Инсоният тарихи турли офат ва мусибатларга гувоҳ бўлган. Бироқ жамиятни ичидан емирувчи, инсоннинг ақли, соғлиғи ва келажагини барбод қилувчи энг хавфли иллатлардан бири бу гиёҳвандликдир.
Бугунги кунда мазкур муаммо нафақат алоҳида инсон, балки бутун жамият хавфсизлиги, миллат генофонди ва келажак авлод тақдирига жиддий таҳдид солаётган глобал муаммога айланди.
Ислом дини инсоннинг жони, ақли, моли, обрўси ва динини муҳофаза қилишни олий мақсадлардан деб билади. Шу боис инсон ақлини заифлаштирадиган, соғлиғига зарар етказадиган ҳар қандай воситалар қатъий қораланади.
Қуръони каримда гиёҳвандлик номи бевосита тилга олинмаган бўлса-да, унинг зарари ҳақидаги ҳукмлар умумий қоидалар орқали баён қилинган. Аллоҳ таоло Бақара сурасининг 195-оятида: «…Ўз қўлларингиз билан ўзларингизни ҳалокатга ташламанг…», деб марҳамат қилади.
Шунингдек, Нисо сурасининг 29-оятида: «…Ўзларингизни ўлдирмангиз. Албатта, Аллоҳ сизларга раҳмлидир», дейилади.
Гиёҳвандлик инсонни аста-секин ҳалокатга етаклайди. Бу эса ўз жонига зарар етказишнинг бир кўриниши бўлиб, Исломда қаттиқ қораланади. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», деганлар (Имом Муслим ривояти).
Яна бир ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар қандай маст қилувчи ва инсонни бўшаштирувчи нарсалардан қайтарганлари ривоят қилинган.
Замонавий тиббиёт ҳам гиёҳванд моддалар инсоннинг марказий асаб тизимига оғир зарар етказиб, унинг фикрлаш ва ҳаракат қилиш қобилиятини издан чиқаришини тасдиқламоқда.
БМТнинг Наркотиклар ва жиноятчилик бўйича бошқармаси маълумотларига кўра, бугунги кунда дунёда қарийб 300 миллион киши камида бир марта гиёҳванд модда истеъмол қилган.
Уларнинг тахминан 40 миллиони гиёҳвандликнинг оғир шаклларидан азият чекмоқда. Ҳар йили 500 мингдан ортиқ инсон гиёҳвандлик ва унинг оқибатида юзага келадиган касалликлар сабабли ҳаётдан кўз юммоқда.
Мутахассисларнинг таъкидлашича, гиёҳвандлик ёшариб бормоқда. Илгари асосан катта ёшдагилар орасида кузатилган мазкур иллат бугун айрим ҳолларда ўсмирлар ва ёшлар орасида ҳам учрамоқда.
Шунингдек, интернет ва ижтимоий тармоқлар орқали гиёҳванд моддаларнинг ноқонуний савдоси кенгайиб бораётгани ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар олдига янги вазифаларни қўймоқда.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Маст қилувчи нарсалардан сақланинглар, чунки у барча ёмонликларнинг калитидир», деганлар.
Ҳақиқатан ҳам гиёҳвандлик ортидан кўплаб ижтимоий муаммолар келиб чиқади. Мазкур иллатга берилган инсон навбатдаги дозани топиш мақсадида ўз оиласига, яқинларига ва жамиятга зарар етказиши мумкин.
Бу эса оилалар парчаланишига, фарзандларнинг тарбиясиз қолишига, жиноятчиликнинг ортишига сабаб бўлади. Ўғрилик, фирибгарлик ва бошқа ҳуқуқбузарликларнинг маълум қисми ҳам айнан гиёҳвандлик билан боғлиқ ҳолда содир этилмоқда.
Ислом дини инсонни пок ва соғлом ҳаёт кечиришга чорлайди. Гиёҳвандлик эса Аллоҳ таоло инсонга ато этган ақл ва соғлиқ неъматларини йўқ қилишга олиб борадиган оғир иллатдир.
Шунинг учун бу балога қарши курашиш нафақат давлат идораларининг, балки ҳар бир ота-она, устоз, маҳалла ва бутун жамиятнинг вазифасидир.
Фарзандларимиз кимлар билан дўстлашаётганига, бўш вақтини қандай ўтказаётганига эътиборли бўлишимиз, уларни соғлом турмуш тарзи ва эзгу қадриятлар руҳида тарбиялашимиз лозим.
Зеро, соғлом авлод ва маънан баркамол ёшлар — юрт келажагининг мустаҳкам пойдеворидир.
Исломжон Маматов,
Олтиариқ тумани “Шоҳ-Толиб” масжиди имом-ноиби
***
Insoniyat tarixi turli ofat va musibatlarga guvoh bo‘lgan. Biroq jamiyatni ichidan yemiruvchi, insonning aqli, sog‘lig‘i va kelajagini barbod qiluvchi eng xavfli illatlardan biri bu giyohvandlikdir.
Bugungi kunda mazkur muammo nafaqat alohida inson, balki butun jamiyat xavfsizligi, millat genofondi va kelajak avlod taqdiriga jiddiy tahdid solayotgan global muammoga aylandi.
Islom dini insonning joni, aqli, moli, obro‘si va dinini muhofaza qilishni oliy maqsadlardan deb biladi. Shu bois inson aqlini zaiflashtiradigan, sog‘lig‘iga zarar yetkazadigan har qanday vositalar qatʼiy qoralanadi.
Qurʼoni karimda giyohvandlik nomi bevosita tilga olinmagan bo‘lsa-da, uning zarari haqidagi hukmlar umumiy qoidalar orqali bayon qilingan. Alloh taolo Baqara surasining 195-oyatida: «…O‘z qo‘llaringiz bilan o‘zlaringizni halokatga tashlamang…», deb marhamat qiladi.
Shuningdek, Niso surasining 29-oyatida: «…O‘zlaringizni o‘ldirmangiz. Albatta, Alloh sizlarga rahmlidir», deyiladi.
Giyohvandlik insonni asta-sekin halokatga yetaklaydi. Bu esa o‘z joniga zarar yetkazishning bir ko‘rinishi bo‘lib, Islomda qattiq qoralanadi. Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir», deganlar (Imom Muslim rivoyati).
Yana bir hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam har qanday mast qiluvchi va insonni bo‘shashtiruvchi narsalardan qaytarganlari rivoyat qilingan.
Zamonaviy tibbiyot ham giyohvand moddalar insonning markaziy asab tizimiga og‘ir zarar yetkazib, uning fikrlash va harakat qilish qobiliyatini izdan chiqarishini tasdiqlamoqda.
BMTning Narkotiklar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi maʼlumotlariga ko‘ra, bugungi kunda dunyoda qariyb 300 million kishi kamida bir marta giyohvand modda isteʼmol qilgan.
Ularning taxminan 40 millioni giyohvandlikning og‘ir shakllaridan aziyat chekmoqda. Har yili 500 mingdan ortiq inson giyohvandlik va uning oqibatida yuzaga keladigan kasalliklar sababli hayotdan ko‘z yummoqda.
Mutaxassislarning taʼkidlashicha, giyohvandlik yosharib bormoqda. Ilgari asosan katta yoshdagilar orasida kuzatilgan mazkur illat bugun ayrim hollarda o‘smirlar va yoshlar orasida ham uchramoqda.
Shuningdek, internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali giyohvand moddalarning noqonuniy savdosi kengayib borayotgani huquqni muhofaza qiluvchi organlar oldiga yangi vazifalarni qo‘ymoqda.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: «Mast qiluvchi narsalardan saqlaninglar, chunki u barcha yomonliklarning kalitidir», deganlar.
Haqiqatan ham giyohvandlik ortidan ko‘plab ijtimoiy muammolar kelib chiqadi. Mazkur illatga berilgan inson navbatdagi dozani topish maqsadida o‘z oilasiga, yaqinlariga va jamiyatga zarar yetkazishi mumkin.
Bu esa oilalar parchalanishiga, farzandlarning tarbiyasiz qolishiga, jinoyatchilikning ortishiga sabab bo‘ladi. O‘g‘rilik, firibgarlik va boshqa huquqbuzarliklarning maʼlum qismi ham aynan giyohvandlik bilan bog‘liq holda sodir etilmoqda.
Islom dini insonni pok va sog‘lom hayot kechirishga chorlaydi. Giyohvandlik esa Alloh taolo insonga ato etgan aql va sog‘liq neʼmatlarini yo‘q qilishga olib boradigan og‘ir illatdir.
Shuning uchun bu baloga qarshi kurashish nafaqat davlat idoralarining, balki har bir ota-ona, ustoz, mahalla va butun jamiyatning vazifasidir.
Farzandlarimiz kimlar bilan do‘stlashayotganiga, bo‘sh vaqtini qanday o‘tkazayotganiga eʼtiborli bo‘lishimiz, ularni sog‘lom turmush tarzi va ezgu qadriyatlar ruhida tarbiyalashimiz lozim.
Zero, sog‘lom avlod va maʼnan barkamol yoshlar — yurt kelajagining mustahkam poydevoridir.
Islomjon Mamatov,
Oltiariq tumani “Shoh-Tolib” masjidi imom-noibi
