Шу кунларда ижтимоий тармоқларда “Мадина шаҳрида хурмо экиб, савоб олинг” мазмунидаги ҳақ эвазига кўчат экишни ваъда қилаётган роликлар тарқалмоқда. Шунингдек, ушбу ерга дарахт экишнинг ажри катта экани, йиллар давомида савоби етиб туриши ҳақида тарғибот қилинмоқда.
Шу боис, Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази мазкур масалани ўрганиб, ўз муносабатини қуйидагича эълон қилади.
Дарҳақиқат, кўчат экиш савоби улуғ амал. Аллоҳ таоло инсонга Ер юзини обод қилишни буюриб: “У сизларни ердан пайдо қилди ва унга сизни ободлиги учун қўйди”, деб хитоб қилади (Ҳуд, 61).
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Қайси бир мусулмон дарахт ё экин экса-ю, ундан қушми, инсонми ёки ҳайвонми еса, албатта, шу сабабли у учун садақа бўлур”, деганлар” (Имом Бухорий ривояти).
Мўътабар манбаларда: “Инсон намоз ўқиб, рўза тутиб, садақа қилиб, савобини тирик ёки маййитга бағишласа бўлади ва савоби уларга етиб боради…”, деб баён қилинган. Ушбу ояти карима, ҳадиси шариф ва шаръий масалалардан маълум бўладики, вафот этганларга атаб боғ қилиш орқали савобини бағишлаш ва кўчат экиш ажру мукофотли амаллардандир.
Шубҳасиз, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга муҳаббатимиз чексиз, Ул зотнинг шаҳарларига севгимиз ҳадсиз, тупроқлари кўзимизга тўтиё. Бироқ, ҳозирги кунда айрим ҳамюртларимизнинг бир неча минг километр масофадан туриб, Мадина шаҳрида хурмо экишга буюртма бериши, ижтимоий тармоқларда кенг ёйиши ва бу ҳолатни оммалаштириши динга ҳам, мантиққа ҳам, суннатга ҳам тўғри келмайди.
Масалани диний жиҳатдан кўриб чиқадиган бўлсак, ояту ҳадисларда хайру эҳсонни яқинлардан бошлашга кўп кўрсатма келганига гувоҳ бўламиз. Қуръони каримда: “…Ота-онага, қариндошларга, етимларга, мискинларга, яқин қўшниларга, ён қўшниларга, ёнбошдаги соҳибларга, кўчада қолганларга ва қўлингизда мулк бўлганларга яхшилик қилинглар…” (Нисо, 36), деб кўрсатма берилган.
Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам бир саҳобага: “(Яхшиликни) ўзингдан бошла ва (аввало ўзинга) садақа қил, агар ундан бирор нарса ортиб қолган бўлса, аҳлингга (бер). Агар аҳлингдан бирор нарса ортиб қолган бўлса, қариндошларингга бер. Агар қариндошларингдан бирор нарса ортиб қолса, мана бу ва мана буларга бер», дедилар (Имом Муслим ривояти).
Демакки, кўчат экишдек хайрли ишларни аввало ҳовли-жойларимиз, кўча-куйларимиз, маҳаллаю гузарларимизда амалга оширишга жуда ҳам катта эҳтиёж бор. Чунки, айрим вақтларда рўй бераётган чанг-тўзонлар, қум ва чанг бўронлари ва иқлим ўзгариши каби ҳолатлар бевосита дарахтзор ва кўчатзорларнинг етишмаслигидандир.
Янада ҳимматли ҳамюртларимиз бўлса, Орол денгизи атрофида саксовул, қандим, черкес, қорабароқ каби чўл ўсимликлари экиб, ўрмонзорлар барпо қилиш орқали мамлакатимиздаги экологик ҳолатни яхшилаш, зарарли туз ва чанглар кўтарилишининг олдини олишга кўмаклашишлари жуда ҳам зарурдир.
Хулоса, баён этилган ояту ҳадисларга биноан юртдошларимизга аввало ўзлари яшаб турган уй-жойни обод қилишлари, яхши ниятлар ила ён-атрофга мевали ва манзарали дарахтлар экишлари энг савобли амалдир.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази
***
MUNOSАBАT DАRАXT EKIShNI YoN-АTROFDАN SАDАQАNI YaQINLАRDАN BOShLАSh KERАK
Shu kunlarda ijtimoiy tarmoqlarda “Madina shahrida xurmo ekib, savob oling” mazmunidagi haq evaziga koʼchat ekishni vaʼda qilayotgan roliklar tarqalmoqda. Shuningdek, ushbu yerga daraxt ekishning ajri katta ekani, yillar davomida savobi yetib turishi haqida targʼibot qilinmoqda.
