Динимиз мусулмонларни бир қанча ишларга буюрган ва бир қанча ишлардан қайтарган. Буюрилган ишларда банда ва жамиятга катта манфаатлар бўлса, қайтарилган ишларда уларга катта зарарлар бор. Ман қилинган ишларни қилишнинг зарари баъзида фақат маълум шахсларга етса, баъзисининг зарари кенг кўламли бўлиб, бутун жамиятга салбий таъсир қилади. Ана шундай иллатлардан бири коррупция – порахўрликдир.
Аллоҳ таоло мўмин-мусулмонларни ҳалол касб қилиш, молларини ўзаро розилик билан олишга чақиради. Бу ҳақда Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади: “Мол (ва бойлик)ларингизни ўрталарингизда ботил (йўллар) билан емангиз! Шунингдек, била туриб, одамларнинг ҳақларидан бир қисмини гуноҳ йўли билан ейиш (ўзлаштириш) мақсадида уни ҳокимларга ҳавола этмангиз!” (Бақара сураси 188-оят).
Бу оятнинг замирида ўғрилик, босқинчилик, алдов, фирибгарлик, шу билан бирга, порахўрлик билан ўзгаларнинг молларини ўзлаштириш ҳаромлиги ётади.
Ҳадиси шарифда “Ҳукмда пора берувчи ва пора олувчига Аллоҳнинг лаънати бўлсин”, – дейилган. Бошқа бир ривоятда пора олувчи ва берувчи ўртасидаги воситачи ҳам лаънатланган. Демак, пора талаб қилиш ҳам, пора бериш ҳам, улар ўртасида воситачилик қилиш ҳам ҳаром амалдир.
Адолатли ҳукмдор номини олган Умар ибн Абдулазиз у кишига келтирилган ҳадяларни қабул қилмас эдилар. У кишига: “Пайғамбаримиз алайҳиссалом У кишига ҳадя берилса, қабул қилардиларку?!” дейишса: “Ҳа, ҳақиқатан у моллар Пайғамбаримиз алайҳиссаломга ҳадя бўлган, бизга эса бу порадир. Чунки одамлар у зотга пайғамбарликлари сабабли яқинлашмоқчи бўлишган. Бизга эса бошлиқ бўлганимиз учун яқинлашмоқчи бўладилар”, – дедилар.
Демак, жамиятдаги ҳар бир шахс динимиз ман қилган порахўрлик ва шунга ўхшаган иллатларга қарши курашда фаол бўлиши керак. Акс ҳолда, бу гуноҳнинг зарари ҳаммага уради ва жамиятдаги ҳар бир соҳадага занжир сингари боғланиб кетади. Гоҳида порани мансабдор шахс сўраса, гоҳида биз ўзимиз уларга совға таклиф қиламиз, ўзимиз уларни шунга ўргатамиз ва лойиқ бўлмаган ўринга ёки нарсага эришмоқчи бўламиз. Қарс икки қўлдан чиқади, шунинг учун ҳадиси шарифларда порага алоқадор бўлган ҳар икки томон азобу уқубатда бир хил бўлиши баён қилинган.
Коррупция – порахўрлик ҳақида сўз бораркан, тамагирлик ҳақида тўхталмасликнинг иложи йўқ. “Тамаъ” деб бировдан бир нарса умидвор бўлишга айтилади. Тани жони соғ-саломат, ишга ярайдиган кишиларга тамаъ қилиш ҳаромдир. Тамаъ балосига гирифтор бўлган кишилардан номус ва ҳаё сифатлари кўтарилади. Ҳозирги кунда тамаъ билан қорин тўйғазадиган кишилар кўпайгани ачинарли ҳол. Тамагирнинг кўзи дунё молига тўймайди. Улуғлар айтадиларки, тамагирга бир водий тилло берилса ҳам яна бир водий бўлсайди деб ношукрлик қилади. Бу ҳақида Сўфи Оллоёр бобомиз ҳам шундай баён қилганлар:
Тамалик сийладин беҳдур сийланган,
Тилангандин эрур ортиқ – тилинган.
