Ота-боболаримиз қадимдан маънавиятимизнинг асосий бўлаги бўлмиш ахлоқ масаласига катта эътибор беришган. Бу йўлда ёшларга гўзал хулқ билан безаниш, ёмонлик қилганга ҳам яхшилик қилиш каби эзу тушунчаларни сингдиришган. Бу саъй-ҳаракатлар эса ўз самарасини берган.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам гўзал хулқ ҳақида бундай дейдилар: “Мен гўзал хулқларни мукаммал қилиш учун юборилдим”.
Яна бир ҳадисда У зот соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Менга энг суюклингиз ва қиёмат куни менга жойи яқин бўладиганларингиз гўзал хулқлиларингиздир”, деганлар.
Аслида соғлом табиатли ҳар бир инсон одоб-ахлоқли бўлишга ҳаракат қилади. Чиройли хулқли инсонларни ҳурмат қилади. Чин мўмин гўзал хулқларни яхши деб, ёмон ахлоқларни қоралайдиган инсон эмас, балки гўзал хулқлар билан безаниб-зийнатланиб, ёмон хулқлардан узоқ бўлган кишидир.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобаларидан бири Уқба ибн Омирга бундай деганлар: “Эй Уқба, сенга дунё ва охиратнинг энг афзал хулқи нималигини айтайми? Сендан алоқани узганлар билан алоқа ўрнатасан, сенга зулм қилганларни кечирасан, сени маҳрум қилганга яхшиликлардан берасан”.
Ҳадисга эътибор назари билан қарасак, “фалон, фалон хислатларни билиб қўй” дейилмаган, балки ўша ишларни қилишга, яъни амалга ундалган. Чунки амал – инсонни, жамиятни қутқарадиган асосий омил.
Бугун мусулмонлар орасида гўзал ахлоқни четга суриб қўйиб, қариндошлик ришталарини узаётганлар, ота-онадан воз кечаётганлар, ўзгаларга зулм, озора бераётганлар кам эмас.
Алоқани узган киши билан алоқа ўрнатишга уринган, зулм қилганларни кечирган, маҳрум қилганларга яхшиликдан берган инсонлар жамиятини бир тасаввур қилинг-а! Уларда ҳаё илдиз отган, уларда сабр қарор топган, уларда шижоат ўз ўрнида, уларда мулойимлик одатга айланган шундай бир жамиятки, бундай жамиятга келишмовчиликлар ўз-ўзидан бартараф бўлиб кетади. Бундай халқ фаровон яшайди, бундай миллат юксалади, бундай Ватан гуллаб яшнайди.
Демак, гўзал хулқли бўлиш барча муаммоларимизнинг ечими экан.
Гўзал хулқни, аввало, ўзимиздан бошлашимиз, сўнгра яқинларимиз, атрофимиздагиларга сингдиришимиз, фарзандларимизни одоб-ахлоқ асосида тарбия қилмоғимиз лозим.
Агар шундай қила олсак, бизнинг орамиздан ўғри ҳам, гиёҳванд ҳам, зинокор-у ҳар хил бедаво касалликларга мубтало бўлганлар ҳам, қолаверса, мусулмонликни даъво қилиб юрган фирибгарлар ҳам чиқмайди. Ёшларимиз ўзимиздан тарбия олишади. Илк ва соф исломий тарбияни биздан ўрганиб, ҳар хил экстремистлар таъсирига тушиб қолмайди. Натижада Ватанни ҳам, миллатни ҳам ҳар хил хатарлардан асраган бўламиз.
УЛУҒБЕК ЖИЯНОВ,
Мир Араб олий мадрасаси ўқитувчиси
***
Ota-bobolarimiz qadimdan ma’naviyatimizning asosiy bo‘lagi bo‘lmish axloq masalasiga katta e’tibor berishgan. Bu yo‘lda yoshlarga go‘zal xulq bilan bezanish, yomonlik qilganga ham yaxshilik qilish kabi ezu tushunchalarni singdirishgan. Bu sa’y-harakatlar esa o‘z samarasini bergan.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam go‘zal xulq haqida bunday deydilar: “Men go‘zal xulqlarni mukammal qilish uchun yuborildim”.
Yana bir hadisda U zot sollallohu alayhi va sallam: “Menga eng suyuklingiz va qiyomat kuni menga joyi yaqin bo‘ladiganlaringiz go‘zal xulqlilaringizdir”, deganlar.
Aslida sog‘lom tabiatli har bir inson odob-axloqli bo‘lishga harakat qiladi. Chiroyli xulqli insonlarni hurmat qiladi. Chin mo‘min go‘zal xulqlarni yaxshi deb, yomon axloqlarni qoralaydigan inson emas, balki go‘zal xulqlar bilan bezanib-ziynatlanib, yomon xulqlardan uzoq bo‘lgan kishidir.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam sahobalaridan biri Uqba ibn Omirga bunday deganlar: “Ey Uqba, senga dunyo va oxiratning eng afzal xulqi nimaligini aytaymi? Sendan aloqani uzganlar bilan aloqa o‘rnatasan, senga zulm qilganlarni kechirasan, seni mahrum qilganga yaxshiliklardan berasan”.
Hadisga e’tibor nazari bilan qarasak, “falon, falon xislatlarni bilib qo‘y” deyilmagan, balki o‘sha ishlarni qilishga, ya’ni amalga undalgan. Chunki amal – insonni, jamiyatni qutqaradigan asosiy omil.
Bugun musulmonlar orasida go‘zal axloqni chetga surib qo‘yib, qarindoshlik rishtalarini uzayotganlar, ota-onadan voz kechayotganlar, o‘zgalarga zulm, ozora berayotganlar kam emas.
Aloqani uzgan kishi bilan aloqa o‘rnatishga uringan, zulm qilganlarni kechirgan, mahrum qilganlarga yaxshilikdan bergan insonlar jamiyatini bir tasavvur qiling-a! Ularda hayo ildiz otgan, ularda sabr qaror topgan, ularda shijoat o‘z o‘rnida, ularda muloyimlik odatga aylangan shunday bir jamiyatki, bunday jamiyatga kelishmovchiliklar o‘z-o‘zidan bartaraf bo‘lib ketadi. Bunday xalq farovon yashaydi, bunday millat yuksaladi, bunday Vatan gullab yashnaydi.
Demak, go‘zal xulqli bo‘lish barcha muammolarimizning yechimi ekan.
Go‘zal xulqni, avvalo, o‘zimizdan boshlashimiz, so‘ngra yaqinlarimiz, atrofimizdagilarga singdirishimiz, farzandlarimizni odob-axloq asosida tarbiya qilmog‘imiz lozim.
Agar shunday qila olsak, bizning oramizdan o‘g‘ri ham, giyohvand ham, zinokor-u har xil bedavo kasalliklarga mubtalo bo‘lganlar ham, qolaversa, musulmonlikni da’vo qilib yurgan firibgarlar ham chiqmaydi. Yoshlarimiz o‘zimizdan tarbiya olishadi. Ilk va sof islomiy tarbiyani bizdan o‘rganib, har xil ekstremistlar ta’siriga tushib qolmaydi. Natijada Vatanni ham, millatni ham har xil xatarlardan asragan bo‘lamiz.
ULUG‘BЕK JIYANOV,
Mir Arab oliy madrasasi o‘qituvchisi