Shu bois, Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi mazkur masalani oʼrganib, oʼz munosabatini quyidagicha eʼlon qiladi.
Darhaqiqat, koʼchat ekish savobi ulugʼ amal. Аlloh taolo insonga Yer yuzini obod qilishni buyurib: “U sizlarni yerdan paydo qildi va unga sizni obodligi uchun qoʼydi”, deb xitob qiladi (Hud, 61).
Paygʼambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Qaysi bir musulmon daraxt yo ekin eksa-yu, undan qushmi, insonmi yoki hayvonmi yesa, albatta, shu sababli u uchun sadaqa boʼlur”, deganlar” (Imom Buxoriy rivoyati).
Moʼʼtabar manbalarda: “Inson namoz oʼqib, roʼza tutib, sadaqa qilib, savobini tirik yoki mayyitga bagʼishlasa boʼladi va savobi ularga yetib boradi…”, deb bayon qilingan. Ushbu oyati karima, hadisi sharif va sharʼiy masalalardan maʼlum boʼladiki, vafot etganlarga atab bogʼ qilish orqali savobini bagʼishlash va koʼchat ekish ajru mukofotli amallardandir.
Shubhasiz, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga muhabbatimiz cheksiz, Ul zotning shaharlariga sevgimiz hadsiz, tuproqlari koʼzimizga toʼtiyo. Biroq, hozirgi kunda ayrim hamyurtlarimizning bir necha ming kilometr masofadan turib, Madina shahrida xurmo ekishga buyurtma berishi, ijtimoiy tarmoqlarda keng yoyishi va bu holatni ommalashtirishi dinga ham, mantiqqa ham, sunnatga ham toʼgʼri kelmaydi.
Masalani diniy jihatdan koʼrib chiqadigan boʼlsak, oyatu hadislarda xayru ehsonni yaqinlardan boshlashga koʼp koʼrsatma kelganiga guvoh boʼlamiz. Qurʼoni karimda: “…Ota-onaga, qarindoshlarga, yetimlarga, miskinlarga, yaqin qoʼshnilarga, yon qoʼshnilarga, yonboshdagi sohiblarga, koʼchada qolganlarga va qoʼlingizda mulk boʼlganlarga yaxshilik qilinglar…” (Niso, 36), deb koʼrsatma berilgan.
Muhammad sollallohu alayhi vasallam bir sahobaga: “(Yaxshilikni) oʼzingdan boshla va (avvalo oʼzinga) sadaqa qil, agar undan biror narsa ortib qolgan boʼlsa, ahlingga (ber). Аgar ahlingdan biror narsa ortib qolgan boʼlsa, qarindoshlaringga ber. Аgar qarindoshlaringdan biror narsa ortib qolsa, mana bu va mana bularga ber», dedilar (Imom Muslim rivoyati).
Demakki, koʼchat ekishdek xayrli ishlarni avvalo hovli-joylarimiz, koʼcha-kuylarimiz, mahallayu guzarlarimizda amalga oshirishga juda ham katta ehtiyoj bor. Chunki, ayrim vaqtlarda roʼy berayotgan chang-toʼzonlar, qum va chang boʼronlari va iqlim oʼzgarishi kabi holatlar bevosita daraxtzor va koʼchatzorlarning yetishmasligidandir.
Yanada himmatli hamyurtlarimiz boʼlsa, Orol dengizi atrofida saksovul, qandim, cherkes, qorabaroq kabi choʼl oʼsimliklari ekib, oʼrmonzorlar barpo qilish orqali mamlakatimizdagi ekologik holatni yaxshilash, zararli tuz va changlar koʼtarilishining oldini olishga koʼmaklashishlari juda ham zarurdir.
Xulosa, bayon etilgan oyatu hadislarga binoan yurtdoshlarimizga avvalo oʼzlari yashab turgan uy-joyni obod qilishlari, yaxshi niyatlar ila yon-atrofga mevali va manzarali daraxtlar ekishlari eng savobli amaldir.
Oʼzbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi
