Савол: Ассалому алайкум!
— Масжидда жанозани эълон қилиш мумкинми?
Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Масжидда жаноза ёки бирор мўмин инсоннинг вафот этганини эълон қилишнинг зарари йўқ. Бу шаръан жоиз амал ҳисобланади. Айрим нарсаларни масжидда эълон қилишдан қайтарилган, масалан йўқолган нарсани эълон қилиш мумкин эмас. Аммо жаноза ва ўлимга оид ҳолатларни эълон қилиш мумкин. Чунки бу орқали масжиддаги мўминлар вафот этган мўмин биродари олдидаги бурчини бажариш имкони бўлади. Жаноза ўқувчилар, марҳумга дуо қилувчилар сони кўпаяди. Бу албатта, вафот этган банда учун фойда бўлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам масжидда Нажошийнинг, Муъта жангида Жаъфар ибн Абу Толиб каби бир неча қўмондон саҳобаларнинг вафот этганини ёнларидаги саҳобийларга хабар қилганлар.
Бу ҳақда фиқҳий манбаларимизда ҳам айтилган. Жумладан, “Мароқил фалоҳ шарҳи нурил изоҳ” китобида бундай дейилган:
«ولا بأس بإعلام الناس بموته» بل يستحب لتكثير المصلين عليه لما روى الشيخان أن صلى الله عليه وسلم نعى لأصحابه النجاشي في اليوم الذي مات فيه وأنه نعى جعفر بن أبي طالب وزيد بن حارثة وعبد الله بن رواحة. وقال في النهاية إن كان عالما أو زاهدا أو ممن يتبرك به فقد استحسن بعض المتأخرين النداء في الأسواق لجنازته وهو الأصح اهـ. وكثير من المشايخ لم يرو بأسا بأن يؤذن بالجنازة ليؤدي أقاربه وأصدقاؤه حقه لكن لا على جهة التفخيم والإفراط في المدح «
“Одамларга бир кишининг вафот этгани ҳақида эълон қилиш жоиз, балки бу туфайли жаноза ўқувчилар кўпайгани учун мустаҳаб ҳам саналади. Қолавераса, Имом Бухорий ва Имом Муслимлар ривоят қилган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Нажожий вафот этганда саҳобаи киромларига унинг вафоти ҳақида хабар берганлар. Шунингдек Жаъфар ибн Абу Толиб, Зайд ибн Ҳориса ва Абдуллоҳ ибн Равоҳанинг вафотини ҳам хабарини берганлар. “Ниҳоя”да шундай дейилган: “Агар вафот этган киши олим, зоҳид ёки табаррук инсон бўлса, айрим мутааххир уламолар бозорларда унинг жанозасини эълон қилишни яхши амал деб айтишган ва уламолар бу гапни энг тўғри гап деб айтганлар. Кўп машойихлар жанозага чақиришни жоиз дейишган. Чунки бу орқали яқинлари ва дўстлари маййитнинг ҳақини адо этишади. Лекин мақтовда ҳаддан ошириб юборилмайди”. Валлоҳу аълам.
ЎМИ Фатво маркази
* * *
Savol: Assalomu alaykum!
— Masjidda janozani e’lon qilish mumkinmi?
Javob: Va alaykum assalom!
— Masjidda janoza yoki biror mo‘min insonning vafot etganini e’lon qilishning zarari yo‘q. Bu shar’an joiz amal hisoblanadi. Ayrim narsalarni masjidda e’lon qilishdan qaytarilgan, masalan yo‘qolgan narsani e’lon qilish mumkin emas. Ammo janoza va o‘limga oid holatlarni e’lon qilish mumkin. Chunki bu orqali masjiddagi mo‘minlar vafot etgan mo‘min birodari oldidagi burchini bajarish imkoni bo‘ladi. Janoza o‘quvchilar, marhumga duo qiluvchilar soni ko‘payadi. Bu albatta, vafot etgan banda uchun foyda bo‘ladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam masjidda Najoshiyning, Mu’ta jangida Ja’far ibn Abu Tolib kabi bir necha qo‘mondon sahobalarning vafot etganini yonlaridagi sahobiylarga xabar qilganlar.
Bu haqda fiqhiy manbalarimizda ham aytilgan. Jumladan, “Maroqil faloh sharhi nuril izoh” kitobida bunday deyilgan:
«ولا بأس بإعلام الناس بموته» بل يستحب لتكثير المصلين عليه لما روى الشيخان أن صلى الله عليه وسلم نعى لأصحابه النجاشي في اليوم الذي مات فيه وأنه نعى جعفر بن أبي طالب وزيد بن حارثة وعبد الله بن رواحة. وقال في النهاية إن كان عالما أو زاهدا أو ممن يتبرك به فقد استحسن بعض المتأخرين النداء في الأسواق لجنازته وهو الأصح اهـ. وكثير من المشايخ لم يرو بأسا بأن يؤذن بالجنازة ليؤدي أقاربه وأصدقاؤه حقه لكن لا على جهة التفخيم والإفراط في المدح «
“Odamlarga bir kishining vafot etgani haqida e’lon qilish joiz, balki bu tufayli janoza o‘quvchilar ko‘paygani uchun mustahab ham sanaladi. Qolaverasa, Imom Buxoriy va Imom Muslimlar rivoyat qilgan hadisi sharifda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Najojiy vafot etganda sahobai kiromlariga uning vafoti haqida xabar berganlar. Shuningdek Ja’far ibn Abu Tolib, Zayd ibn Horisa va Abdulloh ibn Ravohaning vafotini ham xabarini berganlar. “Nihoya”da shunday deyilgan: “Agar vafot etgan kishi olim, zohid yoki tabarruk inson bo‘lsa, ayrim mutaaxxir ulamolar bozorlarda uning janozasini e’lon qilishni yaxshi amal deb aytishgan va ulamolar bu gapni eng to‘g‘ri gap deb aytganlar. Ko‘p mashoyixlar janozaga chaqirishni joiz deyishgan. Chunki bu orqali yaqinlari va do‘stlari mayyitning haqini ado etishadi. Lekin maqtovda haddan oshirib yuborilmaydi”. Vallohu a’lam.
O‘MI Fatvo markazi
