tarbiya uslubi butun umr yodda qolarkan. Kunlarning birida uch aka-uka qo‘shni bolalar bilan janjallashib qoldik. Ular ikki kishi bo‘lgani uchun yengildi. Biz g‘olib bo‘ldik. Bu ishimiz bobomning qulog‘iga yetgach dakki eshitdik. “Senlar uch kishi bo‘lib, ikki kishini urasanlar” deya adolat tushunchasidan saboq bergandi. Bobom biz yolg‘on gapirsak yoki biror nojo‘ya ish qilsak, bir-ikki og‘iz so‘z bilan esdan chiqmas tarbiya berib qo‘yardi.
Buvim ko‘p xalqona she’ru qo‘shiqlar o‘rgatsa, bobom turli kalimalarni o‘rgatardi. Keyin aqlimni tanib bildimki, bobom bizga bu kalimalarni bejiz o‘rgatmagan ekan. Chunki ular iymon kalimalari bo‘lib, kishini ikki dunyo saodatiga boshlovchi yo‘l ekan.
Xo‘sh, bugun biz ota bo‘lib, farzandlarimizga nimani o‘rgatyapmiz, qanday tarbiya beryapmiz?.
Mo‘min QOBIL
