Адолатда иккинчи Умар номини олган Умар ибн Абдулазиз: “Эй Шом аҳли! Модомики, бу кишига ўхшаш киши сизнинг орангизда бўлар экан, сиз доим яхшиликда бўласиз”, дедилар.
Хўш, Умар ибн Абдулазиз мақтаган киши ким эди?
Бу зоти шариф ишончли ҳадис ровийларидан бири, Басра аҳлининг обид ва зоҳидларидан, шариат аҳкомларининг олими – Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Амр ал-Жирмий роҳимаҳуллоҳ эдилар.
Бу кишини ўша даврда Басрага қозиликка сайламоқчи бўлишганда Шом диёрига (ҳозирги Сурия) кетиб қоладилар. Ибн Ҳиббон роҳимаҳуллоҳ ўзларининг “Ас-Сиқот” номли китобларида қуйидагиларни келтирадилар.
– Абдуллоҳ ибн Муҳаммад айтдилар. Бир куни соқчилик қилиб денгиз бўйига чиқдим. Соҳилга келганимда, у ерда бир чодирни кўрдим. Унда икки қўли, икки оёғи ишламайдиган, қулоғи оғир ва кўзлари кўрмайдиган бир кишини бор эди. У киши: “Эй Роббим! Берган неъматларингга шукр қилишни, сенга ҳамд айтмоқликни менга илҳом қилгин! Сен мени ўзинг яратган мавжудотлардан фазилатли қилгин” – деб дуо қиларди.
Мен унинг олдига бориб, бу сўзлар унга қаердан келяпти, унга уқтирилганми ёки биров ўргатганми? Ёки илҳом қилинганми, шуни билмоқчи бўлдим. У кишининг ҳузурига бордим, саломлашиб бўлгач сўрадим:
– Сизни шундай дуо қилаётганингизни эшитдим, Аллоҳ сизга қандай неъмат бердики, унга ҳамд ва шукр айтяпсиз? (яъни қўл-оёқларингиз, қулоқ ва кўзларингиз ишламайдиган ҳолда бўлсангиз ҳам қайси неъматлар учун ҳамд ва шукр айтяпсиз?) Бу саволга У зот шундай жавоб бердилар:
– Мени қай аҳволда эканимни кўриб турибсиз. Аллоҳга қасамки, агар менга осмондан олов юбориб, куйдириб юборса ҳам, тоғлар мени эзиб ташласа ҳам, денгизлар ғарқ қилса ҳам, ҳатто ер ютиб юборса ҳам – бу ишлар менга фақат шукримни ортишига сабаб бўлади, холос. Роббим, менга бу тилни зикр қилиш ва шукр қилишим учун ато қилган. Олдимга келибсиз, сизга бир ҳожатим бор: аҳволимни кўриб турибсиз, ҳеч нарсага қодир эмасман. Кичик бир ўғилим бор эди, менга ёрдам бериб турарди. Намоз вақти бўлганида таҳорат қилдирар, қорним очса бўлса таомлантирар, чанқасам сув берарди. Шу боламни йўқотим қўйдим, уч кундан бери уни топа олмаяпман. Имкон бўлса, шу боламни менга топиб беринг.
– Аллоҳга қасамки, сиз каби кишининг ҳожатини чиқаришга бериладиган ажр бошқанинг ҳожатини чиқаргандан кўра кўпроқ деб ўйлайман, дедим-да болани қидириш учун чиқиб кетдим. Кўп юрмай бир қумтепаликка рўпара келдим. Қарасам, боланинг жасадини йиртқичлар талашаётганди.
Бу ҳолни кўридим-у истиржо дуосини айтдим. Бироқ, бу ҳолатни унинг отасига қандай айтаман, дея ич-этимни тирнардим. Бу ўйлар ҳаёлимдан кечаркан, ҳазрати Айюб алайҳиссаломнинг тарихлари ёдга келарди.
Хуллас, у кишининг ҳузурига бордим.
– Сиз менга дўстмисиз, – дедилар.
– Ҳа, дедим.
– Мени ишим нима бўлди?
– Аллоҳнинг ҳузурида сиз ҳурматлироқмисиз ёки Айюб алайҳиссаломми?
– Айюб алайҳиссалом.
– Эсланг, Роббиси Айюбга нима қилган эди? Унинг моли, оиласи ва болалари билан балога йўлқтирган эди…
– Ҳа, биламан.
– Аллоҳ Айюб алайҳиссаломни қандай ҳолда топди?
– Сабр қилувчи, шукр қилувчи ва ҳамд айтувчи ҳолида топди.
– Аллоҳ уни қариндошлари ва дўстларидан ҳам айирмадими?
– Ҳа, айирди.
– Роббим Аюбни кўчада қолдирмадими?
– Ҳа, шундай.
– Сиз топиб келишимни айтган кичик ўғилингизга қумтепаликда йиртқичлар ҳужум қилиб, уни ҳалок қилишибди, – дедим кўзимда ёш билан. – Аллоҳ сизга сабр ва ажр берсин.
У зот “зурриётларимдан менга осий бўлиб, дўзахда азобланадиган фарзандни чиқармаган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин!” дедилар. Сўнг истиржо айтдилар-у, бир оҳ тортиб, жон таслим қилдилар.
Мен ҳам истиржо айтдим. Мусибат устига мусибат бўлди. Шу ҳолда ташлаб кетсам, йиртқичлар талайди, ёнида қолсам ҳам бир ўзим ҳеч нарса қила олмайман, деган ўй билан у киши устига чопонини ечиб ўраб қўйдим.
Шу пайт олдимга тўрт киши келиб, мендан нима бўлганини сўрашди. Мен бўлган воқеани уларга айтиб бердим. Юзини очгинчи, балки биз бу кишини танирмиз, дейишди. Юзини очдим. Келганлар жасадга ташланиб, юз-қўлларидан ўпаркан, “Аллоҳ ҳаром қилган нарсаларга боқмаган бу кўзларга, одамлар ухлаган пайтда саждада бўлган бу жасадга – отам фидо бўлсин!” дейишди.
– Бу киши сизларга ким бўладилар, – деб сўрадим.
– Бу киши Абу Қилоба ал-Жирмий, ибн Аббос розияллоҳу анҳумонинг дўстлари. Аллоҳ ва расулини жуда ҳам яхши кўрардилар.
У кишини ювиб, кафанлаб, жаноза ўқигач дафн қилдик. Шундан сўнг келганлар кетишди, мен эса ўз қароргоҳимга қайтдим.
Шу кеча туш кўрибман. У зот жаннат боғларида жаннат либосларини кийган ҳолда юрардилар. Яна, “Сабр қилганингиз учун сизга салом бўлсин! Оқибат диёри қандай ҳам яхшидир” (Раъд сураси, 24-оят) оятини тиловат қиларди.
– Сиз дўстиммисиз? – деб сўрадим.
– Ҳа, дедилар.
– Бу даражага қандай етдингиз?
– Жаннатда шундай даражалар борки, унга фақат яширину ошкора ҳолда Аллоҳдан қўрқиш билан бирга, мусибатга сабр қилиш ва кенгчиликда шукр қилиш билан етишилади, дея жавоб бердилар.
Воқеа шу жойда якун топади. Бундан қандай манфаат олинади?
– Абу Қилоба роҳимаҳуллоҳ каби солиҳ инсонларни бўлишлиги ўша жамият учун яхшилик;
– Мусулмон киши ҳар қандай ҳолатда ҳам шукр қилувчи бўлишлиги;
– Мусулмон кишининг бошига мусибат келиши гуноҳлари учун каффорат, охиратдаги даражасини юқори бўлишлигига сабаб бўлиши;
– Фақат Исломгина инсонларни шундай даражада тарбия қилиши ва Абу Қилоба роҳимаҳуллоҳ каби кишилар мусибат етганда нафақат сабр қилганлиги, балки ўзига етган мусибатга шукр ҳам қилган ҳолда бўлишгани, ҳатто мусибатидан ҳузур ҳам қилганлиги;
Исломдан бошқа динларда бундай комиллик топилмайди. Шунингдек, бу воқеадан яна кўплаб фойдалар олиш мумкин.
Роббимиз барчамизни шукр ва сабр қилувчилардан қилсин!
Сайдуллоҳ РАҲМОНОВ,
Марғилон шаҳар “Галатой” масжиди имом-хатиби
