Савол: Ассалому алайкум!
— 1) Сешанба куни «Пайшанба кунида рўза тутаман» деб ният қилган эдим. Лекин рўза тутиш эсимдан чиқибти. Энди шу рўзани қазоси тутиладими?
2) Ва юқорида айтилган вазиятга кўра, бу сафар таҳажжуд намозини ўқийман деса-ю, лекин кечаси тура олмаса, уни қазосини ўқиб қўядими?
Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Нафл ибодатларнинг қазоси бўлмайди. Бундан ташқари ният қилиб қўйишнинг ўзи билан ибодат зиммага вожиб бўлиб қолмайди. Агар шу куни рўза тутишни назр қилдим ёки назрни ифодалайдиган сўзлар билан айтган бўлсангиз, ана шунда назрга айланади ва тутиб бериш лозим бўлади. Қолаверса, назрни қалб билан қилинмайди, балки тилда айтиш лозим. Фиқҳий манбаларимизда бу борада маълумотлар берилган:
فركن النذر هو الصيغة الدالة عليه وهو قوله: لله عز شأنه علي كذا، أو علي كذا، ونحو ذلك
“Назрнинг рукни назрга далолат қилувчи сийғада бўлишидир. “Аллоҳ учун зиммамга шу иш лозим бўлсин”, “Зиммамга шу иш лозим бўлсин” каби назрни ифодаловчи сўзлар бўлиши лозим. (“Бадоеъус саноеъ” китоби).
«لأن المعول عليه في النذر هو اللفظ… فلا يكفي في ذلك النية وحدها بدونه.»
“Назрдаги асосий нуқта лафздир. Шунга кўра назр қилишни лафзда айтмай, қуруқ ният қилишнинг ўзи кифоя қилмайди”. (“Ал-Мавсуъа ал-фиқҳийя” китоби).
Демак, сизнинг “Пайшанба кунида рўза тутаман” ёки “Бу сафар таҳажжуд ўқийман” деб ният қилишингиз билан зиммангизга назр вожиб бўлиб қолмайди ва тутмаганингиз учун қазоси лозим бўлмайди. Валлоҳу аълам!
ЎМИ Фатво маркази
***
Savol: Assalomu alaykum!
— 1) Seshanba kuni «Payshanba kunida ro‘za tutaman» deb niyat qilgan edim. Lekin ro‘za tutish esimdan chiqibti. Endi shu ro‘zani qazosi tutiladimi?
2) Va yuqorida aytilgan vaziyatga ko‘ra, bu safar tahajjud namozini o‘qiyman desa-yu, lekin kechasi tura olmasa, uni qazosini o‘qib qo‘yadimi?
Javob: Va alaykum assalom!
— Nafl ibodatlarning qazosi bo‘lmaydi. Bundan tashqari niyat qilib qo‘yishning o‘zi bilan ibodat zimmaga vojib bo‘lib qolmaydi. Agar shu kuni ro‘za tutishni nazr qildim yoki nazrni ifodalaydigan so‘zlar bilan aytgan bo‘lsangiz, ana shunda nazrga aylanadi va tutib berish lozim bo‘ladi. Qolaversa, nazrni qalb bilan qilinmaydi, balki tilda aytish lozim. Fiqhiy manbalarimizda bu borada ma’lumotlar berilgan:
فركن النذر هو الصيغة الدالة عليه وهو قوله: لله عز شأنه علي كذا، أو علي كذا، ونحو ذلك
“Nazrning rukni nazrga dalolat qiluvchi siyg‘ada bo‘lishidir. “Alloh uchun zimmamga shu ish lozim bo‘lsin”, “Zimmamga shu ish lozim bo‘lsin” kabi nazrni ifodalovchi so‘zlar bo‘lishi lozim. (“Badoye’us sanoye’” kitobi).
«لأن المعول عليه في النذر هو اللفظ… فلا يكفي في ذلك النية وحدها بدونه.»
“Nazrdagi asosiy nuqta lafzdir. Shunga ko‘ra nazr qilishni lafzda aytmay, quruq niyat qilishning o‘zi kifoya qilmaydi”. (“Al-Mavsu’a al-fiqhiyya” kitobi).
Demak, sizning “Payshanba kunida ro‘za tutaman” yoki “Bu safar tahajjud o‘qiyman” deb niyat qilishingiz bilan zimmangizga nazr vojib bo‘lib qolmaydi va tutmaganingiz uchun qazosi lozim bo‘lmaydi. Vallohu a’lam!
O‘MI Fatvo markazi
