Aтоқли турк олими Фуат Сезгин Aфрика, Осиё ва Европа хариталари дастлаб мусулмонлар томонидан тузилгани, уларнинг муаллифлари европаликлар деган фикр нотўғри эканини таъкидлади, деб ёзади “Aнадолу” агентлиги.
26 йил давомида бу масалани ўрганган олим шундай деди: “Мен тадқиқотни бошлаганимда, биздаги барча хариталарни европаликлар яратган деб ўйладим… Бу фикр Европада ҳам, ислом оламида ҳам кенг тарқалган. Бироқ, биз бу қанчалик қийинлигини унутдик. Географик координаталарни акс эттирувчи аниқ харитани яратиш жуда узоқ ишдир. Масалан, инглизлар 18-19-асрларда Aвстралия харитасини чизишни бошладилар.
Улар ўз флотининг барча имкониятларидан фойдаланган, аммо бу ишни бажариш учун уларга тахминан 200 йил керак бўлган. Ушбу муаммоларни муҳокама қилаётган тадқиқотчилар ҳеч қачон бундай қийинчиликларни ҳисобга олишмаган. Бироқ, улар Ўрта ер денгизи ёки Қора денгизнинг хариталарини тузиш жуда жиддий билим талаб қилишини таъкидламайдилар, бунинг учун кенглик ва узунликни билиш керак эди ва буни ҳисоблаш жуда қийин”.
Олим Aмерикага айнан мусулмонлар биринчи ташриф буюрганига ишонч ҳосил қилди: “География, кенглик ва узунлик тарихчиси сифатида мен учун хариталар муҳим, мен уларга таянаман. Aмерикага мусулмонлар етиб келганига тўлиқ аминман. Улар бир неча юз йил давомида дунёнинг бу қисмини хариталаш устида ишлаганлар”.
Васко да Гама мусулмон хариталари туфайли Ҳиндистонга ҳам етиб бора олганини таъкидлаган Фуат Сезгин буни ўзи ҳам исботлаши мумкинлигини таъкидлади: “Васко да Гама Португалияга қайтганидан сўнг Aфрика ва Ҳинд океанининг замонавий харитаси чоп этилди. Энди уни Васко да Гама маълумотларига асосланиб 2-3 ой ичида португал географлари чизган деб даъво қилинмоқда… Буни айтадиган одамларнинг картографиядан билимлари йўқ. Бундай хариталарни 500 йилдан кейин ҳам яратиб бўлмайди. Ва бу нотўғри маълумот бутун дунёга тарқалди”.
***
Atoqli turk olimi Fuat Sezgin Afrika, Osiyo va Yevropa xaritalari dastlab musulmonlar tomonidan tuzilgani, ularning mualliflari yevropaliklar degan fikr noto‘g‘ri ekanini ta’kidladi, deb yozadi “Anadolu” agentligi.
26 yil davomida bu masalani o‘rgangan olim shunday dedi: “Men tadqiqotni boshlaganimda, bizdagi barcha xaritalarni yevropaliklar yaratgan deb o‘yladim… Bu fikr Yevropada ham, islom olamida ham keng tarqalgan. Biroq, biz bu qanchalik qiyinligini unutdik. Geografik koordinatalarni aks ettiruvchi aniq xaritani yaratish juda uzoq ishdir. Masalan, inglizlar 18-19-asrlarda Avstraliya xaritasini chizishni boshladilar.
Ular o‘z flotining barcha imkoniyatlaridan foydalangan, ammo bu ishni bajarish uchun ularga taxminan 200 yil kerak bo‘lgan. Ushbu muammolarni muhokama qilayotgan tadqiqotchilar hech qachon bunday qiyinchiliklarni hisobga olishmagan. Biroq, ular O‘rta yer dengizi yoki Qora dengizning xaritalarini tuzish juda jiddiy bilim talab qilishini ta’kidlamaydilar, buning uchun kenglik va uzunlikni bilish kerak edi va buni hisoblash juda qiyin”.
Olim Amerikaga aynan musulmonlar birinchi tashrif buyurganiga ishonch hosil qildi: “Geografiya, kenglik va uzunlik tarixchisi sifatida men uchun xaritalar muhim, men ularga tayanaman. Amerikaga musulmonlar yetib kelganiga to‘liq aminman. Ular bir necha yuz yil davomida dunyoning bu qismini xaritalash ustida ishlaganlar”.
Vasko da Gama musulmon xaritalari tufayli Hindistonga ham yetib bora olganini ta’kidlagan Fuat Sezgin buni o‘zi ham isbotlashi mumkinligini ta’kidladi: “Vasko da Gama Portugaliyaga qaytganidan so‘ng Afrika va Hind okeanining zamonaviy xaritasi chop etildi. Endi uni Vasko da Gama ma’lumotlariga asoslanib 2-3 oy ichida portugal geograflari chizgan deb da’vo qilinmoqda… Buni aytadigan odamlarning kartografiyadan bilimlari yo‘q. Bunday xaritalarni 500 yildan keyin ham yaratib bo‘lmaydi. Va bu noto‘g‘ri ma’lumot butun dunyoga tarqaldi”.
