Толҳа ибн Убайдуллоҳ розияллоҳу анҳу айтадилар: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига кирдим. У зотнинг қўлларида бир беҳи бор эди. Уни менга ирғитиб: “Ол сенга, эй Абу Муҳаммад беҳи юракни бақувват қилади”, дедилар».
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) маълумотларига кўра, ҳар йили тахминан 17,9 миллион киши юрак-қон томир касалликларидан вафот этади. Манбаларга кўра, 2022 йилда бу кўрсаткич сони қарийб 20 миллионга етган. 2050 йилга келиб ўлим сони 73 фоизга ошиши мумкинлиги тахмин қилинмоқда. Юрак етишмовчилиги касаллиги ҳам кенг тарқалган юрак қон-томир хасталикларидан бири ҳисобланади. Ушбу касалликнинг келиб чиқишига қуйидаги омиллар сабаб бўлади:
1. Тузни ортиқча истеъмол қилиш
Тузни ортиқча истеъмол қилиш юрак этишмовчилиги ривожланишининг асосий омилларидан биридир. Туз танадаги сувни ушлаб туради, бу эса қон босимининг ошишига олиб келади. Вақт ўтиши билан юракни заифлаштиради. Натижада юрак этишмовчилигини келтириб чиқаради.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти катталар кунига 2000 мг дан кўп бўлмаган натрий истеъмол қилишни тавсия қилади. Аммо кўп одамлар бу меъёрни бузишлари кузатилади.
Шунинг учун консерва ва тузли газаклардан воз кечинг. Туз ўрнига зиравор ва ўтлардан фойдаланинг.
2. Ҳаракатсиз ҳаёт тарзи
Замонавий ҳаёт кўпинча узоқ вақт ўтириш билан боғлиқ – компьютерда, машинада ёки уйда. Жисмоний фаолликнинг этишмаслиги бевосита юрак-қон томир касалликлари хавфини оширади. Доимий машқлар қон айланишини яхшилайди, вазнни назорат қилишга ёрдам беради ва қон босимини пасайтиради.
Ҳафтасига камида 1,5 ёки 2 соат жисмоний машғулот билан шуғулланишга ҳаракат қилинг. Кун давомида қисқа танаффуслар қилинг: бир неча қадам юринг, енгил машқлар қилинг.
3. Чекиш ва спиртли ичимликлар истеъмол қилиш
Спиртли ичимлик в чекиш – юрак-қон томир касалликлари учун энг хавфли омилдир. Қон томирларига зарар этказади, қон босимини оширади ва қондаги кислород даражасини пасайтиради.
Агар сиз чексангиз, чекишни ташлаш учун ҳаракат қилинг. Керакли дори-дармонлар истеъмол қилинг ёки махсус дастурлардан фойдаланинг.
4. Сурункали стресс ва уйқу этишмаслиги
Стресс ва уйқусизлик юрак соғлиғига путур этказади. Асабийлик кортизол даражасини оширади, бу эса қон босимининг ошишига ва юрак-қон томир тизимининг шикастланишига олиб келади.
Уйқунинг этишмаслиги тананинг тикланишига тўсқинлик қилади, метаболизмни бузади ва семириш, гипертония ва диабетга ҳисса қўшади – буларнинг барчаси юрак этишмовчилиги учун хавф омиллари саналади.
Кунига 7-8 соат ухланг. Ётишдан олдин гаджет, телефонлардан фойдаланманг, ётоқхонада сукунат, салқинлик ва қулайликни таъминланг.
Даврон НУРМУҲАММАД
***
Tolha ibn Ubaydulloh roziyallohu anhu aytadilar: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kirdim. U zotning qo‘llarida bir behi bor edi. Uni menga irg‘itib: “Ol senga, ey Abu Muhammad behi yurakni baquvvat qiladi”, dedilar».
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili taxminan 17,9 million kishi yurak-qon tomir kasalliklaridan vafot etadi. Manbalarga ko‘ra, 2022 yilda bu ko‘rsatkich soni qariyb 20 millionga yetgan. 2050 yilga kelib o‘lim soni 73 foizga oshishi mumkinligi taxmin qilinmoqda. Yurak yetishmovchiligi kasalligi ham keng tarqalgan yurak qon-tomir xastaliklaridan biri hisoblanadi. Ushbu kasallikning kelib chiqishiga quyidagi omillar sabab bo‘ladi:
1. Tuzni ortiqcha iste’mol qilish
Tuzni ortiqcha iste’mol qilish yurak etishmovchiligi rivojlanishining asosiy omillaridan biridir. Tuz tanadagi suvni ushlab turadi, bu esa qon bosimining oshishiga olib keladi. Vaqt o‘tishi bilan yurakni zaiflashtiradi. Natijada yurak etishmovchiligini keltirib chiqaradi.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti kattalar kuniga 2000 mg dan ko‘p bo‘lmagan natriy iste’mol qilishni tavsiya qiladi. Ammo ko‘p odamlar bu me’yorni buzishlari kuzatiladi.
Shuning uchun konserva va tuzli gazaklardan voz keching. Tuz o‘rniga ziravor va o‘tlardan foydalaning.
2. Harakatsiz hayot tarzi
Zamonaviy hayot ko‘pincha uzoq vaqt o‘tirish bilan bog‘liq – kompyuterda, mashinada yoki uyda. Jismoniy faollikning etishmasligi bevosita yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshiradi. Doimiy mashqlar qon aylanishini yaxshilaydi, vaznni nazorat qilishga yordam beradi va qon bosimini pasaytiradi.
Haftasiga kamida 1,5 yoki 2 soat jismoniy mashg‘ulot bilan shug‘ullanishga harakat qiling. Kun davomida qisqa tanaffuslar qiling: bir necha qadam yuring, yengil mashqlar qiling.
3. Chekish va spirtli ichimliklar iste’mol qilish
Spirtli ichimlik v chekish – yurak-qon tomir kasalliklari uchun eng xavfli omildir. Qon tomirlariga zarar etkazadi, qon bosimini oshiradi va qondagi kislorod darajasini pasaytiradi.
Agar siz cheksangiz, chekishni tashlash uchun harakat qiling. Kerakli dori-darmonlar iste’mol qiling yoki maxsus dasturlardan foydalaning.
4. Surunkali stress va uyqu etishmasligi
Stress va uyqusizlik yurak sog‘lig‘iga putur etkazadi. Asabiylik kortizol darajasini oshiradi, bu esa qon bosimining oshishiga va yurak-qon tomir tizimining shikastlanishiga olib keladi.
Uyquning etishmasligi tananing tiklanishiga to‘sqinlik qiladi, metabolizmni buzadi va semirish, gipertoniya va diabetga hissa qo‘shadi – bularning barchasi yurak etishmovchiligi uchun xavf omillari sanaladi.
Kuniga 7-8 soat uxlang. Yotishdan oldin gadjet, telefonlardan foydalanmang, yotoqxonada sukunat, salqinlik va qulaylikni ta’minlang.
Davron NURMUHAMMAD