Эмаклаб кетса, тушса эт била пўст,
Тама қилма кишидин тўша, эй дўст!
Тамагирлик билан бир сурув қўй олгандан кўра, елкага мушт урганлари афзалдир. Тиланчи бўлиб юргандан эски кийимларда тилиниб юрган яхши. Эй биродар! Эмаклаб, тери-ю этинг тушуб не машаққатлар ичида юрган бўлсанг-да, одамлардан гарчи биргина луқма бўлса ҳам тамаъ кутма!
Бугун моддий манфаат учун, мансаб учун, йўқчиликдан қўрқиб, одамларнинг хурмат ва эътиборидан қолишдан кўра ўзларига тамани жоиз кўрганлардан таъби хира бўлади кишининг.
Яна бир ҳолат борки, бу миллатнинг оёғига болта уради, унинг маънавияти ва келажагига таҳдид солади, бу – таълим соҳасидаги порахўрликдир. Чунки билимдон ўқитувчи қолиб, салоҳиятсиз, билимсиз киши ёшларга таълим берса, ёшларнинг келажаги хавф остида қолади. Олийгоҳга келганда яна порахўрлик бўлиб, билимдон қолиб, нодон ўқишга кириб кетса, ўз-ўзидан илмий савия тушиб кетади. Одамларда адолатга нисбатан ишонч йўқолади.
Шундай экан, бугун ҳар биримиз юрт равнақи йўлида ҳалолу пок яшашга интилишимиз, ҳар қандай ҳаром ва шубҳали лумалардан, тамаъю порадан ўзимизни сақлашимиз даркор.
Аллоҳ таоло барчамизни ўз нафсимизга енгилиб қолишдан, тама ва мол дунёга бўлган очкўзликдан ўзи паноҳ берсин.
Убайдуллоҳ АБДУЛЛАЕВ,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби
***
Dinimiz musulmonlarni bir qancha ishlarga buyurgan va bir qancha ishlardan qaytargan. Buyurilgan ishlarda banda va jamiyatga katta manfaatlar bo‘lsa, qaytarilgan ishlarda ularga katta zararlar bor. Man qilingan ishlarni qilishning zarari ba’zida faqat ma’lum shaxslarga yetsa, ba’zisining zarari keng ko‘lamli bo‘lib, butun jamiyatga salbiy ta’sir qiladi. Ana shunday illatlardan biri korrupsiya – poraxo‘rlikdir.
Alloh taolo mo‘min-musulmonlarni halol kasb qilish, mollarini o‘zaro rozilik bilan olishga chaqiradi. Bu haqda Qur’oni karimda shunday marhamat qilinadi: “Mol (va boylik)laringizni o‘rtalaringizda botil (yo‘llar) bilan yemangiz! Shuningdek, bila turib, odamlarning haqlaridan bir qismini gunoh yo‘li bilan yeyish (o‘zlashtirish) maqsadida uni hokimlarga havola etmangiz!” (Baqara surasi 188-oyat).
Bu oyatning zamirida o‘g‘rilik, bosqinchilik, aldov, firibgarlik, shu bilan birga, poraxo‘rlik bilan o‘zgalarning mollarini o‘zlashtirish haromligi yotadi.
Hadisi sharifda “Hukmda pora beruvchi va pora oluvchiga Allohning la’nati bo‘lsin”, – deyilgan. Boshqa bir rivoyatda pora oluvchi va beruvchi o‘rtasidagi vositachi ham la’natlangan. Demak, pora talab qilish ham, pora berish ham, ular o‘rtasida vositachilik qilish ham harom amaldir.
Adolatli hukmdor nomini olgan Umar ibn Abdulaziz u kishiga keltirilgan hadyalarni qabul qilmas edilar. U kishiga: “Payg‘ambarimiz alayhissalom U kishiga hadya berilsa, qabul qilardilarku?!” deyishsa: “Ha, haqiqatan u mollar Payg‘ambarimiz alayhissalomga hadya bo‘lgan, bizga esa bu poradir. Chunki odamlar u zotga payg‘ambarliklari sababli yaqinlashmoqchi bo‘lishgan. Bizga esa boshliq bo‘lganimiz uchun yaqinlashmoqchi bo‘ladilar”, – dedilar.
