Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
Мисвок қилиш оғизни покловчи сифатида ҳар бир ибодатимизда зарур ва муҳим воситадир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам умматларига машаққат бўлишини мулоҳаза қилганлари сабабидангина уларга ҳар таҳоратда мисвок қилишни буюрмаганларининг ўзиёқ бу ишга қанчалар аҳамият берганларини кўрсатиб турибди. Сийрат китобларидан маълумки, жаноб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафотларига қадар мунтазам мисвок қилганлар.
Аммо ҳозирги пайтда мусулмонларимиз бу муҳим ишга эътиборсиз бўлиб қолишган. Айримлари мисвокни ёнда олиб юришса ҳам, таҳоратда уни тишга теккизиб қўйиш билан кифояланишади, тишлари сарғайганича қолаверади. Баъзилари эса тишларини замонавий воситалар билан ялтиратиб ювишади, мисвок қилиш ҳам бир ибодат, ибодат бўлганда ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам таъкидлаган ибодат эканини унутиб қўйишади, Роббини рози қилишни ўйлашмайди. Кўплар мисвок тутиш тартибларини билишмайди. Унга чанг-ғубор тегмаслиги учун махсус ғилофда олиб юриш, ҳар гал мисвок қилишдан олдин ва кейин уни яхшилаб ювиш, тоза ҳолда сақлаш лозим бўлади.
Мисвок борасида юздан ортиқ ҳадислар ворид бўлган. Бундан ташқари саҳобийларнинг ҳам мисвокнинг фазилатлари, фойдалари ҳақидаги сўзлари кўп. Алий ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу: «Оғизларингиз Қуръон йўлидир. Уни мисвок билан тозаланг», «Қуръон ўқиш, рўза тутиш ва мисвок ишлатиш хотирани кучайтиради», деганлар. Аббос ибн Абдулмутталиб розияллоҳу анҳу: «Нега сарғайган тишларингиз билан ҳузуримга кирасиз? Мисвок ишлатинг», деб айтганлар. Имом Авзоий: «Мисвок қўлламоқ таҳоратнинг ярмидир», деганлар.
Арок дарахти шохчаларидан тайёрланадиган мисвокнинг фойдалари, шифобахш хоссаларини қадимда яхши билишган. Ҳофиз Ибн Ҳожар розияллоҳу анҳу ҳамда Ибн Қоййум мисвокнинг ўттиздан ортиқ фойда ва хусусиятларини санаб ўтишган. Қуйида шулардан айримларини келтирамиз:
1. Мисвок Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг асло тарк этмаган суннатлари.
2. Аллоҳнинг розилигига эриштиради.
3. Оғиздаги бадбўйларни хушбўйлаштиради.
4. Тишларнинг чириши ва дарз кетишининг олдини олади.
5. Милкларни мустаҳкамлаб, қонаши ва йиринглашини йўқотади.
6. Оғиз сувини юмшатади, балғамни кўчиради, овозни тиниқлаштиради, нутқ талаффузини енгиллаштиради.
7. Ошқозон фаолиятини яхшилаб, овқат ҳазмига ёрдам беради.
8. Юрак, меъда, кўз асабларини мустаҳкамлайди.
9. Кўзни равшан, назарни ўткир қилади, кўз оғришини тўхтатади.
10. Уйқуни қочириб, юзни гўзаллаштиради, кексайишни кечиктиради.
11. Ўлимдан бошқа кўплаб хасталикларга даво бўлади.
12. Фаришталарни мамнун-хурсанд, шайтонни хафа қилади.
13. Ҳасанотларни кўпайтиради.
14. Хотирани кучайтиради, заковатни орттиради, зеҳнни очади.
15. Шаҳодат калимасини эслаттиради, ёдга туширади.
16. Жон беришни осонлаштиради.
17. Иймон билан кетишга сабаб бўлади.
Олимлар мисвок учун ишлатиладиган дарахт шохларини кимёвий таҳлилдан ўтказиб, ақл бовар қилмайдиган хоссалари ва афзалликларини аниқладилар ҳамда ҳадиси шарифнинг илмий мўъжизаларига яна бир карра тан беришга мажбур бўлдилар. Кузатиш ва тадқиқотлар натижасига кўра, мисвок инсон организмида қон қуюлишининг олдини олувчи ва турли бактерияларни йўқотувчи тоза ва хушбўй моддаларга бой экан. Илмий изланишларнинг хулосаси шу бўлдики, арок дарахтида мавжуд моддалар ҳозирги тиш тозалаш маъжун (паста)ларининг ҳаммасидан кўра тиш ва соғлиқ учун фойдалироқ экан. Аниқроғи, унинг таркибидаги фойдали моддалар ҳеч қайси тиш пастасида учрамайди. Замонавий тиббиёт илми хулосасига кўра, мисвокнинг қуйидаги фойдалари бугунга келиб аниқланди:
1. Таркибида фтор моддаси бўлган мисвок тишларнинг емирилиши (кариес) олдини олади.
