Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Улуғ саҳобалар ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан қалбларини тафтиш этишни, бу дунёда ўзлари ёқтирган, келажакка умид бахш этадиган, амал ва эҳсонга ундайдиган ва шу билан бирга, ғам-ташвишларни аритадиган нарсаларни аниқлаб олишни ўргандилар.
Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу: «Яхшиямки (бу дунёда) Аллоҳ йўлида учқур отларни чоптириш, кечалари қоим бўлиш ва инсонлар хурмонинг энг ширинини танлаб еганидек, энг тотли сўзларни танлаб сўзлайдиган инсонлар билан ҳамсуҳбат бўлиш бор!» деганлар.
Демак, Умар розияллоҳу анҳу учун уч нарса суюкли бўлган экан: учқур отларни чоптириш, тунни ибодат билан бедор ўтказиш ва яхши сўзларни сўзлайдиган солиҳлар билан ҳаммажлис бўлиш. Улар билан бирга ўтириш яхшиликни зиёда қилади, қалбларга сокинлик олиб киради.
Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳу бемор бўлганларида Аллоҳ таолога шундай нидо қилганлар: «Аллоҳим, Ўзинг биласан, мен оқиб турган анҳорлар учун, соя-салқин боғларда ўтириш учун, аёллар билан бирга бўлиш учун яшашни хоҳлаётганим йўқ! Мен жазирама иссиқда рўза тутиш учун, тунда қийналиб қоим бўлиш учун, зикр давраларида уламолар кўплигидан издиҳомларда ўтириш учунгина яшашни истаяпман!».
Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳунинг илмга муҳаббатлари, илм олишдаги ғайратлари қандай мева берганини биласизми?
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Муоз ибн Жабал Қиёмат куни уламоларнинг имоми бўлади», деганлар.
Муоз розияллоҳу анҳунинг мартабалари, шарафлари, ўзларига хос хислатлари ана шундай бўлган. Энди эса у дунёда бу зот уламолар жамоасининг саййиди бўлар эканлар. Ваҳоланки, бундай шарафга эга бўлиш учун у киши кўп вақт сарфламаганлар. Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳу Шом юртида тарқалган ўлат сабабли ҳижрий 18 йилда, 33 ёшларида (бошқа қавлга кўра 38 ёшда) вафот этганлар. Аллоҳ у кишидан рози бўлсин.
Энди мана шу саволга жавоб беринг: “Қайғуга чўмган пайтингизда сиз яхши кўрадиган, қилишга шошиладиган қандай севимли машғулотларингиз бор?”.
Бир қиз айтади: “Бу дунёда ёқтирадиган ишларимдан бири – рўза тутиш. Кўпинча қайғуларимга қарши рўза билан курашаман. Қачон ғамга ботсам, муаммоларим кўпайса, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қуйидаги сўзларига ишониб, Аллоҳ йўлида бир кун рўза тутаман: «Рўзадор учун икки хурсандчилик бор: бири ифтор қилганида, бири Роббига етишганида» (Имом Бухорий ривоят қилган).
Мен рўза қайғуларимни енгиллатаётганини, қалбимга ўзгача сурур олиб кираётганини кўрдим. Оғиз очиш пайтида ҳар қандай дунё қайғуларини йўқ қила оладиган улкан саодатни ҳис қиламан, чунки бу саодат – Пайғамбаримиз алайҳиссалом ваъда қилган раббоний хурсандчиликдир! Аллоҳдан кўпинча сўрайдиган ўтинчим шуки, дунёда рўза тутиш хурсандчилиги билан сийлаганидек, охират шодлигидан ҳам маҳрум этмасин”.
Яна бир қиз айтади:
«Қачон тушкунликка тушсам, онамнинг олдига бориб, бирор ишига ёрдамлашаман: уйни йиғиштираман, сингилчамни ўйнатиб, кулдириб ўтираман, отамга ўзи яхши кўрадиган қаҳва тайёрлаб бераман, дугонамга ёқадиган нимадир ўйлаб топаман ва ҳоказо. Бу ишларни қилар эканман, ўзгаларни хурсанд қилганимдек, Роббим ҳам менга ёрдам беришига, дардларимни аритишига ишончим комил эди. Аллоҳга ҳамдлар бўлсинки, шундай бўларди ҳам. Бошқаларга ёрдам берганим учун Роббимнинг изни ила қайғуларимга қарши тура олдим. Қайғуларим ўз ўрнини шодлик ва бахтга бўшатиб берди. Шу билан бирга, яқинларим ҳам, дугоналарим ҳам мени яхши кўришар эди. Зеро, бу ишларнинг барчасини суюкли Пайғамбаримизнинг мана шу сўзларига ишончим туфайли қилганман:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:
“Ким бир мўминдан дунё ташвишларидан бирини аритса, Аллоҳ ундан Қиёмат кунининг ташвишларидан бирини аритади. Ким бир қийналган одамга енгиллик қилса, Аллоҳ унга дунёю охиратда енгиллик қилиб беради. Ким бир мусулмоннинг айбини яширса, Аллоҳ унинг айбини дунёю охиратда яширади. Модомики банда биродарининг ёрдамида экан, Аллоҳ ҳам унинг ёрдамида бўлади” (Имом Муслим ривоят қилган).
Бир аёл айтади:
«Энг яхши кўрадиган ишим китоб ўқиш, масжидларда илмий-маърифий дарсларга қатнашиш эди. Шу икки иш ҳаёт довонларидан ошиб ўтишимда катта роль ўйнаган. Буни қарангки, айни мана шу ёқтирган ишларимни қилишда катта қийинчиликларга дуч келардим. Энди китобни очиб, ўқий бошласам, онам: «Бунинг ўрнига дарсларингни қилсангчи, бадиий китобдан нима фойда? Ундан кўра идиш-товоқни ювиб қўйсангчи?» деб, дашном беришни бошлар эдилар. Илм мажлисларига бориш ундан ҳам машаққатли бўларди, чунки бу мажлисларни оиламизда фақат мен ёқтирардим, илм мажлисидан қайтишим билан ота-онамдан қаттиқ дакки эшитардим. Лекин дакки эшитсам ҳам, масжидда ўзгача ҳаловат туярдим. У ерга боришимга рухсат сўраб, онамга роса ёлворардим. Йўлда кетаётиб, имтиҳонлардан эсон-омон ўтиб олишни Аллоҳдан тинмай илтижо қилиб сўрардим.
Минг афсуслар бўлсинки, онам баъзида мени тушунишга ҳаракат қилса-да, отам мутлақо тушунмас, институт толибаси бўлишимга қарамай, мени ҳақоратлар, ҳатто урар эди. Буларнинг барига чидардим, отамга нисбатан мулойим бўлишга, хизматларига шай туришга интилардим. Бундан ташқари, илм мажлисларидан олаётган фойдаларимни кўришсин деб, дарсларимда ҳам илғор бўлишга уринардим. Афсуски, барибир натижа кутилгандек бўлмасди.
Шу зайлда йиллар кетидан йиллар ўтиб бораверди. Магистр даражасига эришдим. Аллоҳ менга олийжаноб умр йўлдошни насиб этди. У мени илм мажлисларига янада кўпроқ боришга чорлар, илм олишдан илм тарқатиш босқичига ўтишимни истар эди. Унинг ёрдами билан ҳатто докторлик диссертациясини ҳам ёқладим. Орадан йиллар ўтиб, ота-онамнинг фахрига айландим, ака-сингилларимдан кўра уларга меҳрибонроқ бўлдим. Шунга қарамай, Аллоҳ уларни кечирсин-у, менга берган озорларини ҳеч унута олмадим…».
***
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Ulug‘ sahobalar ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan qalblarini taftish etishni, bu dunyoda o‘zlari yoqtirgan, kelajakka umid baxsh etadigan, amal va ehsonga undaydigan va shu bilan birga, g‘am-tashvishlarni aritadigan narsalarni aniqlab olishni o‘rgandilar.
Umar ibn Xattob roziyallohu anhu: «Yaxshiyamki (bu dunyoda) Alloh yo‘lida uchqur otlarni choptirish, kechalari qoim bo‘lish va insonlar xurmoning eng shirinini tanlab yeganidek, eng totli so‘zlarni tanlab so‘zlaydigan insonlar bilan hamsuhbat bo‘lish bor!» deganlar.
Demak, Umar roziyallohu anhu uchun uch narsa suyukli bo‘lgan ekan: uchqur otlarni choptirish, tunni ibodat bilan bedor o‘tkazish va yaxshi so‘zlarni so‘zlaydigan solihlar bilan hammajlis bo‘lish. Ular bilan birga o‘tirish yaxshilikni ziyoda qiladi, qalblarga sokinlik olib kiradi.
Muoz ibn Jabal roziyallohu anhu bemor bo‘lganlarida Alloh taologa shunday nido qilganlar: «Allohim, O‘zing bilasan, men oqib turgan anhorlar uchun, soya-salqin bog‘larda o‘tirish uchun, ayollar bilan birga bo‘lish uchun yashashni xohlayotganim yo‘q! Men jazirama issiqda ro‘za tutish uchun, tunda qiynalib qoim bo‘lish uchun, zikr davralarida ulamolar ko‘pligidan izdihomlarda o‘tirish uchungina yashashni istayapman!».
Muoz ibn Jabal roziyallohu anhuning ilmga muhabbatlari, ilm olishdagi g‘ayratlari qanday meva berganini bilasizmi?
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Muoz ibn Jabal Qiyomat kuni ulamolarning imomi bo‘ladi», deganlar.
Muoz roziyallohu anhuning martabalari, sharaflari, o‘zlariga xos xislatlari ana shunday bo‘lgan. Endi esa u dunyoda bu zot ulamolar jamoasining sayyidi bo‘lar ekanlar. Vaholanki, bunday sharafga ega bo‘lish uchun u kishi ko‘p vaqt sarflamaganlar. Muoz ibn Jabal roziyallohu anhu Shom yurtida tarqalgan o‘lat sababli hijriy 18 yilda, 33 yoshlarida (boshqa qavlga ko‘ra 38 yoshda) vafot etganlar. Alloh u kishidan rozi bo‘lsin.
Endi mana shu savolga javob bering: “Qayg‘uga cho‘mgan paytingizda siz yaxshi ko‘radigan, qilishga shoshiladigan qanday sevimli mashg‘ulotlaringiz bor?”.
Bir qiz aytadi: “Bu dunyoda yoqtiradigan ishlarimdan biri – ro‘za tutish. Ko‘pincha qayg‘ularimga qarshi ro‘za bilan kurashaman. Qachon g‘amga botsam, muammolarim ko‘paysa, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning quyidagi so‘zlariga ishonib, Alloh yo‘lida bir kun ro‘za tutaman: «Ro‘zador uchun ikki xursandchilik bor: biri iftor qilganida, biri Robbiga yetishganida» (Imom Buxoriy rivoyat qilgan).
Men ro‘za qayg‘ularimni yengillatayotganini, qalbimga o‘zgacha surur olib kirayotganini ko‘rdim. Og‘iz ochish paytida har qanday dunyo qayg‘ularini yo‘q qila oladigan ulkan saodatni his qilaman, chunki bu saodat – Payg‘ambarimiz alayhissalom va’da qilgan rabboniy xursandchilikdir! Allohdan ko‘pincha so‘raydigan o‘tinchim shuki, dunyoda ro‘za tutish xursandchiligi bilan siylaganidek, oxirat shodligidan ham mahrum etmasin”.
Yana bir qiz aytadi:
«Qachon tushkunlikka tushsam, onamning oldiga borib, biror ishiga yordamlashaman: uyni yig‘ishtiraman, singilchamni o‘ynatib, kuldirib o‘tiraman, otamga o‘zi yaxshi ko‘radigan qahva tayyorlab beraman, dugonamga yoqadigan nimadir o‘ylab topaman va hokazo. Bu ishlarni qilar ekanman, o‘zgalarni xursand qilganimdek, Robbim ham menga yordam berishiga, dardlarimni aritishiga ishonchim komil edi. Allohga hamdlar bo‘lsinki, shunday bo‘lardi ham. Boshqalarga yordam berganim uchun Robbimning izni ila qayg‘ularimga qarshi tura oldim. Qayg‘ularim o‘z o‘rnini shodlik va baxtga bo‘shatib berdi. Shu bilan birga, yaqinlarim ham, dugonalarim ham meni yaxshi ko‘rishar edi. Zero, bu ishlarning barchasini suyukli Payg‘ambarimizning mana shu so‘zlariga ishonchim tufayli qilganman:
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar:
“Kim bir mo‘mindan dunyo tashvishlaridan birini aritsa, Alloh undan Qiyomat kunining tashvishlaridan birini aritadi. Kim bir qiynalgan odamga yengillik qilsa, Alloh unga dunyoyu oxiratda yengillik qilib beradi. Kim bir musulmonning aybini yashirsa, Alloh uning aybini dunyoyu oxiratda yashiradi. Modomiki banda birodarining yordamida ekan, Alloh ham uning yordamida bo‘ladi” (Imom Muslim rivoyat qilgan).
Bir ayol aytadi:
«Eng yaxshi ko‘radigan ishim kitob o‘qish, masjidlarda ilmiy-ma’rifiy darslarga qatnashish edi. Shu ikki ish hayot dovonlaridan oshib o‘tishimda katta rol o‘ynagan. Buni qarangki, ayni mana shu yoqtirgan ishlarimni qilishda katta qiyinchiliklarga duch kelardim. Endi kitobni ochib, o‘qiy boshlasam, onam: «Buning o‘rniga darslaringni qilsangchi, badiiy kitobdan nima foyda? Undan ko‘ra idish-tovoqni yuvib qo‘ysangchi?» deb, dashnom berishni boshlar edilar. Ilm majlislariga borish undan ham mashaqqatli bo‘lardi, chunki bu majlislarni oilamizda faqat men yoqtirardim, ilm majlisidan qaytishim bilan ota-onamdan qattiq dakki eshitardim. Lekin dakki eshitsam ham, masjidda o‘zgacha halovat tuyardim. U yerga borishimga ruxsat so‘rab, onamga rosa yolvorardim. Yo‘lda ketayotib, imtihonlardan eson-omon o‘tib olishni Allohdan tinmay iltijo qilib so‘rardim.
Ming afsuslar bo‘lsinki, onam ba’zida meni tushunishga harakat qilsa-da, otam mutlaqo tushunmas, institut tolibasi bo‘lishimga qaramay, meni haqoratlar, hatto urar edi. Bularning bariga chidardim, otamga nisbatan muloyim bo‘lishga, xizmatlariga shay turishga intilardim. Bundan tashqari, ilm majlislaridan olayotgan foydalarimni ko‘rishsin deb, darslarimda ham ilg‘or bo‘lishga urinardim. Afsuski, baribir natija kutilgandek bo‘lmasdi.
Shu zaylda yillar ketidan yillar o‘tib boraverdi. Magistr darajasiga erishdim. Alloh menga oliyjanob umr yo‘ldoshni nasib etdi. U meni ilm majlislariga yanada ko‘proq borishga chorlar, ilm olishdan ilm tarqatish bosqichiga o‘tishimni istar edi. Uning yordami bilan hatto doktorlik dissertatsiyasini ham yoqladim. Oradan yillar o‘tib, ota-onamning faxriga aylandim, aka-singillarimdan ko‘ra ularga mehribonroq bo‘ldim. Shunga qaramay, Alloh ularni kechirsin-u, menga bergan ozorlarini hech unuta olmadim…».
