Barchamizga ma’lumki odam bolasi uchun zohiriy kasalliklar bo’lgani kabi botiniy kasalliklar ham mavjuddir. Shunday qalb kasalliklaridan biri hasaddir.
“Hasad” so’zi lug’atda «archish» va «shilish» degan ma’nolarni anglatadi. Chunki hasad inson qalbini archadi, shiladi.
Ulamolar: “Hasad- birovga yetgan ne’matga rashk bilan qarash va u kishidan o’sha ne’mat ketib, o’zida bo’lishini qattiq hohlashdir” deganlar.
Agar inson boshqaga yetgan ne’matga quvonib, unda o’sha ne’mat qolib, o’zida ham o’shanday ne’mat bo’lishini hohlashi bu havasdir. Hasad katta gunohdir. Havas esa gunoh sanalmaydi. Osmonda ham, yerda ham qilingan birinchi gunoh hasad sabablidir. Chunki shaytonni Alloh taoloning g’azabiga giriftor bo’lishi, otamiz Odam alayhissalomga bo’lgan hasadi sababli edi. Odam alayhissalomning farzandi Qobilning qo’li qonga botishiga sabab ham ukasi Hobilga bo’lgan hasadi edi.
Alloh taolo bir qancha oyatlarda hasadni qoralagan va hasadchining hasadidan panoh so’rashga chaqirgan. U Zot Niso surasida marhamat qiladi:
أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمْ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ
“Yoki Alloh odamlarga O’z fazlidan bergan narsalarga hasad qilmoqdalarmi?” degan (54-oyat).
Payg’ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda shunday marhamat qilganlar:
ولايجتمع في جوف العبد الإيمان والحسد…
“Bir bandaning ichida iymon bilan hasad jam bo’lmaydi”, dedilar. Ibn Hibbon rivoyat qilgan.
Demak, iymon bilan hasad huddi olov bilan suvdek bir-biriga tamoman zid narsalar ekan. Yana bir hadisi sharifda Payg’ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shunday marhamat qiladilar:
عن أبي هريرة رضي الله عنه: أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: إياكم والحسد فإن الحسد يأكل الحسنات كما تأكل النار الخطب
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Hasaddan saqlaning! Chunki hasad yaxshiliklarni xuddi olov o’tinni yegandek, yeb yuboradi”, dedilar.
Payg’ambarimiz sollallohu alayhi vasallam hasadni huddi zararli olovga o’xshatmoqdalar. Yong’in chiqqan joyda olov hamma narsani yeb bitirganidek, hasad ham avvalo hasadchini ichini kuydiradi. Keyin asta alanga olib, yo’lida nima yaxshilik bo’lsa, hammasini kuydirib bitiradi. Hasadchilar jamiyatida ham xuddi shu manzaraning o’zini ko’rasiz.
Hasadning zararlari:
- Hasad Alloh taoloning g’azabiga sababdir.
- Hasadgo’yning qalbi hasratga to’la bo’ladi.
- Hasad o’z egasini matabasini pasaytiradi.
- Hasadchini odamlar yomon ko’radi.
- Hasad ne’matning zavoliga sabab bo’ladi.
- Hasad katta yomonliklarning manbaidir.
- Hasad jamiyatni buzuvchi cho’qmoqdir.
- Hasad axloqsizlik alomatidir.
Hasadning sabablari:
- Dushmanlik va yomon ko’rish. Bu hasadning eng kuchli sabablaridan biridir.
- Ko’ra olmaslik. Ba’zi odamlarda boshqaning o’zidan ustun bo’lishini ko’ra olmaslik odati bo’ladi.
- Mutakabbir kishilar o’zlaridan past odamlarga ne’mat yetganida chiday olmay hasad qilishga o’tadilar.
- Maqsadga erisha olmay qolishdan qo’rqish.
- Mansabparastlik va shuhratparastlik.
- Odamlarga yaxshilikni ravo ko’rmaydigan tabiati buzuq shaxs hasadchi bo’ladi. O’ziga hech aloqasi bo’lmasa ham birovga ne’mat yetishini ko’rolmaydi. O’z-o’zidan hasad qilaveradi.
Hasadning davosi:
Hasad eng og’ir qalb xastaliglaridan bo’lgani uchun uni faqat ilm va amal bilangina davolash mumkin.
Hasadni ilm bilan davolash quyidagicha bo’ladi:
Avvalo har bir kishi hasad o’zining dinu dunyosiga zarar ekanini yaxshi anglab yetmog’i lozim. Shu bilan birga, qilingan odamning na diniga va na dunyosiga zarar yetkaza olmasligini ham tushunishi kerak. Aksincha uning hasadidan dushmani foyda oladi.
Sizning hasadingiz hasad qilingan odamning oxiratiga ham zarar yetkazmasligi aniq. Chunki sizning hasadingiz unga gunoh bo’lib yozilmaydi. Balki hasadingiz sababli mazlum bo’lgani uchun foyda olishi turgan gap. Bu dunyoda uning foyda olishi sizning jizg’anak bo’lishingizdandir. Chunki odamlarning hursandchiligining sabablaridan biri dushmanining azoblanishidir.
Aytib o’tilganlarni tafakkur qilgan odamning qalbida hasad olovi so’nishi turgan gap.
Hasadni amal bilan davolash quyidagicha:
Bunda hasad dardiga mubtalo bo’lgan shaxs, hasadi unga qaysi amalni buyuradigan bo’lsa, uning aksini qilishi lozim bo’ladi. Alloh taolo barchalarimizni qalb hastaliklaridan xususan hasad nomli illatdan o’zi saqlasin!
Murodiljon G’ANIYEV,
Mir arab oliy madrasasi 4-kurs talabasi