2. Мисвок хлор моддасига эга бўлгани учун тишлардаги турли ранг, кир, доғларни кетказади.
3. Унинг таркибидаги силикат моддаси тишларни яхшигина оқартиради.
4. Мисвокдаги фосфор моддаси тишни чиритувчи бактериялардан ҳимоялайди.
5. Триметиламин ва дармондорилар милкларни ёрилишдан асрайди, жароҳатларни тузатади ва тишларнинг соғломлигини таъминлайди.
6. Энг асосийси сигарета ва нос чекишни ташловчиларга яхши ёрдам беради.
Мисвок ишлатишнинг афзал вақтлари:
– Таҳорат вақтида.
– Намоздан олдин.
– Қуръон қироатидан аввал.
– Овқатдан кейин ёки таом қолдиғи сабабли оғиз ҳиди ўзгарганда.
– Узоқ сукут ёки кўп гапиргандан сўнг.
– Уйқуга ётишдан олдин.
– Уйқудан уйғонган маҳал.
– Бирор манзилга кириш ёки аҳлига йўлиқишдан аввал.
– Ўлим талвасаси ва Парвардигор ҳузурига риҳлат қилаётган маҳалда.
Кўпчилигимизга жўн туюлган ва кўпда аҳамият берилмайдиган покизалик воситаси, тиш тозалаш воситаси бўлмиш мисвокнинг фойдалари, шифобахшлиги, хусусиятлари ҳақида ҳадис китобларида, илмий адабиётларда бундан ҳам кўп ва кенг маълумотлар берилган.
«Мўминнинг меърожи» китобидан
***
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Misvok qilish og‘izni poklovchi sifatida har bir ibodatimizda zarur va muhim vositadir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ummatlariga mashaqqat bo‘lishini mulohaza qilganlari sababidangina ularga har tahoratda misvok qilishni buyurmaganlarining o‘ziyoq bu ishga qanchalar ahamiyat berganlarini ko‘rsatib turibdi. Siyrat kitoblaridan ma’lumki, janob Rasululloh sollallohu alayhi vasallam vafotlariga qadar muntazam misvok qilganlar.
Ammo hozirgi paytda musulmonlarimiz bu muhim ishga e’tiborsiz bo‘lib qolishgan. Ayrimlari misvokni yonda olib yurishsa ham, tahoratda uni tishga tekkizib qo‘yish bilan kifoyalanishadi, tishlari sarg‘ayganicha qolaveradi. Ba’zilari esa tishlarini zamonaviy vositalar bilan yaltiratib yuvishadi, misvok qilish ham bir ibodat, ibodat bo‘lganda ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ta’kidlagan ibodat ekanini unutib qo‘yishadi, Robbini rozi qilishni o‘ylashmaydi. Ko‘plar misvok tutish tartiblarini bilishmaydi. Unga chang-g‘ubor tegmasligi uchun maxsus g‘ilofda olib yurish, har gal misvok qilishdan oldin va keyin uni yaxshilab yuvish, toza holda saqlash lozim bo‘ladi.
Misvok borasida yuzdan ortiq hadislar vorid bo‘lgan. Bundan tashqari sahobiylarning ham misvokning fazilatlari, foydalari haqidagi so‘zlari ko‘p. Aliy ibn Abu Tolib roziyallohu anhu: «Og‘izlaringiz Qur’on yo‘lidir. Uni misvok bilan tozalang», «Qur’on o‘qish, ro‘za tutish va misvok ishlatish xotirani kuchaytiradi», deganlar. Abbos ibn Abdulmuttalib roziyallohu anhu: «Nega sarg‘aygan tishlaringiz bilan huzurimga kirasiz? Misvok ishlating», deb aytganlar. Imom Avzoiy: «Misvok qo‘llamoq tahoratning yarmidir», deganlar.
