Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бизларга қолдириб кетган таълимотларидан бири шуки, мўмин киши илмсиз ҳолда ўзгалар билан талашиб-тортишмаслиги лозим бўлади.
Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Аллоҳнинг оятлари ҳақида ўзларига келган ҳужжат-далилсиз талашиб-тортишадиганлар Аллоҳ томонидан ҳам, иймон келтирганлар томонидан ҳам қаттиқ ғазабга қолурлар. Аллоҳ шундай қилиб, ҳар бир мутакаббир ва зўровон қалбни муҳрлар” (Ғофир сураси, 35-оят).
Пайғамбаримиз алайҳиссалом бизни илмсиз тарзда талашиб-тортишишдан қайтаришларига сабаб, илмсиз талашиб-тортишаётган киши жоҳиллиги туфайли бўҳтон ва ёлғон сўзларни айтади.
Каъб ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар: “Ким илмни уламолар билан бирга юриш, жоҳиллар билан талашиб-тортишиш ёки одамларни ўзига қаратиш учун ўрганса Аллоҳ таоло уни дўзахга киргизади” (Имом Термизий ривояти).
Ушбу ҳадисда “ким илмни уламолар билан бирга юриш учун ўрганса” дейилишидан мақсад, башарият манфаати учун, ёки ер юзини ободли учун ёҳуд ибодатни тўғри адо этиш учун эмас, балки одамлар уни олим десинлар учун, натижада олимлар қаторидан жой олиш учун ўрганган бўлса, дейилмоқда.
Демак, бундай кишида ихлос бўлмайди, ният тўғри бўлмаган бўлади ва у Аллоҳ учун холис илм олмаган бўлади. Шунинг учун ҳам унинг борар жойи дўзахдир.
Абу Умома Боҳилий разияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳеч бир қавм ҳидоят топганидан сўнг адашмаган, фақат талашиб-тортиша бошлагач залолатга кетган”, дедилар ва ушбу оятни тиловат қилдилар: “Улар уни сенга фақат талашиб-тортишиш учунгина мисол келтирдилар. Зеро, улар хусуматчи қавмдирлар” (Зухруф сураси, 58-оят) (Имом Термизий ривояти).
Яъни улар ҳақни истамайдилар, мақсадлари фақат талашиб-тортишишдан иборатдир.
Ҳомиджон домла ИШМАТБЕКОВ
* * *
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning bizlarga qoldirib ketgan ta’limotlaridan biri shuki, mo‘min kishi ilmsiz holda o‘zgalar bilan talashib-tortishmasligi lozim bo‘ladi.
Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Allohning oyatlari haqida o‘zlariga kelgan hujjat-dalilsiz talashib-tortishadiganlar Alloh tomonidan ham, iymon keltirganlar tomonidan ham qattiq g‘azabga qolurlar. Alloh shunday qilib, har bir mutakabbir va zo‘rovon qalbni muhrlar” (G‘ofir surasi, 35-oyat).
Payg‘ambarimiz alayhissalom bizni ilmsiz tarzda talashib-tortishishdan qaytarishlariga sabab, ilmsiz talashib-tortishayotgan kishi johilligi tufayli bo‘hton va yolg‘on so‘zlarni aytadi.
Ka’b ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Kim ilmni ulamolar bilan birga yurish, johillar bilan talashib-tortishish yoki odamlarni o‘ziga qaratish uchun o‘rgansa Alloh taolo uni do‘zaxga kirgizadi” (Imom Termiziy rivoyati).
Ushbu hadisda “kim ilmni ulamolar bilan birga yurish uchun o‘rgansa” deyilishidan maqsad, bashariyat manfaati uchun, yoki yer yuzini obodli uchun yohud ibodatni to‘g‘ri ado etish uchun emas, balki odamlar uni olim desinlar uchun, natijada olimlar qatoridan joy olish uchun o‘rgangan bo‘lsa, deyilmoqda.
Demak, bunday kishida ixlos bo‘lmaydi, niyat to‘g‘ri bo‘lmagan bo‘ladi va u Alloh uchun xolis ilm olmagan bo‘ladi. Shuning uchun ham uning borar joyi do‘zaxdir.
Abu Umoma Bohiliy raziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Hech bir qavm hidoyat topganidan so‘ng adashmagan, faqat talashib-tortisha boshlagach zalolatga ketgan”, dedilar va ushbu oyatni tilovat qildilar: “Ular uni senga faqat talashib-tortishish uchungina misol keltirdilar. Zero, ular xusumatchi qavmdirlar” (Zuxruf surasi, 58-oyat) (Imom Termiziy rivoyati).
Ya’ni ular haqni istamaydilar, maqsadlari faqat talashib-tortishishdan iboratdir.
Homidjon domla ISHMATBЕKOV
