Савол: Ассалому алайкум!
— Мен қабристондаги дафн вақтида қабр учун ковланган тупроқдан бир ҳовучига дам солиб маййитнинг олдига ташланганига гувоҳ бўлдим. Уни «дам тупроқ» деб аташар экан. Бу борада динимизда нима дейилган?
Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Шариатимизда “дам тупроқ” деган нарса йўқ. Маййит қабрга қўйилиб, кўмилаётган маҳалда қилинадиган бошқа бир мустаҳаб амал бор. Бунда қабрнинг бош томонидан уч сиқим тупроқ олиб, унга ташланади. Бу амал Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан ворид бўлган.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам жанозага намоз ўқидилар, сўнг қабрга келиб, унинг бош томонидан уч ҳовуч тупроқ ташладилар” (Ибн Можа ривояти).
Фиқҳий манбаларда: биринчи ҳовучни ташлаганда ﴾مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ﴿ (Сизларни ундан яратдик) дейди. Иккинчисида ﴾وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ﴿ (унга қайтарамиз) дейди. Учинчисида ﴾وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى﴿ (ва яна бир бор ундан чиқариб оламиз) [Тоҳа сурасининг 55-ояти] дейди, дейилган.
Кўриб турганингиздек, бу ерда гап тупроққа «дам уриш» ҳақида эмас, балки тупроқни ташлаш асносида ушбу оятларни тиловат қилиш ҳақида бормоқда. Бу мустаҳаб амалдир. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази
***
Savol: Assalomu alaykum!
— Men qabristondagi dafn vaqtida qabr uchun kovlangan tuproqdan bir hovuchiga dam solib mayyitning oldiga tashlanganiga guvoh bo‘ldim. Uni «dam tuproq» deb atashar ekan. Bu borada dinimizda nima deyilgan?
Javob: Va alaykum assalom!
— Shariatimizda “dam tuproq” degan narsa yo‘q. Mayyit qabrga qo‘yilib, ko‘milayotgan mahalda qilinadigan boshqa bir mustahab amal bor. Bunda qabrning bosh tomonidan uch siqim tuproq olib, unga tashlanadi. Bu amal Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan vorid bo‘lgan.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam janozaga namoz o‘qidilar, so‘ng qabrga kelib, uning bosh tomonidan uch hovuch tuproq tashladilar” (Ibn Moja rivoyati).
Fiqhiy manbalarda: birinchi hovuchni tashlaganda ﴾مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ﴿ (Sizlarni undan yaratdik) deydi. Ikkinchisida ﴾وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ﴿ (unga qaytaramiz) deydi. Uchinchisida ﴾وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى﴿ (va yana bir bor undan chiqarib olamiz) [Toha surasining 55-oyati] deydi, deyilgan.
Ko‘rib turganingizdek, bu yerda gap tuproqqa «dam urish» haqida emas, balki tuproqni tashlash asnosida ushbu oyatlarni tilovat qilish haqida bormoqda. Bu mustahab amaldir. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi
