Халифа Али ибн Абу Толиб ўзларининг йўқолган совутларини Куфанинг бозорида бир зиммий кишининг қўлида кўриб қолиб уни қайтариб беришни талаб қиладилар. Зиммий буни инкор қилади. Буни ҳал қилиб бериши учун иккилари қози Шурайҳ ҳузурига боришади. Али розияллоҳу анҳу Шурайҳга воқеани айтиб совут ўзлариники эканини айтадилар. Шурайҳ, зиммийдан: «Хўш, сен нима дейсан?» – дейди. У: «Совут меники, чунки у менинг кўлимда, бироқ амирул мўмининни ёлғончи деб ҳам ўйламайман», – дейди.
Қози Али розияллоҳу анҳуга: «Гапингизга шубҳам йўқ, эй мўминлар амири. Совут сизники эканлигига ишонаман. Аммо, даъвоингиз исботи учун иккита гувоҳ, лозим», – дейди. Шунда Али Қанбар исмли мавлолари ва ўғиллари Ҳасан гувоҳлик беришини айтадилар. «Ўғилнинг отага гувоҳлиги ўтмайди», – дейди қози.
Кейин эса зиммийдан қасам ичишни сўрайди. У қасам ичади. Шунда Шурайҳ: «Даъвогар далил келтириши керак, инкор қилувчи қасам ичиши керак», – деган қоидани айтади-да, совут зиммийга берилсин, деб ҳукм чиқаради. Али розияллоҳу анҳу зиммийга: «Совутни олақол, менинг бошқа гувоҳларим йўқ», – дейдилар. Зиммий бундан қаттиқ таъсирланади ва: «Мен, эй мўминлар амири, совут сизники эканлигига гувоҳлик бераман, уни Сиффийнга кетаётган қўшин изидан бориб йўлдан топиб олган эдим», – дейди ва: «Ё Аллоҳ, ўз қозиси ҳузурида халифа ҳақ-ҳуқуқ талашди. Қози менинг фойдамга ҳукм чиқарди. Мен бу дин ҳақ эканига, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига, Муҳаммад саллоллоҳу алайҳи ва саллам унинг бандаси ва расули эканига иқрор бўлдим дея имон келтиради ва: «Қози жаноблари, совут ростдан ҳам амирул мўминникидир», – дейди.
Али розияллоҳу анҳу эса: «Сен мусулмон бўлдинг. Совут сенга совға. Мана бу отни ҳам қўшиб бераман, олақол», – деб совут ва отни унга ҳадя қиладилар.
Бу воқеадан кўп вақт ўтмай Наҳровон кунида бу киши Али розияллоҳу анҳу байроғи остида хаворижларга қарши жангда иштирок этади ва шаҳидлардан бўлади.
«Суварун мин ҳаётит-тобеин» китобидан
Раҳматуллоҳ ФАЙЗУЛЛАЕВ таржимаси
