Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
عَنِ الْحَسَنِ، فِي الرَّجُلِ يَكُونُ لَهُ وَالِدَانِ، أَيَخْرُجُ لِلتِّجَارَةِ؟ قَالَ: إِنْ كَانَتْ لَهُ مِنْهَا مَنْدُوحَةٌ فَلَا يَخْرُجُ.
Ҳасандан ривоят қилинади: «Бир одамнинг ота-онаси бор. У тижоратга чиқадими?» (деб сўрашди). У: «Агар ўшани қилмаслик имкони бўлса, чиқмасин», деди».
Шарҳ: Ўша вақтларда одамлар ойлаб тижорат сафарида юришган. Карвонларга молларини ортиб, Шомга олиб бориб сотар, у ердан яна бошқа нарсаларни олиб қайтишар эди.
«Ота-онаси бор одам уларни ташлаб, тижоратга кетса бўладими?» деган саволга имом Ҳасан Басрий шундай жавоб айтибдилар: «Агар ўша тижоратни қилмаса ҳам куни ўтадиган бўлса, бормагани яхши».
Тижорат ортиқча зебу зийнат учун мол ишлаш мақсадида бўладиган бўлса, унга бормай қўяверсин. Ота-онасининг хизматини қилсин, дуосини олсин. Ана шунинг ўзи зиёда мол топишдан кўра яхши.
عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ: بَلَغَنَا أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ لَمْ يَكُنْ يَحُجُّ حَتَّى مَاتَتْ أُمُّهُ لِصُحْبَتِهَا.
Зуҳрийдан ривоят қилинади: «Бизга айтилишича, Абу Ҳурайра онасининг суҳбати учун у вафот этгунича ҳаж қилмаган».
Шарҳ: Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу оналарини беҳад ҳурмат қилиб, «Онажонимнинг суҳбатларини топай, хизматларини қилай», деб ҳаж ҳам қилмаганлар. Оналари вафот этганидан кейингина ҳаж қилганлар. Бу улуғ саҳобийнинг онага бўлган ҳурмати. Ҳаттоки ҳажни ҳам кейинроққа қолдириб, онажонимнинг хизматидан қолмай, у кишининг суҳбатидан маҳрум бўлмай деб, фидойилик қилганлар.
عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، جِئْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الْهِجْرَةِ، وَقَدْ تَرَكْتُ أَبَوَايَ يَبْكِيَانِ. قَالَ: «فَارْجِعْ إِلَيْهِمَا، فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا».
Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилинади: «Бир одам Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб, «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳузурингизга ҳижратга байъат қилгани келдим. Ота-онамни йиғлаган ҳолларида ташлаб келдим», деди.
«Икковларининг ҳузурига қайт! Уларни қандай йиғлатган бўлсанг, шундай кулдир», дедилар».
Шарҳ: Демак, ҳижратга чиқиш маъносида ҳам ота-онанинг рухсати зарур экан. Уларни норози қилиб, ҳижратга кетишга фарзанднинг ҳаққи йўқ экан. Шунинг учун Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳаттоки ҳижратга отланган саҳобаларининг ҳам ота-оналари норози бўлганларининг хабарини эшитганларидан сўнг уларни тезда орқага қайтишга, ота-онасини хурсанд қилишга, уларга итоат этишга буюрган эканлар.
عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُبَايِعُهُ عَلَى الْهِجْرَةِ، فَقَالَ: مَا جِئْتُ حَتَّى أَبْكَيْتُ أَبَوَايَ. قَالَ: «فَارْجِعْ إِلَيْهِمَا فَأَضْحِكْهِمَا».
Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилинади: «Бир киши Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига ҳижрат учун байъат қилгани келди ва: «Ота-онамни йиғлаганича қолдириб келдим», деди.
«Уларнинг олдига қайт! Уларни кулдир!» дедилар».
Шарҳ: Бу ҳадиси шариф ҳам аввалги ривоятга ўхшар экан. «Бир одам келиб, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ҳижрат ҳақида байъат қилмоқчи бўлди», дейдилар ровий. Лекин гапининг ичида: «Мен келаётиб, ота-онамни йиғлатиб келдим», деди. «Йўқ, орқангга қайт, бориб, уларни кулдиргин», дедилар Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам.
عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَقَالَ: جِئْتُكَ لِأُبَايِعَكَ عَلَى الْهِجْرَةِ، وَقَدْ تَرَكْتُ أَبَوَايَ يَبْكِيَانِ. قَالَ: «ارْجِعْ إِلَيْهِمَا، فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا».
Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилинади: «Бир одам Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб, «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳузурингизга ҳижратга байъат қилгани келдим. Ота-онамни йиғлаган ҳолларида ташлаб келдим», деди.
«Уларга қайт! Уларни қандай йиғлатган бўлсанг, шундай қилиб кулдир», дедилар».
Шарҳ: Бу ҳадиси шариф аввал ҳам келган. Лекин таъкид учун яна келтириляпти. Чунки уни бошқа одамлар ҳам ривоят қилишган.
Бир одам келиб, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга: «Мен сизга ҳижрат учун байъат қилгани келдим. Лекин ота-онам йиғлаб қолдилар», деди. Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам мазкур саҳобага: «Ота-онангнинг олдига бор, уларни кулдиргин», деб фармон бердилар.
«Яхшилик ва силаи раҳм» китоби 1-жуз.
***
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
عَنِ الْحَسَنِ، فِي الرَّجُلِ يَكُونُ لَهُ وَالِدَانِ، أَيَخْرُجُ لِلتِّجَارَةِ؟ قَالَ: إِنْ كَانَتْ لَهُ مِنْهَا مَنْدُوحَةٌ فَلَا يَخْرُجُ.
Hasandan rivoyat qilinadi: «Bir odamning ota-onasi bor. U tijoratga chiqadimi?» (deb so‘rashdi). U: «Agar o‘shani qilmaslik imkoni bo‘lsa, chiqmasin», dedi».
Sharh: O‘sha vaqtlarda odamlar oylab tijorat safarida yurishgan. Karvonlarga mollarini ortib, Shomga olib borib sotar, u yerdan yana boshqa narsalarni olib qaytishar edi.
«Ota-onasi bor odam ularni tashlab, tijoratga ketsa bo‘ladimi?» degan savolga imom Hasan Basriy shunday javob aytibdilar: «Agar o‘sha tijoratni qilmasa ham kuni o‘tadigan bo‘lsa, bormagani yaxshi».
Tijorat ortiqcha zebu ziynat uchun mol ishlash maqsadida bo‘ladigan bo‘lsa, unga bormay qo‘yaversin. Ota-onasining xizmatini qilsin, duosini olsin. Ana shuning o‘zi ziyoda mol topishdan ko‘ra yaxshi.
عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ: بَلَغَنَا أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ لَمْ يَكُنْ يَحُجُّ حَتَّى مَاتَتْ أُمُّهُ لِصُحْبَتِهَا.
Zuhriydan rivoyat qilinadi: «Bizga aytilishicha, Abu Hurayra onasining suhbati uchun u vafot etgunicha haj qilmagan».
Sharh: Abu Hurayra roziyallohu anhu onalarini behad hurmat qilib, «Onajonimning suhbatlarini topay, xizmatlarini qilay», deb haj ham qilmaganlar. Onalari vafot etganidan keyingina haj qilganlar. Bu ulug‘ sahobiyning onaga bo‘lgan hurmati. Hattoki hajni ham keyinroqqa qoldirib, onajonimning xizmatidan qolmay, u kishining suhbatidan mahrum bo‘lmay deb, fidoyilik qilganlar.
عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، جِئْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الْهِجْرَةِ، وَقَدْ تَرَكْتُ أَبَوَايَ يَبْكِيَانِ. قَالَ: «فَارْجِعْ إِلَيْهِمَا، فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا».
Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilinadi: «Bir odam Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib, «Ey Allohning Rasuli, huzuringizga hijratga bay’at qilgani keldim. Ota-onamni yig‘lagan hollarida tashlab keldim», dedi.
«Ikkovlarining huzuriga qayt! Ularni qanday yig‘latgan bo‘lsang, shunday kuldir», dedilar».
Sharh: Demak, hijratga chiqish ma’nosida ham ota-onaning ruxsati zarur ekan. Ularni norozi qilib, hijratga ketishga farzandning haqqi yo‘q ekan. Shuning uchun Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam hattoki hijratga otlangan sahobalarining ham ota-onalari norozi bo‘lganlarining xabarini eshitganlaridan so‘ng ularni tezda orqaga qaytishga, ota-onasini xursand qilishga, ularga itoat etishga buyurgan ekanlar.
عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُبَايِعُهُ عَلَى الْهِجْرَةِ، فَقَالَ: مَا جِئْتُ حَتَّى أَبْكَيْتُ أَبَوَايَ. قَالَ: «فَارْجِعْ إِلَيْهِمَا فَأَضْحِكْهِمَا».
Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilinadi: «Bir kishi Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga hijrat uchun bay’at qilgani keldi va: «Ota-onamni yig‘laganicha qoldirib keldim», dedi.
«Ularning oldiga qayt! Ularni kuldir!» dedilar».
Sharh: Bu hadisi sharif ham avvalgi rivoyatga o‘xshar ekan. «Bir odam kelib, Nabiy sollallohu alayhi vasallamga hijrat haqida bay’at qilmoqchi bo‘ldi», deydilar roviy. Lekin gapining ichida: «Men kelayotib, ota-onamni yig‘latib keldim», dedi. «Yo‘q, orqangga qayt, borib, ularni kuldirgin», dedilar Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam.
عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَقَالَ: جِئْتُكَ لِأُبَايِعَكَ عَلَى الْهِجْرَةِ، وَقَدْ تَرَكْتُ أَبَوَايَ يَبْكِيَانِ. قَالَ: «ارْجِعْ إِلَيْهِمَا، فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا».
Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilinadi: «Bir odam Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib, «Ey Allohning Rasuli, huzuringizga hijratga bay’at qilgani keldim. Ota-onamni yig‘lagan hollarida tashlab keldim», dedi.
«Ularga qayt! Ularni qanday yig‘latgan bo‘lsang, shunday qilib kuldir», dedilar».
Sharh: Bu hadisi sharif avval ham kelgan. Lekin ta’kid uchun yana keltirilyapti. Chunki uni boshqa odamlar ham rivoyat qilishgan.
Bir odam kelib, Nabiy sollallohu alayhi vasallamga: «Men sizga hijrat uchun bay’at qilgani keldim. Lekin ota-onam yig‘lab qoldilar», dedi. Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam mazkur sahobaga: «Ota-onangning oldiga bor, ularni kuldirgin», deb farmon berdilar.
«Yaxshilik va silai rahm» kitobi 1-juz.