Arok daraxti shoxchalaridan tayyorlanadigan misvokning foydalari, shifobaxsh xossalarini qadimda yaxshi bilishgan. Hofiz Ibn Hojar roziyallohu anhu hamda Ibn Qoyyum misvokning o‘ttizdan ortiq foyda va xususiyatlarini sanab o‘tishgan. Quyida shulardan ayrimlarini keltiramiz:
1. Misvok Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning aslo tark etmagan sunnatlari.
2. Allohning roziligiga erishtiradi.
3. Og‘izdagi badbo‘ylarni xushbo‘ylashtiradi.
4. Tishlarning chirishi va darz ketishining oldini oladi.
5. Milklarni mustahkamlab, qonashi va yiringlashini yo‘qotadi.
6. Og‘iz suvini yumshatadi, balg‘amni ko‘chiradi, ovozni tiniqlashtiradi, nutq talaffuzini yengillashtiradi.
7. Oshqozon faoliyatini yaxshilab, ovqat hazmiga yordam beradi.
8. Yurak, me’da, ko‘z asablarini mustahkamlaydi.
9. Ko‘zni ravshan, nazarni o‘tkir qiladi, ko‘z og‘rishini to‘xtatadi.
10. Uyquni qochirib, yuzni go‘zallashtiradi, keksayishni kechiktiradi.
11. O‘limdan boshqa ko‘plab xastaliklarga davo bo‘ladi.
12. Farishtalarni mamnun-xursand, shaytonni xafa qiladi.
13. Hasanotlarni ko‘paytiradi.
14. Xotirani kuchaytiradi, zakovatni orttiradi, zehnni ochadi.
15. Shahodat kalimasini eslattiradi, yodga tushiradi.
16. Jon berishni osonlashtiradi.
17. Iymon bilan ketishga sabab bo‘ladi.
Olimlar misvok uchun ishlatiladigan daraxt shoxlarini kimyoviy tahlildan o‘tkazib, aql bovar qilmaydigan xossalari va afzalliklarini aniqladilar hamda hadisi sharifning ilmiy mo‘jizalariga yana bir karra tan berishga majbur bo‘ldilar. Kuzatish va tadqiqotlar natijasiga ko‘ra, misvok inson organizmida qon quyulishining oldini oluvchi va turli bakteriyalarni yo‘qotuvchi toza va xushbo‘y moddalarga boy ekan. Ilmiy izlanishlarning xulosasi shu bo‘ldiki, arok daraxtida mavjud moddalar hozirgi tish tozalash ma’jun (pasta)larining hammasidan ko‘ra tish va sog‘liq uchun foydaliroq ekan. Aniqrog‘i, uning tarkibidagi foydali moddalar hech qaysi tish pastasida uchramaydi. Zamonaviy tibbiyot ilmi xulosasiga ko‘ra, misvokning quyidagi foydalari bugunga kelib aniqlandi:
1. Tarkibida ftor moddasi bo‘lgan misvok tishlarning yemirilishi (kariyes) oldini oladi.
2. Misvok xlor moddasiga ega bo‘lgani uchun tishlardagi turli rang, kir, dog‘larni ketkazadi.
3. Uning tarkibidagi silikat moddasi tishlarni yaxshigina oqartiradi.
4. Misvokdagi fosfor moddasi tishni chirituvchi bakteriyalardan himoyalaydi.
5. Trimetilamin va darmondorilar milklarni yorilishdan asraydi, jarohatlarni tuzatadi va tishlarning sog‘lomligini ta’minlaydi.
6. Eng asosiysi sigareta va nos chekishni tashlovchilarga yaxshi yordam beradi.
Misvok ishlatishning afzal vaqtlari:
– Tahorat vaqtida.
– Namozdan oldin.
– Qur’on qiroatidan avval.
– Ovqatdan keyin yoki taom qoldig‘i sababli og‘iz hidi o‘zgarganda.
– Uzoq sukut yoki ko‘p gapirgandan so‘ng.
– Uyquga yotishdan oldin.
– Uyqudan uyg‘ongan mahal.
– Biror manzilga kirish yoki ahliga yo‘liqishdan avval.
– O‘lim talvasasi va Parvardigor huzuriga rihlat qilayotgan mahalda.
Ko‘pchiligimizga jo‘n tuyulgan va ko‘pda ahamiyat berilmaydigan pokizalik vositasi, tish tozalash vositasi bo‘lmish misvokning foydalari, shifobaxshligi, xususiyatlari haqida hadis kitoblarida, ilmiy adabiyotlarda bundan ham ko‘p va keng ma’lumotlar berilgan.
«Mo‘minning me’roji» kitobidan
