– Аҳли сунна вал жамоа йўлидан юриш;
– Динни ўрганишда солиҳ аждодлар изидан бориш;
– Тизимли ва ишончли манбалар асосида илм ўрганиш;
– Уламоларни ҳурмат қилиш ва уларга эргашиш;
– Фарзанд тарбиясига алоҳида эътибор қаратиш;
– Турли тоифа, фирқа ва гуруҳларнинг чақириқларига учмаслик;
– Кишилар ўртасида аҳил-иноқлик ва дўстликни мустаҳкамлаш;
– Дин, Ватан ва халқ фойдаси учун хизмат қилиш;
– Ихтилофлардан четда бўлиш.

Тарихдан маълумки, қайси халқ ёки жамиятда ихтилоф ва ўзаро низолар авж олса, у ерларда катта фитналар урчиб, ўлкалар заифлашган, охир-оқибат муқаррар таназзулга йўл тутган. Аксинча, ошкора ва махфий фитна ва ихтилофларга қарши илм, адолат ва бирдамлик билан қарши турган юртлар барқарор ривожланиб, дунё ҳамжамиятида ўзининг муносиб ўрнини эгаллаган.

Шу нуқтаи назардан, мусулмонларимиз ақида, шариат ва диний амалларни бажариш масалаларида уламоларимизга эргашишлари, жамоадан ажралмаслиги, ўзларини бузғунчи тоифалар таъсирига тушиб, диний мавзуларда низо ва тортишувчиқаришдан тийишлари, ихтилофли масалаларнинг ечимини жумҳур уламоларнинг Қуръон ва суннат, мотуридия ақидаси, тўрт мўътабар фиқҳий мазҳабларасосида ёзилган асарлардаги ҳужжат-далиллардан топишлари тўғри ечим ҳисобланади.

Мингбулоқ тумани “Топтиқ Азиз” жоме масжиди
имом-хатиби Мирзоҳид Умирзоқов

***

Ulamolar dinda ixtilof chiqarayotganlardan saqlanish uchun mazhab ahkomlarida mahkam turish, mutaassib g‘oyalarga berilmaslik zarurligini ta’kidlaydi va ixtilofchilarning jamiyatga buzg‘unchi ta’siridan saqlanishda quyidagilarni tavsiya qiladi:

– Ahli sunna val jamoa yo‘lidan yurish;
– Dinni o‘rganishda solih ajdodlar izidan borish;
– Tizimli va ishonchli manbalar asosida ilm o‘rganish;
– Ulamolarni hurmat qilish va ularga ergashish;
– Farzand tarbiyasiga alohida e’tibor qaratish;
– Turli toifa, firqa va guruhlarning chaqiriqlariga uchmaslik;
– Kishilar o‘rtasida ahil-inoqlik va do‘stlikni mustahkamlash;
– Din, Vatan va xalq foydasi uchun xizmat qilish;
– Ixtiloflardan chetda bo‘lish.

Tarixdan ma’lumki, qaysi xalq yoki jamiyatda ixtilof va o‘zaro nizolar avj olsa, u yerlarda katta fitnalar urchib, o‘lkalar zaiflashgan, oxir-oqibat muqarrar tanazzulga yo‘l tutgan. Aksincha, oshkora va maxfiy fitna va ixtiloflarga qarshi ilm, adolat va birdamlik bilan qarshi turgan yurtlar barqaror rivojlanib, dunyo hamjamiyatida o‘zining munosib o‘rnini egallagan.

Shu nuqtayi nazardan, musulmonlarimiz aqida, shariat va diniy amallarni bajarish masalalarida ulamolarimizga ergashishlari, jamoadan ajralmasligi, o‘zlarini buzg‘unchi toifalar ta’siriga tushib, diniy mavzularda nizo va tortishuvchiqarishdan tiyishlari, ixtilofli masalalarning yechimini jumhur ulamolarning Qur’on va sunnat, moturidiya aqidasi, to‘rt mo‘tabar fiqhiy mazhablarasosida yozilgan asarlardagi hujjat-dalillardan topishlari to‘g‘ri yechim hisoblanadi.

Mingbuloq tumani “Toptiq Aziz” jome masjidi
imom-xatibi Mirzohid Umirzoqov

Бу ҳақда аллома Ибн Ражаб  ўзининг “Тўрт мазҳабдан бошқага эргашганга раддия” асарида қуйидаги сўзни айтганлар: “Кўплаб мазҳаблар орасидан айнан тўрт мазҳаб сақланиб қолиши худди Қуръони каримнинг етти қироатидан фақат биттаси қолганига ўхшайди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи васалламга Қуръони карим етти хил лаҳжада нозил бўлган. Кейинчалик ислом дини атрофга кенг ёйилиб, мусулмонларнинг сони ортиб борди ва қироат борасида улар ўртасида баъзи ихтилофлар келиб чиққач, Усмон ибн Аффон разияллоҳу анҳу мусҳафни етти қироатдан фақат биттасининг лаҳжасида ёздиришга қарор қилди. Оқибатда бугун ер юзи мусулмонлари Қуръонни фақат битта мусҳафдан яъни, Усмон мусҳафида ёзилган хатидан ўқийдиган бўлди. Демак, кўплаб мазҳаблар орасидан фақат тўрттасининг сақланиб қолгани асрлар давомида инсонларни турли зиддиятлар ва ихтилофлардан ҳимоя этишда асос бўлган”.

Мазкур тўрт мазҳабнинг тўғрилиги ва ҳақ эканлиги ҳақида барча мусулмон уммати ижмо, иттифоқ қилганлар.

Аллома Ибн Ражаб раҳматуллоҳи алайҳ яна шундай дейди: “Аллоҳ таоло шариатни сақлаш ва динни муҳофаза қилиш учун ўз ҳикмати билан одамлар ичидан тўрт забардаст имомларни чиқариб берди. Уларнинг илму маърифатда бир мартабага эришганларини ва чиқарган фатво ва ҳукмларини ҳақиқатга ўта яқинлигини барча уламолар бир овоздан эътироф қилганлар. Барча ҳукмлар ўшалар орқали чиқариладиган бўлди. Бу нарса мўмин бандалар учун Аллоҳ таолонинг лутфу карами ва марҳамати бўлди”.

Уламоларимиз фиқҳий мазҳаблар имомларини ва уларнинг ишларини қуйидаги мисол билан тушунтирадилар: “Аллоҳнинг розилигига эришиб, жаннатий бўлиш худди тоғнинг чўққисига чиқишдек бўлса, мазҳаб имомлари – Қуръон, ҳадис ва шуларга асосланган манбалардан фойдаланиб, чўққига чиқишнинг энг осон ва бехатар йўлини топиб, белги қўйиб, осонлаштириб қўйган кишилардир. Чўққига чиқувчилар мазкур буюк тўрт имом кўрсатган йўлдан бирини тутсалар осонгина, қийналмасдан мақсадига эришади”.

Имом Бадруддин Заркаший “Баҳрул муҳит” китобида шундай ёзади: “Мусулмонларнинг эътироф қилинган тўрт мазҳаби ҳақдир ва ундан бошқасига амал қилиш жоиз эмас”.

Имом Али ибн Абдуллоҳ Самҳудий ўзларининг “Иқдул фарид фи аҳкомит-тақлид” номли асарларида шундай деганлар: “Билингки, ушбу тўрт мазҳабдан бирини ушлашда катта фойда бор. Ундан юз ўгиришда эса, катта муаммо ва ихтилофлар бор. Бир мазҳабда юришдаги фойдалардан бири – саҳоба ва тобеъинларнинг шариат илмини ўрганишдаги одатларига эргашишдир. Чунки, тобеъинлар шариат ишида бир-бирларига ёки саҳобаларга эргашар эди, саҳобалар эса, бир-бирларига ёки Расулуллоҳга эргашганлар”.

У зот яна шундай деганлар: “Бир мазҳабда юришдаги фойдалардан яна бири – Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилган қуйидаги ҳадисга амал қилиш бор: яъни: “Агар ихтилофни кўрсангиз, ўзингизга кўпчилик томонини лозим тутинг” (Имом Ибн Можа ривояти).

Тўғри мазҳаблардан фақат мана шу тўрттаси қолган экан, уларга эргашиш катта жамоага эргашиш ҳисобланади.

Шамсуддин Хапизов,
Наманган тумани «Ҳалил ҳожи» жоме масжиди имом-хатиби

***

“Mazhab” so‘zi arabcha so‘z bo‘lib, “yo‘l”, “yo‘nalish” ma’nolarini bildiradi. Shar’iy istilohda esa, “biror diniy masala, muammo bo‘yicha muayyan mujtahid olimning fatvo chiqarish yo‘lidir”. Sahoba va tobe’inlar davrida mazhablar ko‘p bo‘lgan. Ammo vaqt o‘tishi bilan ular orasida to‘rt yirik: hanafiy, molikiy, shofeiy, hanbaliy mazhablari rivoj topgan. Mazkur to‘rt mazhab vujudga kelishining asosiy omili –  bular qolgan mazhablarning ta’limotini ham tadqiq qilib, qamrab olganidir.

Bu haqda alloma Ibn Rajab  o‘zining “To‘rt mazhabdan boshqaga ergashganga raddiya” asarida quyidagi so‘zni aytganlar: “Ko‘plab mazhablar orasidan aynan to‘rt mazhab saqlanib qolishi xuddi Qur’oni karimning yetti qiroatidan faqat bittasi qolganiga o‘xshaydi. Payg‘ambar sallallohu alayhi vasallamga Qur’oni karim yetti xil lahjada nozil bo‘lgan. Keyinchalik islom dini atrofga keng yoyilib, musulmonlarning soni ortib bordi va qiroat borasida ular o‘rtasida ba’zi ixtiloflar kelib chiqqach, Usmon ibn Affon raziyallohu anhu mus’hafni yetti qiroatdan faqat bittasining lahjasida yozdirishga qaror qildi. Oqibatda bugun yer yuzi musulmonlari Qur’onni faqat bitta mus’hafdan ya’ni, Usmon mus’hafida yozilgan xatidan o‘qiydigan bo‘ldi. Demak, ko‘plab mazhablar orasidan faqat to‘rttasining saqlanib qolgani asrlar davomida insonlarni turli ziddiyatlar va ixtiloflardan himoya etishda asos bo‘lgan”.

Mazkur to‘rt mazhabning to‘g‘riligi va haq ekanligi haqida barcha musulmon ummati ijmo, ittifoq qilganlar.

Alloma Ibn Rajab rahmatullohi alayh yana shunday deydi: “Alloh taolo shariatni saqlash va dinni muhofaza qilish uchun o‘z hikmati bilan odamlar ichidan to‘rt zabardast imomlarni chiqarib berdi. Ularning ilmu ma’rifatda bir martabaga erishganlarini va chiqargan fatvo va hukmlarini haqiqatga o‘ta yaqinligini barcha ulamolar bir ovozdan e’tirof qilganlar. Barcha hukmlar o‘shalar orqali chiqariladigan bo‘ldi. Bu narsa mo‘min bandalar uchun Alloh taoloning lutfu karami va marhamati bo‘ldi”.

Ulamolarimiz fiqhiy mazhablar imomlarini va ularning ishlarini quyidagi misol bilan tushuntiradilar: “Allohning roziligiga erishib, jannatiy bo‘lish xuddi tog‘ning cho‘qqisiga chiqishdek bo‘lsa, mazhab imomlari – Qur’on, hadis va shularga asoslangan manbalardan foydalanib, cho‘qqiga chiqishning eng oson va bexatar yo‘lini topib, belgi qo‘yib, osonlashtirib qo‘ygan kishilardir. Cho‘qqiga chiquvchilar mazkur buyuk to‘rt imom ko‘rsatgan yo‘ldan birini tutsalar osongina, qiynalmasdan maqsadiga erishadi”.

Imom Badruddin Zarkashiy “Bahrul muhit” kitobida shunday yozadi: “Musulmonlarning e’tirof qilingan to‘rt mazhabi haqdir va undan boshqasiga amal qilish joiz emas”.

Imom Ali ibn Abdulloh Samhudiy o‘zlarining “Iqdul farid fi ahkomit-taqlid” nomli asarlarida shunday deganlar: “Bilingki, ushbu to‘rt mazhabdan birini ushlashda katta foyda bor. Undan yuz o‘girishda esa, katta muammo va ixtiloflar bor. Bir mazhabda yurishdagi foydalardan biri – sahoba va tobe’inlarning shariat ilmini o‘rganishdagi odatlariga ergashishdir. Chunki, tobe’inlar shariat ishida bir-birlariga yoki sahobalarga ergashar edi, sahobalar esa, bir-birlariga yoki Rasulullohga ergashganlar”.

U zot yana shunday deganlar: “Bir mazhabda yurishdagi foydalardan yana biri – Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam marhamat qilgan quyidagi hadisga amal qilish bor: ya’ni: “Agar ixtilofni ko‘rsangiz, o‘zingizga ko‘pchilik tomonini lozim tuting” (Imom Ibn Moja rivoyati).

To‘g‘ri mazhablardan faqat mana shu to‘rttasi qolgan ekan, ularga ergashish katta jamoaga ergashish hisoblanadi.

Shamsuddin Xapizov,
Namangan tumani «Halil hoji» jome masjidi imom-xatibi

УЛУҒ УСТОЗ УЛАМОЛАРИМИЗ баён қилиб берганлар:

Каломуллоҳнинг ояти карималарида худоим таоло марҳамат қилади:

•  «Биз инсонни ота-онасига яхшилик қилишга буюрдик!» (Аҳқоф сураси 46/15 оят);
•  «Биз инсонга ота-онасини рози қилишни буюрдик. Онаси уни заифлик устига заифлик билан қорнида кўтариб юрди. Уни кўкракдан ажратиш муддати икки йилда битар. Биз инсонга буюрдикки “Сен Менга ва ота-онангга шукр қилгин! Қайтишлик Менинг ҳузуримгадир”» (Луқмон сураси 31/14 оят);
• «Раббингиз, Унинг Ўзигагина ибодат қилишингизни ҳамда ота-онага яхшилик қилишни амр этди. Эй, инсон! Агар уларнинг бири ёки ҳар иккиси ҳузурингда кексалик ёшига етсалар, уларга “уф!..” дема ва уларни жеркима! Уларга доимо ёқимли сўз айт! Уларга, меҳрибонлик билан, хорлик қанотини паст тут ва дуода айт: “Эй, Раббим! Мени улар гўдаклик чоғимда тарбиялаганларидек, Сен ҳам уларга раҳм қилгин!”» (Исро сураси 17/23-24);
• «Ниманики хайр-эҳсон қилсангиз, ота-она, қариндошлар, етимлар, мискинлар ва мусофирларга қилингиз! Аллоҳ ҳар қандай қилган эҳсонларингизни билиб турувчидир» (Бақара сураси 2/215 оят).

Жаноби пайғамбаримиз расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам меҳр-мурувват тариқасида марҳамат қиладилар:

¯ “Уч тоифа кишининг қўлга киритган нарсасида барака бўлмайди ва қаерда бўлса ҳам хорланади:

–     менинг номимни эшитганда салавоти шариф айтмаган;

–     Рамазон ойига ҳурмат кўрсатмаган;

–     ота-онаси тирик бўла туриб, уларни хурсанд қилмаган”; 

¯ “Ота-онага дуо қилишни тарк этиш ризқни кесади”; 

¯ “Кимни умри узун ва ризқи кенг бўлиши хурсанд қилса, ота-онасига яхшилик қилсин ва силаи раҳм қилсин!” (Имом Аҳмад ривоятлари).

ДОНО ХАЛҚИМИЗ МАҚОЛЛАРИ:

• «Ота-она рози – Худо рози!». 
• «Яхши ўғил ота молини бийлар, Ёмон ўғил ота молини сочар».
• «Яхшига қилсанг яхшилик – Ҳам айтади, ҳам қайтади.
• Ёмонга қилсанг яхшилик – На айтади, на қайтади». 

ИНСОННИНГ ИШИ ЮРИШМАСЛИГИ, БАРАКАСИ БЎЛМАСЛИГИ, БИРИ ИККИ БЎЛМАСЛИГИ ва МУҲТОЖ, ҚАШШОҚ, КАМБАҒАЛ БЎЛИШЛИГИ га

ОТА-ОНАСИ билан БОҒЛИҚ энг КАТТА 33 та САБАБ:

1)   ОТА-ОНАНИНГ ҳақларига дуо қилмаслик.

2)   ОТА-ОНАНИ беҳурмат қилишлик.

3)   ОТА-ОНАНИ кўнгилларини оғритишлик.

4)   ОТА-ОНАНИНГ хизматларини қилмаслик.

5)   ОТА-ОНАНИНГ дуоларини олмаслик.

6)   ОТА-ОНАГА оқ бўлишлик.

7)   ОТА-ОНАНИНГ номларини айтиб чақиришлик.

8)   ОТА-ОНАГА итоатсизлик.

9)   ОТА-ОНАНИ беписанд қилишлик.

10)   Улуғлар (ОТА-ОНА, устоз, раҳбар, ўзидан ёши катта, улуғ инсон, табаррук одамлар) ни ҳурматларини жойига қўймаслик.

11)   Улуғлар (ОТА-ОНА, устоз, раҳбар, ўзидан ёши катта, улуғ инсон, табаррук одамлар) га нисбатан беодоблик қилишлик.

12)   Улуғлар (ОТА-ОНА, устоз, раҳбар, ўзидан ёши катта, улуғ инсон, табаррук одамлар) олдиларидан кесиб ўтишлик.

13)   Улуғлар (ОТА-ОНА, устоз, раҳбар, ўзидан ёши катта, улуғ инсон, табаррук одамлар) нинг олдиларига тушиб юришлик.

14)   Ака-ука, опа-сингиллар билан бемеҳр бўлишлик.

15)   Қавм-қариндошлар билан яхши муносабатда бўлмаслик.

16)   Қўни-қўшнилар билан чиройли муомала қилмаслик.

17)   Ўтганларнинг ҳақларига дуо қилмаслик.

18)   Озига шукр қилмаслик.

19)   Бир инсонни хафа қилишлик.

20)   Олим-уламоларни хўрлашлик.

21)   Худо берган неъматларни увол-исроф қилишлик.

22)   Ахлоқсизлик.

23)   Илмсизлик.

24)   Турар жой (яшайдиган уй, ишхона) ларни озода тутмаслик.

25)   Кийим кечак (либос, бош кийим, оёқ кийим) ларни покиза тутмаслик.

26)   Аҳли аёли билан жанжаллашишлик.

27)   Бир кишидан қарздор бўлишлик.

28)   Меҳмонга ҳақорат ила қарашлик.

29)   Беҳаёлик.

30)   Бесабрлик.

31)   Дангасалик.

32)   Ҳайвон, парранда, ҳашарот ва наботот оламига зулм қилишлик.

33)   Ёлғон гапиришлик.

Меҳрибон Парвардигоримиз ўзларимизни ҳам, фарзанд-зурриётларимизни ҳам Ўзи буюрган, Жаноби Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам тавсия этган, ўтмишда ўтганларимизнинг руҳлари шод бўладиган, халқимиз хурсанд бўладиган, ота-оналаримиз рози бўладиган йўллардан юришимизни насиб этсин!

 Иброҳимжон домла Иномов

Тадбир давомида Убайдуллоҳ домла Абдуллаев миллий ва диний қадриятларни авайлаш ва ёш авлодга тўғри йўналиш бериш ҳар бир мусулмоннинг бурчи эканини таъкидлади. Ўз тарихини, ота-боболар меросини, динини чуқур англаб етган инсон ҳеч қачон ғаразли ғояларга берилмайди ва мустаҳкам эътиқод билан тўғри ҳаёт кечиради.

Айниқса, бугунги кунда турли ёт таъсирлар, маънавий бузилишларга қарши курашишда оилалар ва жамоат ташкилотларининг ўрни катта эканига эътибор қаратилди. Ёшларимизни илмга, ҳалол меҳнатга ва ватанпарварликка йўналтириш орқали келажак авлодни баркамол қилиб тарбиялаш мумкинлиги қайд этилди.

Шунингдек, тадбирда оилавий муносабатларни асраш ва мустаҳкамлаш масаласи ҳам кенг муҳокама қилинди. Оила – жамиятнинг энг муҳим бўғини бўлиб, ундаги соғлом муҳит келажак авлод тақдирини белгилайди. Шунинг учун оилада меҳр-оқибат, ҳурмат ва ўзаро ишонч муҳитини яратиш ҳар бир инсоннинг бурчи экани таъкидланди.

Убайдуллоҳ домла ўз маърузасида Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг оилавий ҳаётидан олинган ибратли мисолларни келтириб, шундай деди: “Энг яхши эркак – ўз аҳли аёлига яхши муомалада бўлувчи кишидир”, дея таъкидлади.

Тадбирда шунингдек, ажрашишлар сонининг ортиб бораётгани, оилавий низоларни олдини олиш ва келин-куёвларга тўғри тарбия бериш муҳимлиги айтилиб, оилада эр-хотин бир-бирини тушуниши, фарзанд тарбиясига масъулият билан ёндашиши, ота-оналар ёшларни никоҳга тайёрлаш масаласида жиддий эътибор беришлари лозимлиги ҳақида сўз юритилди.

Якунда сўзга чиққан жамоат фаоллари ёшларни ҳар хил зарарли оқимлар ва маънавий бузуқликлардан асраш, уларни соғлом эътиқод ва илм-маърифат билан тарбиялаш борасида ўз фикр-мулоҳазаларини билдиришди.

***

Bugun, 13 fevral kuni Farg‘ona shahridagi “Sarbon” tantanalar uyida ma’naviy-ma’rifiy tadbir bo‘lib o‘tdi. Ushbu tadbirda Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi Ubaydulloh domla Abdullayev ham ishtirok etib, yig‘ilganlarga ezgu nasihatlarini berdi. Tadbirda milliy va diniy qadriyatlarni asrab-avaylash, yoshlar tarbiyasi, oilaviy munosabatlarni mustahkamlash hamda jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirish kabi dolzarb mavzular muhokama qilindi.

Tadbir davomida Ubaydulloh domla Abdullayev milliy va diniy qadriyatlarni avaylash va yosh avlodga to‘g‘ri yo‘nalish berish har bir musulmonning burchi ekanini ta’kidladi. O‘z tarixini, ota-bobolar merosini, dinini chuqur anglab yetgan inson hech qachon g‘arazli g‘oyalarga berilmaydi va mustahkam e’tiqod bilan to‘g‘ri hayot kechiradi.

Ayniqsa, bugungi kunda turli yot ta’sirlar, ma’naviy buzilishlarga qarshi kurashishda oilalar va jamoat tashkilotlarining o‘rni katta ekaniga e’tibor qaratildi. Yoshlarimizni ilmga, halol mehnatga va vatanparvarlikka yo‘naltirish orqali kelajak avlodni barkamol qilib tarbiyalash mumkinligi qayd etildi.

Shuningdek, tadbirda oilaviy munosabatlarni asrash va mustahkamlash masalasi ham keng muhokama qilindi. Oila – jamiyatning eng muhim bo‘g‘ini bo‘lib, undagi sog‘lom muhit kelajak avlod taqdirini belgilaydi. Shuning uchun oilada mehr-oqibat, hurmat va o‘zaro ishonch muhitini yaratish har bir insonning burchi ekani ta’kidlandi.

Ubaydulloh domla o‘z ma’ruzasida Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning oilaviy hayotidan olingan ibratli misollarni keltirib, shunday dedi: “Eng yaxshi erkak – o‘z ahli ayoliga yaxshi muomalada bo‘luvchi kishidir”, deya ta’kidladi.

Tadbirda shuningdek, ajrashishlar sonining ortib borayotgani, oilaviy nizolarni oldini olish va kelin-kuyovlarga to‘g‘ri tarbiya berish muhimligi aytilib, oilada er-xotin bir-birini tushunishi, farzand tarbiyasiga mas’uliyat bilan yondashishi, ota-onalar yoshlarni nikohga tayyorlash masalasida jiddiy e’tibor berishlari lozimligi haqida so‘z yuritildi.

Yakunda so‘zga chiqqan jamoat faollari yoshlarni har xil zararli oqimlar va ma’naviy buzuqliklardan asrash, ularni sog‘lom e’tiqod va ilm-ma’rifat bilan tarbiyalash borasida o‘z fikr-mulohazalarini bildirishdi.