Demak, jamiyatdagi har bir shaxs dinimiz man qilgan poraxo‘rlik va shunga o‘xshagan illatlarga qarshi kurashda faol bo‘lishi kerak. Aks holda, bu gunohning zarari hammaga uradi va jamiyatdagi har bir sohadaga zanjir singari bog‘lanib ketadi. Gohida porani mansabdor shaxs so‘rasa, gohida biz o‘zimiz ularga sovg‘a taklif qilamiz, o‘zimiz ularni shunga o‘rgatamiz va loyiq bo‘lmagan o‘ringa yoki narsaga erishmoqchi bo‘lamiz. Qars ikki qo‘ldan chiqadi, shuning uchun hadisi shariflarda poraga aloqador bo‘lgan har ikki tomon azobu uqubatda bir xil bo‘lishi bayon qilingan.
Korrupsiya – poraxo‘rlik haqida so‘z borarkan, tamagirlik haqida to‘xtalmaslikning iloji yo‘q. “Tama’” deb birovdan bir narsa umidvor bo‘lishga aytiladi. Tani joni sog‘-salomat, ishga yaraydigan kishilarga tama’ qilish haromdir. Tama’ balosiga giriftor bo‘lgan kishilardan nomus va hayo sifatlari ko‘tariladi. Hozirgi kunda tama’ bilan qorin to‘yg‘azadigan kishilar ko‘paygani achinarli hol. Tamagirning ko‘zi dunyo moliga to‘ymaydi. Ulug‘lar aytadilarki, tamagirga bir vodiy tillo berilsa ham yana bir vodiy bo‘lsaydi deb noshukrlik qiladi. Bu haqida So‘fi Olloyor bobomiz ham shunday bayon qilganlar:
Tamalik siyladin behdur siylangan,
Tilangandin erur ortiq – tilingan.
Emaklab ketsa, tushsa et bila po‘st,
Tama qilma kishidin to‘sha, ey do‘st!
Tamagirlik bilan bir suruv qo‘y olgandan ko‘ra, yelkaga musht urganlari afzaldir. Tilanchi bo‘lib yurgandan eski kiyimlarda tilinib yurgan yaxshi. Ey birodar! Emaklab, teri-yu eting tushub ne mashaqqatlar ichida yurgan bo‘lsang-da, odamlardan garchi birgina luqma bo‘lsa ham tama’ kutma!
Bugun moddiy manfaat uchun, mansab uchun, yo‘qchilikdan qo‘rqib, odamlarning xurmat va e’tiboridan qolishdan ko‘ra o‘zlariga tamani joiz ko‘rganlardan ta’bi xira bo‘ladi kishining.
Yana bir holat borki, bu millatning oyog‘iga bolta uradi, uning ma’naviyati va kelajagiga tahdid soladi, bu – ta’lim sohasidagi poraxo‘rlikdir. Chunki bilimdon o‘qituvchi qolib, salohiyatsiz, bilimsiz kishi yoshlarga ta’lim bersa, yoshlarning kelajagi xavf ostida qoladi. Oliygohga kelganda yana poraxo‘rlik bo‘lib, bilimdon qolib, nodon o‘qishga kirib ketsa, o‘z-o‘zidan ilmiy saviya tushib ketadi. Odamlarda adolatga nisbatan ishonch yo‘qoladi.
Shunday ekan, bugun har birimiz yurt ravnaqi yo‘lida halolu pok yashashga intilishimiz, har qanday harom va shubhali lumalardan, tama’yu poradan o‘zimizni saqlashimiz darkor.
Alloh taolo barchamizni o‘z nafsimizga yengilib qolishdan, tama va mol dunyoga bo‘lgan ochko‘zlikdan o‘zi panoh bersin.
Ubaydulloh ABDULLAYEV,
Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi
